Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Việc dùng hình ảnh giọt nước mắt làm tượng đài tưởng niệm các nạn nhân Covid là sự chọn lựa tuyệt vời và đúng đắn.
Giọt nước cũng giống như: Ngọn lửa, chim bồ câu, hoa sen, bàn tay, con ngựa, con rồng, ngôi sao, quả địa cầu … là những biểu tượng phổ biến trên toàn thế giới được chọn làm tượng đài hay phù điêu.
Vấn đề là vận dụng biểu tượng đó vào nội dung cụ thể muốn nói đến như thế nào, qua biểu tượng đó sáng tạo lại như thế nào, và cuối cùng là làm có đẹp không.
Giọt nước mắt đau lòng…
Chị ruột của tôi mất bất ngờ vì covid. Tôi là người lau mặt, lau tay cho chị, đưa chị lên xe của đội công tác xã hội đến lò thiêu trong cô độc một mình. Chứng kiến thân xác chị phải chịu kéo lê trên tấm drap giường từ phòng ngủ ở lầu 3 xuống đất, đầu va đập vào từng bậc thang, do chị nặng cân quá.
Chết trong đêm, sáng ra mới phát hiện nên xác cũng trương cứng, các bạn công tác xã hội khiêng xuống không nỗi, băng ca xoay chuyển trên cầu thang rất khó. Cũng không thể yêu cầu ai tiếp xúc trực tiếp với xác chị như bản thân mình để đưa chị xuống, lòng tôi đau như cắt, ám ảnh thành vết cắt đến giờ.
Tối nay, tôi thả bộ ra công viên số 1 Lý Thái Tổ - vừa khai trương hôm qua.
Trong mắt tôi, điều bất ngờ lớn nhất không chỉ là tượng đài giọt nước mắt trong hồ nước phun.
Điều bất ngờ kỳ thú hơn cả là được thấy một khu vườn rộng, tràn đầy hoa lá nhưng bấy lâu "kín cổng cao tường", nay được mở toang và chỉnh trang hay đẹp cho công chúng thưởng ngoạn và sử dụng.
Các tháng 6,7,8,9 năm 2021 ai ở Sài Gòn mới thấm. Rào chắn cứng (sắt, gỗ, ván ép...) trên mọi con đường, trên mọi ngõ hẻm. Chọt mũi liên tục và hốt sạch khi dương tính và ban đầu hốt cả F1, F2...
Đến tháng 7,8 thì chết la liệt trong trại tập trung và cả tại nhà vì không được phép ra khỏi cửa.
Đêm, đèn đường tắt hết, tiếng còi xe cứu thương rền rĩ như tiếng gọi tử thần khắp mọi ngã đường. Bạn bè tôi chết không ít và chết trong cô độc, đau đớn.
Chúc mừng điêu khắc gia Phạm Văn Hạng với tác phẩm điêu khắc Tâm hoa vọng tưởng-Lệ vương nghĩa tình tưởng nhớ đồng bào mất vì Covid, tại Công viên số 1 Lý Thái Tổ.
Anh Phạm Văn Hạng nói về thiết kế hình khối biểu trưng giọt nước như sau :
"Thiết kế hình giọt nước tượng trưng cho giọt nước mắt dành cho những đồng bào đã hy sinh trong đại dịch Covid-19. Còn hình trái tim khi nhìn vào giọt nước có ánh sáng chiếu qua tượng trưng cho tình người, cho sự chia sẻ, đùm bọc của mọi người dân thành phố, chung tay cứu người của lực lượng y bác sĩ, lực lượng chức năng để cùng vượt qua đại dịch. Với tôi, đây là một trong những ý tưởng thiết kế để đời".
Vào đợt cao điểm mùa dịch Covid-19 tại TPHCM, những người thân của những trường hợp qua đời rất khốn khổ vì lượng người chết quá tải ở Trung tâm hỏa táng Bình Hưng Hòa.
Đã có những clip quay những đoàn xe dài nối đuôi nhau chờ vào hỏa táng.
