Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Trở lại vụ lũ lụt miền Trung và đèn trang trí Noel.
Trước hết, không ai có thể phủ nhận lũ lụt miền Trung vừa qua là thiên tai. Nhưng để lại hậu quả bi thảm như hiện nay, cũng không thể phủ nhận sự góp phần của các đập thủy điện, vốn có vai trò điều tiết lũ.
Ngoài trách nhiệm của các nhà đầu tư, những người điều hành nhà máy thủy điện, thì trách nhiệm đầu tiên và cuối cùng trong việc giám sát và giải quyết hậu quả vẫn thuộc về Nhà nước.
Khi một số người cho rằng Nhà thờ Đức Bà nên dùng tiền trang trí Giáng Sinh để cứu trợ lũ lụt, họ đang đặt hai loại trách nhiệm khác nhau lên cùng một bàn cân.
Thoạt tiên có vẻ hợp lý -"người dân đang cần giúp, cứu lụt như cứu hỏa, sao lại đi treo đèn?”. Nhưng về mặt đạo đức học và kinh tế, lập luận đó có vài điểm thiếu chính xác.
Trước hết, phải phân biệt giữa trách nhiệm cốt lõi và trách nhiệm tùy chọn của một tổ chức. Một nhà thờ (hay chùa) tồn tại để thực hiện nghi lễ, duy trì kiến trúc - vốn là di sản tôn giáo, văn hóa - và tạo không gian tinh thần cho cộng đồng. Việc trang trí Giáng Sinh, bảo trì, phục dựng… đều nằm trong nhóm trách nhiệm này.
Lâu nay, nghe đồn nhiều về việc cán bộ cơ sở ăn chặn tiền từ thiện. Trên thực tế tôi đi hỗ trợ đồng bào khi xảy ra thảm họa, từ Quảng Bình trở vô, từ nhiều năm nay, cá nhân tôi lần nào cũng gặp được những cán bộ cơ sở có thể nói dốc hết tâm sức cho việc hỗ trợ bà con.
Nhưng người ta vẫn đồn thổi. Và tất nhiên, việc đồn thổi ấy vẫn được những người nghe, ít nhất là bán tín bán nghi, nếu không nói là nhiều người tin vô những chuyện đồn thổi ấy.
Cơ sở để cho người ta tin vào những lời đồn thổi, chính là từ sự thiếu minh bạch của các cơ quan chức năng liên quan đến tiền cứu trợ.
Sau chuyến đi gởi tiền cho bà con vùng lũ lụt Phú Yên, trong lòng mình dấy lên nỗi xúc động khôn tả. Thấy rằng dân mình thương dân mình lắm.
Khi xin tiền để cứu giúp đồng bào vùng thiên tai, mình đã ngạc nhiên vô cùng. Ngoài những người mình quen biết ngoài đời hoặc chỉ kết bạn trên Facebook, có anh chị, em ở Hà Nội, Sài Gòn, ở nước ngoài dù hoàn toàn không quen biết mình cũng vẫn gởi tiền. Có vài người gởi xong còn hỏi mình rằng chị đang sống ở đâu.
Mình nghĩ có lẽ do sự thôi thúc phải làm cái gì đó để san sẻ với bà con khiến họ đã vượt qua mọi nỗi nghi ngại mà gởi gắm cho một người xa lạ. Rồi điều khiến mình cảm động là lòng nhân của những bạn trẻ, còn rất trẻ.
“Tất cả những người đã qua đời đều vì lũ. Nếu không có lũ lụt [...], rất có thể họ đã không mất mạng. Tôi nhận hoàn toàn trách nhiệm về mình. Không cần phải phân định nguyên nhân gì thêm nữa."
Đó là câu nói của ông Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul về những người qua đời trong trận lũ lụt vừa qua.
Cũng giống như các tỉnh miền Trung bên mình, các tỉnh miền Nam Thái Lan cũng trải qua một tình trạng thê thảm. Thật ra, lũ lụt ảnh hưởng đến 10 tỉnh ở Thái Lan! Nước ngập đến nóc nhà, người dân phải sống trên nóc nhà hàng tuần liền. Có một người già qua đời chỉ vì không có xe cứu thương đến kịp.
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul thừa nhận loạt sai sót trong ứng phó đợt lũ lịch sử ở miền nam vừa rồi, tuyên bố chịu hoàn toàn trách nhiệm khi số người thiệt mạng đã tăng lên 145.
Theo báo Nation ngày 28-11, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã công khai thừa nhận những sai sót của chính phủ trong xử lý khủng hoảng lũ lụt nghiêm trọng ở miền nam. Đồng thời gửi lời xin lỗi đến người dân bị ảnh hưởng nặng nề bởi thảm họa.
Có cần phải xin lỗi hông khi là thiên tai? Nếu nhân tai, do con người gây ra thì xin lỗi cũng được và nên thiệt tâm.
