Phan Vũ Tuấn - Bản quyền đen

 

Sáng nay, mạng xã hội xôn xao với thông tin một mạng lưới bản quyền đen bị khởi tố. Bất ngờ không? Bất ngờ chứ - vì mình không ngờ ngày này đến nhanh đến vậy, ngoài mọi kỳ vọng.

Vậy nó đen thế nào? Sao ngành này lại đen được?

Trước hết, bản quyền là khái niệm cực kỳ quyền lực, đặc biệt ở các quốc gia phát triển. Ở Việt Nam cũng không khác - pháp luật bảo hộ tối đa cho người sáng tạo. Một bản nhạc, một bức ảnh, một đoạn video ngắn đều là tài sản được luật pháp bảo vệ. Và quyền lực đó là một công cụ. Trong tay người tốt - nó bảo vệ nghệ sĩ. Trong tay kẻ xấu - nó là vũ khí.

Mình làm bản quyền hơn 26 năm, trong đó có 16 năm cùng Phan Law Vietnam. Suốt 16 năm đó, mình nhìn thấy đủ chiêu trò của những kẻ biến bản quyền từ lá chắn thành dao.

Chiêu đầu tiên là đi vơ quyền từ những người không hiểu mình đang bán gì. Họ tìm đến những nhạc sĩ già, lão thành, sức khỏe yếu, không rành internet, không rành hợp đồng. Ngồi xuống, rót chén trà, rồi đặt một tờ giấy: "Bác ký đây, con giúp bác quản lý quyền cho." Giá trả? Vài triệu. Vài chục triệu. Trong khi tác phẩm đó có thể sinh ra hàng tỉ đồng mỗi năm trên nền tảng số. Các cụ ký - vì tin, vì không biết, vì con cái không ở gần, và quan trọng nhất là các cụ tưởng đó là tiền sử dụng chứ không phải bán đứt.

Chiêu thứ hai, và đây mới là phần đáng sợ nhất: dùng MCN làm vũ khí. Cả Việt Nam chỉ có vài MCN - tức là đơn vị được YouTube, TikTok ủy quyền quản lý nội dung hàng loạt. Những tổ chức này nắm MCN trong tay. Còn nghệ sĩ, nhà sáng tạo, thậm chí các công ty luật như mình - không có MCN, không có công cụ. Họ dùng MCN để đánh gậy (Content ID claim) lên hàng trăm, hàng ngàn video. Không cần tòa án. Không cần phán quyết. Một cú click - toàn bộ doanh thu của người khác chảy vào tài khoản họ.

Sau khi đánh gậy, họ liên hệ: "Muốn gỡ claim thì thỏa thuận." Không đồng ý? Họ claim tiếp đến khi kênh bị xóa, toàn bộ công sức của creator biến mất. Đây không phải bảo vệ bản quyền. Đây là cưỡng đoạt có hệ thống (người bị hại hay gọi là tống tiền).

Tại sao họ làm được mà không sợ ai? Vì họ có ba thứ mà người chính đáng không có: MCN như một công cụ độc quyền, hợp đồng ký sẵn từ các nhạc sĩ không hiểu mình đang ký gì, và sự chậm chạp tất yếu của hệ thống pháp lý - kiện ra tòa mất năm trời, trong khi mỗi ngày kênh vẫn tiếp tục mất doanh thu. Đó là lý do họ ngạo mạn đến vậy.

Và rồi sáng nay xảy ra.

Công an khởi tố 5 công ty, theo con đường hình sự.

Mình mừng.

Thật sự mừng - không phải vì thích thấy ai bị bắt, mà vì đây là tín hiệu rằng Nhà nước đã nhìn thấy vấn đề, rằng không gian số không phải vùng vô pháp.

Nhưng khởi tố hôm nay mới là bước đầu. Hàng chục vụ việc vẫn đang bị treo tại Tòa, chờ công lý từng ngày. Điển hình nhất là ca khúc "Giấc mơ trưa" của nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến và Giáng Sol - tác phẩm của chính tác giả, bị BH Media đánh gậy bản quyền. Năm năm nay, chính chủ phải ngậm đắng nuốt cay nhìn tác phẩm của mình bị người khác "sở hữu" trên nền tảng số.

Kỳ vọng lớn nhất lúc này: cơ quan điều tra sẽ truy cập được vào hệ thống MCN của các tổ chức bị khởi tố để thu thập toàn bộ dữ liệu claim. Mình và hàng trăm nghệ sĩ đang bị "bó chân" không phải vì thiếu bằng chứng - mà vì bằng chứng nằm trong MCN, nơi chỉ có nội bộ họ mới vào được. Một khi cơ quan chức năng có trong tay dữ liệu đó, chúng tôi sẽ đồng loạt lên tiếng.

Nếu bạn, hoặc người bạn biết, đã từng bị nhóm này tấn công bản quyền - đây là thời điểm của bạn. Hãy nhanh chóng liên hệ Cơ quan Công an để cung cấp thông tin. Từng vụ việc, từng bằng chứng, từng tin nhắn tống tiền đều có giá trị. Cơ hội đòi lại công bằng đã đến, đừng bỏ lỡ.

Về phía Phan Law, mình sẽ làm những việc sau trong giai đoạn này:

Thứ nhất, mở cổng thông tin nhận phản ánh về xâm phạm bản quyền - đặc biệt các vụ liên quan MCN và Content ID. Gửi thẳng về banquyen@phan.vn, đừng ngại, mình đọc hết!

Thứ hai, lập đội tư vấn miễn phí về bản quyền MCN cho các nghệ sĩ và creator bị ảnh hưởng trong thời gian qua. Nếu bạn từng bị claim oan, mất doanh thu, bị ép ký hợp đồng - liên hệ mình.

Thứ ba, mở rộng liên minh. Phan Law chào đón các luật sư bản quyền khác cùng tham chiến. Vì cuộc chiến này lớn hơn bất kỳ một công ty luật nào - và nó chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng ta đứng cùng nhau.

Mười sáu năm qua mình làm việc này vì tin vào quyền của người sáng tạo. Hôm nay, lần đầu tiên trong một thời gian dài - mình thấy hy vọng.

PHAN VŨ TUẤN 16.05.2026