Và dĩ nhiên, không ít thông tin từ dư luận cho biết : Phải tốn cả hàng trăm triệu để người nhà của mình được thu xếp từ bệnh viện đến khi thực hiện xong hỏa táng. Và nhiều gia đình nghèo, do không có tiền, nên buộc phải để mặc người qua đời trong các bệnh viện, kể cả hành lang, đường đi.
Đó là vụ án Chu Nguyên Thắng, Đội trưởng Trung tâm hỏa táng Bình Hưng Hòa cùng hai đồng phạm đã « phù phép » nâng giá hũ tro cốt, để trục lợi bất chính giữa đại dịch Covid-19.
Công an bắt mấy tên này hơi muộn nhưng chẳng sao, người dân, nhất là bà con có người thân chết trong đại djch Covid-19 hết sức vui mừng, mừng đến chảy nước mắt.
Tụi này đại ác, « hét giá » cao với cơ sở mai táng để ăn chia tiền chênh lệch khi mua hũ đựng tro cốt, hình lắc, bảng tên từ nguồn bên ngoài ; thay vì qua hợp đồng chính thức của Công ty Môi trường đô thị TPHCM.
“Biết lắng nghe phản biện, dựa vào dân, vì dân” bên cạnh sự quyết đoán, là kỳ vọng của ông Tô Lâm khi phát biểu về việc lựa chọn cán bộ trong Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Hội nghị Trung ương 14).
Lâu nay, phản biện được hiểu theo nghĩa… phản động, bởi những người nhận thức thấp về chính trị và hàm lượng tri thức thấp. Không ít lần, họ còn tấn công những người phản biện một cách vô minh về việc phản biện thay đổi thể chế ; bị họ hiểu lầm là thay đổi nhà nước, cũng do trình độ nhận thức kém.
Và trong đó có không ít cán bộ !
Ở vùng đất thánh Jerusalem có bức tường gọi là Bức tường phía tây (Western Wall), được vua Herod Echo xây dựng vào đầu thế kỷ I trước Công nguyên, trên một đoạn đường của ngôi đền do vua Salomon dựng nên cách đó gần 3.000 năm. Hiện bức tường là những khối đá lớn đặt lên nhau, tới 45 tầng đá, đẽo gọt tinh xảo.
Bức tường được gọi là "bức tường than khóc", bởi đó là nơi người Do Thái tới cầu nguyện cho số phận dân tộc họ, luôn bị xua đuổi, chiến tranh liên miên. Theo tục lệ, bất cứ ai có mong ước nào đều có thể viết lên một tờ giấy rồi nhét vào kẽ hở trong bức tường, qua đó gởi tới Đấng trên cao và được đáp ứng.
Đức Giáo hoàng, Tổng thống Donald Trump... đã tới địa điểm này. Giáo hoàng đã cầm một phong thơ và nhét vào khe tường, ghi lời nguyện cầu cho hòa bình giữa các dân tộc, các tôn giáo, người với người... Ngài trước đó đã đặt vòng hoa tưởng niệm nạn nhân Do Thái bị diệt chủng.
Khi đến ngôi làng cổ Hallstatt (Áo), tôi bị “đứng hình”. Không chỉ bởi vẻ đẹp cổ tích của nó mà từ đầu làng, có một vách đá nhỏ nằm khiêm nhường, trên ấy ghi tên những cư dân của làng đã mất. Một nhành hoa nhỏ cắm lên. Trang nhã. Và tự mình thấy cần dừng lại một chút. Trang nghiêm.
Hay trong những ngày này, thử vào trang web của The National Covid Memorial Wall (UK), nơi có bức tường in 150.000 trái tim được vẽ bằng tay, tượng trưng cho chừng ấy con người đã mất vì Covid-19. Cư dân, du khách đi dạo, hay có người dừng lại đọc thông tin trên tấm bảng nhỏ.
Có lẽ, trong hình dung, tôi cũng nghĩ về cái vụ “xây đài tưởng niệm” trong khu vực sẽ làm công viên ở số 1 Lý Thái Tổ trên tinh thần ấy nên không nghĩ nó… căng đét dữ thần !
1. Trương Châu Hữu Danh viết bài phản đối việc xây đài tưởng niệm nạn nhân Covid-19, nhưng để ngỏ một chi tiết rất “xốn” - những hũ tro cốt vô danh của những nạn nhân Covid-19 trong một ngôi chùa.
