Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Giờ Trái Đất (tiếng Anh: Earth Hour) là chiến dịch Quốc tế hàng năm do WWF (Tổ chức Quốc tế Bảo tồn thiên nhiên) khởi xướng, kêu gọi tắt đèn không cần thiết trong một giờ (20:30 - 21:30) vào thứ Bảy cuối cùng của tháng Ba.
Phong trào này được cho là nhằm nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường.
Năm nay, Giờ Trái đất được tổ chức vào ngày thứ Bảy 28/03/2026.
“Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 74 bị can liên quan đến sai phạm về quan trắc môi trường tại nhiều tỉnh thành.
Các bị can thuộc 59 doanh nghiệp xả thải và lắp đặt thiết bị quan trắc trên cả nước, trong đó có cả cán bộ, lãnh đạo trong đơn vị quản lý Nhà nước về môi trường. Các nhà máy như Nhiệt điện Quảng Ninh, Nhiệt điện Hải Phòng, Nhiệt điện Thái Bình 2 hay các công ty nhôm, thép, các công ty môi trường là những đơn vị lớn phát ra khí thải, nước thải.
Những đơn vị này khi hoạt động buộc phải lắp đặt các thiết bị quan trắc môi trường ở nơi phát sinh nước thải, nguồn thải để giám sát. Tuy nhiên, các chỉ số về môi trường khi được truyền về Sở Nông nghiệp và Môi trường lại bị can thiệp, chỉnh sửa tinh vi.
Từ lâu, khi còn ở Việt Nam, thấy những con chim phóng sinh cố bay về sân thượng nhà tôi rồi kiệt sức nằm đó chờ chết...tôi đã để ý hỏi để hiểu về phóng sinh. Và tôi cũng hiểu một chút về nét văn hóa tâm linh từ bi rất đẹp này của Phật Giáo.
Nhưng tất cả các hành động phóng sinh thực tế tôi từng thấy trực tiếp hay gián tiếp (nhất là sau này, qua Facebook), tôi nhấn mạnh, "tất cả", đều là những biến tướng quái đản, u mê, hoàn toàn sai lạc với những gì tôi hiểu về phóng sinh trong tư tưởng nhà Phật.
Không còn là phóng sinh mà là sát sinh thật sự, cổ võ cho gian trá, đánh bắt, gợi lòng tham, gây ô nhiễm môi trường, tổn hại tới sinh linh khác...
“Gió đưa cành trúc la đà/ Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương/ Mịt mù khói tỏa ngàn sương/ Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ”.
Đã xa rồi trong quá khứ. Xa cả những đàn sâm cầm, le le có lúc lên tới ngàn con, giờ chỉ thưa thớt, lác đác. Thay vào đó là mối đe doạ xuất hiện sự chuyển động không ngừng hàng ngàn xe cộ trong tiếng động cơ rền rĩ với hàng hàng lớp ống xả tuôn ra những dòng khí đen kịt đóng kín mặt hồ. Hồ Tây, nơi thơ mộng nhất của Hà Nội có nguy cơ dần biến mất.
1. Những điều sơ đẳng
Trong quy hoạch hồ đô thị hiện đại, giao thông cơ giới không bao giờ đặt sát mặt nước hồ. Thay vào đó là cấu trúc phân tầng từ hồ ra ngoài như sau :
Cái thành phố từng có thời mệnh danh là « mộng mơ » trong ký ức bao người, ngày nay đã thay đổi đến mức khó nhận ra. Thay đổi theo chiều hướng xấu hơn.
Cái ấn tượng của tôi khi ghé Đà Lạt hồi xa xưa (trước 1975 và thập niên 1980) là một bức tranh yên bình và thơ mộng. Nhà cửa chủ yếu là các biệt thự Pháp cổ, nằm rải rác giữa rừng thông và đồi núi thoai thoải. Không khí trong lành, thường có sương mù, và các con đường uốn lượn qua rừng cây. Thành phố lúc đó thể hiện rõ đặc trưng « rừng trong phố, phố trong rừng », với sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Hôm kia, tôi lại ghé Đà Lạt, nhưng lần này thì bị ... sốc. Từ trên cao nhìn xuống, thành phố có nhiều công trình xây dựng san sát trên các triền đồi dốc, với bê tông hóa lan rộng.
Một dự án đã bơm cát lấp ruộng và rạch Sông Kinh đến dạ cầu 15B, phường Phú Mỹ, quận 7 cũ, rồi đặt cống thoát nước ra dạ cầu này. Không biết cơ quan nào đã duyệt quy hoạch một cách vô cùng ngu xuẩn?
Trước năm 1975, rạch Sông Kinh là chi lưu của sông Nhà Bè đổ ra rạch Ông Đội, đường Liên tỉnh 15 (Huỳnh Tấn Phát bây giờ) có Cầu Đúc (cầu Phú Mỹ do Pháp xây) bắc qua rạch Sông Kinh.
Sau năm 1975, chính quyền cách mạng lấp bít Cầu Đúc, rạch vẫn còn chảy từ Cầu Đúc ra rạch Ông Đội. Cho nên khi làm đường 15B (nối Nguyễn Luong Bằng đến chung cư Đức Khải) họ phải xây cầu 15B bắc qua rạch Sông Kinh.
Trong khát vọng vươn mình, đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số, hôm nay cả nước khởi công và khánh thành 234 dự án với tổng giá trị ước tính khoảng 3,4 triệu tỉ đồng [1].
Trong số đó, Thủ đô Hà Nội khởi công siêu dự án Đại lộ sông Hồng với tổng đầu tư cực kỳ lớn - 855 000 tỉ đồng. Siêu dự án Đại lộ sông Hồng sẽ mang đến cho Thủ đô những điều kỳ vọng gì và đối mặt với những thách thức gì?
1. Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ TRẦM TRỌNG
Chính phủ ban hành quyết định 46/2025/QĐ-TTg bãi bỏ toàn bộ QĐ53/2012/QĐ-TTg về lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học vào nhiên liệu truyền thống.
Theo đó, từ ngày 01/06/2026, toàn bộ xăng không chì phải được phối trộn thành xăng E10. Mọi xe máy đời mới, lẫn đời cũ đều đổ xăng E10, không có lựa chọn nào khác.
Xăng E5, E10 có ưu điểm, khi pha ethanol vào xăng sẽ tăng trị số octane, tức tăng khả năng chống kích nổ của nhiên liệu; và với hàm lượng oxy cao hơn giúp quá trình cháy trong động cơ triệt để hơn; giảm thiểu khí thải độc CO, CO2, HC.
Câu nói ấy của Tổng Bí thư Tô Lâm đặt trong ngữ cảnh đầy đủ thì như vầy:
“Đáng chú ý, Tổng Bí thư chia sẻ vừa qua, lực lượng công an điều tra, phát hiện và xử lý vấn đề tiêu cực, tham nhũng, cung cấp số liệu không chính xác tại các trạm quan trắc không khí.
"Các đối tượng ở trạm quan trắc thông đồng với nhà máy để cho các chỉ số mức độ ô nhiễm không chính xác. Chúng ăn tiền hết rồi, nếu không các nhà máy phải di dời ra chỗ khác", Tổng Bí thư nói.” (Trích Lao Động Online)
Dòng sông và sự cân bằng sinh môi dọc bờ sông
Nước từ cao chảy xuống thấp tạo thành sông.
Các quy luật về thủy động học (dòng chảy), về sức bền vật liệu (của đất, đá), về lực hấp dẫn vạn vật (ảnh hưởng tới thủy triều) ... qua hàng ngàn năm, thậm chí hàng triệu năm, dần dần định hình con sông ấy, định hình lòng sông và hai bờ sông.
Trên đường sông đi, hệ sinh vật hai bên bờ sông cũng thích nghi với dòng sông cùng con nước rong, nước ròng của sông. Thí dụ, ở nơi cao hơn mức triều cao là cây giỏi chịu hạn, có rễ sâu hút nước. Ở nơi ngập thường xuyên, giữa hai mức triều cao và triều thấp, là những cây thân mềm, có mô khí. Ở dưới mức triều thấp là các cây thủy sinh, lá mỏng, mềm, lớp vỏ cutin mỏng...
Theo suy nghĩ của tôi, giáo sư tiến sĩ Lê Huy Bá là nhà khoa học về môi trường rất thắng tính khi phản biện các dự án công trình lớn có tác động xấu.