Tức là đang có những gia đình mất người thân mà không đóng lại được cảm giác mất mát.
2. Bình luận dưới bài “đừng tưởng niệm tuyên truyền” của tôi cũng có vài ý kiến khác hoài nghi về xây tượng đài. Tôi đoán rằng họ đã bội thực với tượng đài tuyên truyền - từ Lê-nin, Thánh Gióng đến Mẹ Suốt, Mẹ Nhu.
Nửa tháng trước, tôi ghé một ngôi chùa ở Long An. Phía sau chùa có một cái lò thiêu và một căn phòng để tro cốt những người không có thân nhân. Thấy không khí quá lạnh lẽo, tôi bước vô đốt nhang.
Bên trong có bảy bát nhang nằm rải rác. Thường thì gần bát nhang sẽ có hộp quẹt, nhưng tôi không thấy cái nào nên phải ra ngoài mượn. Nhang thì lâu không có người đốt, một số cây đã lên mốc trắng. Tôi lựa 21 cây còn nguyên, phủi sạch mốc rồi đốt.
Trong căn phòng ấy, rất nhiều hũ cốt “vô danh” – phần lớn mất trong dịch Covid-19. Có lẽ đã lâu không nhang khói gì.
Cái đêm trước ngày TPHCM mở phong tỏa, người dân Sài Gòn đã lũ lượt ra các cửa ngõ đi các nơi chờ “thoát chốt tìm đường về quê”.
Tối đó tôi đọc bài thơ “Đêm nay quỳ lạy cùng nhau” của anh Trần Nhã Thụy mà bần thần rất lâu. Dòng người ấy chính là lực lượng lao động đã góp phần tạo nên một thành phố hoa lệ. Nhưng hoa cho ai còn lệ lại dành cho họ. Tôi viết bài về cuộc chảy máu nhân lực, chảy máu chất xám không dễ gì hồi phục của TPHCM cũng trong đêm ấy.
Không sống trong “bốn bề rào giăng” với đường phố không người, chỉ có tiếng còi cứu thương; sẽ rất khó để những người các nơi khác hiểu điều đó có nghĩa là gì. Khi dìu hay khiêng một ai đó đi khỏi nơi trú ngụ, nào có biết mất còn? Đến khi nhận lại hũ tro cốt mới biết xa rời vĩnh viễn người thân mà thậm chí không có vành khăn sô, đớn đau làm sao.
Một buổi sáng tháng 7/2021, tôi đang ngủ, chợt bị thức dậy bởi cuộc điện của tổ trưởng dân phố, chúng tôi vội vàng xuống sân dưới tập trung để ngoáy mũi. Hôm sau, hẻm chúng tôi bị phong tỏa bởi một người hôm đó bị nhiễm. Và người đó không ai khác là bà Mai, hàng xóm sát nhà tôi.
Ít hôm sau, cô y tá phường gọi tôi, cũng rất sớm. Tôi biết có gì đó không ổn, và có thể là tôi, nhưng không, em tôi. Nhà tôi bị phong tỏa. Phía trước có người dựng cái dù ngồi canh 24/24. Không một ai hỏi chúng tôi ăn uống và cần thức ăn như thế nào ngoài anh Dũng hàng xóm cách đó mấy căn. Tôi bảo cháu tôi ở hẻm gần đó đang đi lại được, hàng ngày đưa đồ ăn bạn bè tiếp quản đến.
Tôi sợ rằng sẽ có ngày nhà nhà đều thế này, không biết thành phố sống ra sao. Nhưng nỗi sợ ấy cũng đã đến chưa đầy 1 tháng sau, ấy là ngày 23/ 8. Thời điểm đó tôi cũng vừa bị Covid xong, khỏi và đăng ký tình nguyện viên.
Gã có tư duy khác. Cần có biểu tượng tưởng niệm các nạn nhân chết dịch Covid thay vì tượng đài bề thế. Ở đó nỗi đau, sự thương cảm phải đồng hành cùng bài học. Bài học mới luôn nhắc nhở các thế hệ làm sao tránh được những đau xót mất mát kia.