Ông từng phản biện "Dự án lấn biển Cần Giờ nạo vét cát pha bùn và lấp bằng cát sạch" để thành bãi biển nước trong như bãi sau Vũng Tàu, bởi vì phù sa sông Soài Rạp sẽ "bùn hóa" cát sạch sau vài năm.
Trên Tuổi Trẻ, ông từng yêu cầu dừng dự án "Vệ sinh môi trường thành phố - Lưu vực Nhiêu Lộc Thị Nghè" vì không khả thi. Do lượng nước thải lớn từ đầu nguồn thải liên tục ra sông Sài Gòn như dự án này sẽ gây những tác hại hết sức nghiêm trọng, làm giảm khả năng tự làm sạch của sông Sài Gòn. Theo ông trong một thời gian ngắn, dự án này sẽ biến sông Sài Gòn thành một “Thị Vải” thứ hai.
Mình cho là thiệt hại của mấy tỉnh Khánh Hòa, Quy Nhơn, Phú Yên, Thái Nguyên cũ có một đặc điểm giống hệt nhau, đó là do công tác dự báo lũ lụt kém, nên dân bị bất ngờ. Đợt liền trước là Huế, Đà Nẵng, Hội An, thực ra lại không bất ngờ, nên đỡ hơn.
Mình quan sát thấy rằng việc dự báo bão bây giờ khá là dễ. Thậm chí có thể dùng một số app quan sát mây cũng có thể dự báo được tương đối, không nhất thiết phải dựa vào cơ quan dự báo của nhà nước. Mà nước ngoài cũng dự báo tốt về các cơn bão đổ vào Việt Nam.
Nhưng việc dự báo lụt thì khó hơn rất nhiều lần và 4 tỉnh nói trên dính nặng là do bị bất ngờ. Từ chuyên gia cá nhân lẫn nhà nước đều không thể dự báo tương đối chuẩn. Như ở Thái Nguyên, mình nhớ là lúc 7 giờ 30 tối trong bản tin VTV thì lãnh đạo Bộ Nông nghiệp còn phát biểu khá tự tin về con đê mong manh ở chân cầu Bến Tượng, Thái Nguyên. Thì tối hôm đó, nước tràn qua đê, tràn cả cầu, đỉnh lũ ở Thái Nguyên ! Tức là không thể dự báo.
Thủy điện và sau đó đã cho chúng ta thấy, trải nghiệm nhiều điều. Ngay cả khi tôi viết những dòng này, còn rất nhiều đồng bào đang co ro cầu tồn giữa mênh mông nước lũ, cũng là một thứ “sau đó”.
Có không ít bài viết bảo vệ thủy điện. Và hài hước thay, những người viết bảo vệ thủy điện thậm chí còn muốn chúng ta mang ơn vì nhờ thủy điện mới có điện. Và điện ấy chúng ta không được mặc cả về giá còn giá điện thì năm nào cũng tăng.
Cũng có những bài viết nói về lụt năm Thìn để chứng minh trước khi có thủy điện thì vẫn có lũ lụt và ngập. Do nước mình nghèo và lạc hậu nên không có dữ liệu về lượng nước mưa, tốc độ lũ, mức ngập lụt được ghi chép lại trong lịch sử để so sánh. Vậy là chúng ta phải mang ơn thủy điện ư ?
Đất không còn yên lặng “trầm mặc như đại địa” vốn có. Đất đã “chảy” nhiều năm nay và ngày càng “chảy” mạnh hơn.
Vì rừng nguyên sinh cơ bản đã mất !
Xin nhắc lại, là rừng nguyên sinh ! Chỉ còn 0,25 % mà thôi…
Muốn đất vững, phải là vô số tầng rễ, tầng lá của những khu rừng đầu nguồn đa tầng tán và lâu năm. Rễ cắm sâu và thảm thực vật dày vốn không tồn tại bởi những quần thể “giả rừng” chỉ để phục vụ cho những vòng lặp khai thác.
Khi bão, lũ, lụt hoành hành khắp miền Nam - Trung - Bắc, một khu vực gần đây thường xuyên được nhắc đến như nơi trú ẩn của tương lai: Cao nguyên Trung phần tức Cao nguyên Nam Trung bộ.
Hay gọi cho đơn giản thì đó chính là Tây Nguyên - nơi giáo tui đang ngày ngày trồng thêm từng cái cây, cố sức gìn giữ từng chút màu xanh còn sót lại.