Theo gã khu đất trước hết phải là khu công viên đẹp, xanh, trong lành, con người thân thiện với động vật, cây xanh, và với nhau : Không khí trong lành và tâm bình yên.
Chính không khí trong lành và tâm bình yên là bài học lớn nhất để đẩy lùi các nạn dịch, nỗi đau ấy.
TPHCM đã mất nhiều người nhất, theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, vì đại dịch Covid. Mất do nhiễm bệnh Covid, mất do sốc phản vệ vaccine, mất do các nguồn lực tập trung chống dịch nên các điều kiện chăm sóc y tế cho bệnh khác cũng nhiều.
Và mất người theo nghĩa chảy máu nguồn lực, chảy máu chất xám khi những dòng người lũ lượt về quê khi thành phố gỡ phong tỏa.
Trong hoạn nạn thấy nghĩa tình là miêu tả chính xác nhất về những ngày người Sài Gòn đối diện tử thần giữa cuộc phong tỏa lớn nhất, kéo dài nhất nước và bị thương cũng nhiều nhất.
Có những quyết định, nếu được viết lại bằng một câu, sẽ trở thành dòng đầu tiên mở ra một chương mới trong lịch sử một đô thị.
Và với P.HCM hôm nay, câu ấy là : “Dừng dự án khu phức hợp Nhà Rồng – Khánh Hội để làm công viên và không gian văn hóa Hồ Chí Minh.”
Giữa trung tâm thành phố – nơi từng được quy hoạch hàng nghìn căn hộ cao tầng, trung tâm thương mại và bến du thuyền – mảnh đất vàng gần 32 héc-ta ấy bỗng được trả lại cho dân, cho cây, cho gió, cho ký ức.
TPHCM/Sài Gòn từ hôm ông Trần Lưu Quang về trị nhậm dù chưa bao lâu, nhưng ông đã khắc được những nét táo bạo vào tảng đá còn đầy rêu.
Nói đâu xa, đại hội đảng bộ TPHCM vừa rồi, chỉ sự "nói không" với bệnh hình thức, tốn kém, lãng phí, rởm... để một sự kiện chính trị đi vào thực chất đã cho thấy bản lĩnh Trần Lưu Quang và ê-kíp.
Ngó những đại hội cùng thời điểm và sau đó, chả hạn đại hội đảng bộ chính phủ, Thanh Hóa, Hà Nội, tỉnh này tỉnh nọ, vẫn ngập tràn hoa hòe hoa sói, khẩu hiệu băng rôn, xanh đỏ tím vàng... mới thấy giá trị của sự đột phá "nói không" ấy.
Những người dân mất vì Covid-19 sẽ có một “ngôi nhà chung”.
Một tượng đài tưởng niệm dành cho đồng bào ra đi vì đại dịch sẽ được dựng trong công viên ngay trên khu đất vàng số 1 Lý Thái Tổ rộng 37.000 m2, nằm giữa ba mặt tiền đường Lý Thái Tổ - Hùng Vương - Trần Bình Trọng, đối diện ngã sáu Cộng Hòa - từng là nơi ở của gia đình Chú Hỏa. Hiện đã có nhà đầu tư chiến lược tham gia.
Đó là thông tin có ý nghĩa. Không chỉ hiện thực hóa một phần cam kết tăng diện tích cây xanh, công viên đô thị mà bao nhiệm kỳ rồi vẫn cứ phủ bóng… trên giấy. Không chỉ là việc từ chủ trương vừa công bố thì đã có luôn nhà đầu tư chiến lược.
Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang mới cho biết Thường trực Thành ủy quyết định dừng dự án nhà ở tại khu vực Bến Nhà Rồng (quận 4 cũ), để mở rộng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh và công viên!
Xưa nay tôi thường thấy nhiều nơi làm điều ngược lại, chứ quyết định đúng đắn và tư duy mới mẻ đáng cổ vũ hoan hô thế này có lẽ là lần đầu!
Trước giờ người ta chỉ rình rình xẻ đất công ra phân lô bán nền, gom nhanh hốt lẹ chứ hiếm thấy Bí thư, Thành ủy và chính quyền nào quan tâm đến không gian văn hóa, công viên chung cho cộng đồng như vậy.