Trước cuộc đại sáp nhập tỉnh thành thì Tây Nguyên gồm 5 tỉnh: Đắk Nông - Đắk Lắk - Lâm Đồng - Gia Lai - Kon Tum, nơi khí hậu luôn ôn hòa, mát mẻ. Nơi còn được rừng già che phủ; nơi cây cối tốt tươi và đặc biệt là một không gian văn hóa cồng chiêng, nền văn hóa buôn làng của các dân tộc Thượng.
Trong ca khúc “Bạn tôi” của anh Võ Thiện Thanh có đoạn “Miền Tây nước lớn, đứng ngồi không yên. Miền Trung lũ lụt, suốt đêm không ngủ”. Cho nên sau khi viết về miền Trung, Tây Nguyên, gã cùng mấy anh chị em làm một chuyến về Sóc Trăng để xem mùa nước nổi đang như thế nào.
Sự thực là, gã chưa bao giờ đồng ý với cái mô hình dựng đê bao khắp chốn ở tứ giác Long Xuyên, trên khắp miền Tây Nam bộ. Có điều, chuyện đó thì phải vài chục cuộc tranh luận tới nái mới tạm coi là đủ, nên thôi bỏ qua đi.
Cái chính là hiện giờ thì miền Tây có thể coi như đã mất mùa nước nổi - cái mùa của cá tôm, mùa của phù sa bồi đắp cho ruộng đồng. Đổi lại là tình cảnh nhiễm mặn ngày càng gay gắt mà mấy cái cống ngăn mặn dường như chẳng giúp ích gì được mấy.
Giữa Quốc hội nghiêm trang, bà Đại biểu có cái tên rất ngôn tình: Châu Quỳnh Dao vang vang cảnh báo về sự nguy hại của… tổng tài đối với thế hệ trẻ ngày nay!
Miệng của bà, não cũng của bà. Bà muốn phát gì thì phát. Chỉ thiển nghĩ: Liếc sơ thôi cũng thấy dân ta đang trăm ngàn bề bộn.
Bạo lực học đường ngày càng ghê. Đám nhỏ xiên nhau như xiên cá. Đứa cặm cụi học thì mang nỗi lo việc làm sau tốt nghiệp.
Cảnh báo về thủy điện đập cao mà tôi từng đọc là từ giữa những năm 1990s. Trong đó bao gồm cảnh báo về thủy điện đập cao của Trung Quốc sẽ xây trên đất của họ và các nước láng giềng của họ và Việt Nam. Ví dụ như Lào.
Đó không phải chỉ là kiểm soát nguồn tài nguyên nước mà còn kiểm soát năng lượng, phù sa và nước cho nông nghiệp, nước ngọt cho dân,… và cả những ảnh hưởng chính trị “theo ai”.
Trung Quốc quá mạnh, nhưng Việt Nam hoàn toàn tránh được nhiều nguy cơ không đáng có từ hệ lụy thủy điện đập cao trong nước, nếu các lãnh đạo đời trước lắng nghe cảnh báo chuyên gia.
Có những quyết định, nếu được viết lại bằng một câu, sẽ trở thành dòng đầu tiên mở ra một chương mới trong lịch sử một đô thị.
Và với P.HCM hôm nay, câu ấy là : “Dừng dự án khu phức hợp Nhà Rồng – Khánh Hội để làm công viên và không gian văn hóa Hồ Chí Minh.”
Giữa trung tâm thành phố – nơi từng được quy hoạch hàng nghìn căn hộ cao tầng, trung tâm thương mại và bến du thuyền – mảnh đất vàng gần 32 héc-ta ấy bỗng được trả lại cho dân, cho cây, cho gió, cho ký ức.
Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) vừa chính thức tuyên bố Chim choắt mỏ cong (Numenius tenuirostris) đã tuyệt chủng, đánh dấu loài chim di cư đầu tiên hoàn toàn biến mất trên trái đất.
Lần xác nhận cuối cùng về sự tồn tại của loài này được ghi nhận tại Merja Zerga, Ma-rốc, cách đây hơn 30 năm – vào ngày 25 tháng 2 năm 1995.
Thông báo này đã chấm dứt mọi hy vọng về sự tồn tại của loài, sau nhiều năm tìm kiếm kỹ lưỡng mà không phát hiện thêm cá thể nào.