Người đàn ông lớn tuổi ấy khựng lại trước xe của tụi mình khi mọi người đang tranh nhau nhận quà. Từ xa, mình đã thấy ông chạy tới gấp gáp, nhưng khi tiến gần, ông đứng yên, đôi mắt thất vọng như đã quen với nỗi thất bại.
Một cô lớn tuổi khác vẫy ông: “Đi lên đây nhanh, đang phát bên này nữa!” Ánh mắt ông vụt sáng, và ông chạy tất tả, tràn đầy hy vọng. Nhưng rồi, ông lại trở về tay trắng, ánh mắt thẫn thờ, tuyệt vọng như lúc nãy.
Mình chạy ra xe, lấy cho ông một phần quà đã để riêng – 15 phần dành cho những người lớn tuổi không thể chen chân. “Ông ơi, ông ơi!” – mình chạy theo gọi. Ông nhận quà, ánh mắt bừng lên niềm vui thật sự, nụ cười lấp đầy cả khuôn mặt già nua.
1. Lần đầu tiên tôi thấy nhìn Johnny Tri Nguyen là trong phim “Truy tìm tượng Phật” cách đây khoảng 20 năm, anh xuất hiện ở cuối phim bằng màn đấu đẹp rụng rời với Tony Jaa. Mặc dù vào vai phản diện – bảo kê nhà hàng (?) nhưng cú đánh đẹp và phong thái ngầu đét của anh khiến tôi nhớ mãi đến nay.
Là người có thích nhưng không đam mê phim hành động, tôi không tìm anh để xem. Bẵng đi rất lâu, vài năm trước tôi bỗng “gặp lại” anh trên truyền thông xã hội với hình ảnh của một người gắn với thiền, với tỉnh thức… Dù đang ở đỉnh cao lừng lẫy của sự nghiệp, anh chọn lui về “ở ẩn”, biết thế thôi, tôi cũng không để tâm nữa, vì nghĩ đơn giản rằng đó dường như một căn tính Á Đông hoặc có thể cũng chỉ như một trào lưu.
Rồi hôm qua, là lần thứ ba tôi nhìn thấy anh, trong bài viết có tên “THỜ Ơ” anh đăng trên trang cá nhân.
Từ khi tôi trở về nước tới nay đã hơn 20 năm.
Không năm nào tôi không nghe bà con kêu gọi cứu trợ miền Trung.
Năm nào cũng lũ.
Năm nào cũng ngập.
Năm nào cũng cảnh nhà cửa cuốn trôi, người dân mất mát, và cả nước lại gom tiền gom mì gói để gửi ra.
Nhưng năm nay… thật sự quá kinh khủng.
Sau khi bão lụt hoành hành và gây thiệt hại nghiêm trọng tại các tỉnh miền Trung, Bộ Chính Trị giao Hà Nội hỗ trợ Gia Lai; TPHCM hỗ trợ Khánh Hòa; Hải Phòng hỗ trợ Đăk Lăk; Quảng Ninh hỗ trợ Lâm Đồng.
Với nhiệm vụ chi viện trực tiếp lương thực, thực phẩm, quần áo, thuốc men và cán bộ y tế cho người dân vùng lũ.
Daklak (thực chất là vùng Phú Yên cũ) thiệt hại nặng nhứt thì giao cho Hải Phòng lo, còn Khánh Hòa nhẹ hơn là phần của TPHCM.
Mấy nay tôi coi clip, thấy mấy quán ăn trên đường cho người đứng ra ngoài đường ngoắc mấy xe chở hàng đi cứu trợ vào để đãi ăn, dĩ nhiên là miễn phí.
Có đoàn thì họ nhất quyết không chịu, họ vẫn trả tiền cơm, anh chủ quán nói không lấy tiền, để tiền đó đổ xăng. Tôi lấy note điện thoại ra ghi lại tên quán cơm đó, sau này mình đi lang thang xuyên Việt, sẽ ghé ăn.
Trong tang thương của cơn lũ, vẫn luôn là những ánh lửa yêu thương làm ấm lòng, cả những người trong vùng lũ lẫn những người phương xa gửi tình yêu qua từng dòng tin tức. Hôm qua đi ngang ga tàu điện, thấy hàng cứu trợ chất như núi, đó chỉ là một ga, một điểm, còn khắp thành phố như đang chuẩn bị cho một cuộc hành quân lớn.
Nha Trang, 16 giờ chiều ngày 20/11.
Cơn mưa trút xuống phố biển không còn được đo bằng milimet nước. Nó đang được đo bằng nhịp tim dồn dập của cả hàng chục con người chen chúc trên một căn gác xép ở Vĩnh Ngọc.
Được đo bằng những giọt nước mắt bất lực của một người đàn ông đứng chết lặng ở vòng xoay Ngọc Hội.
Được đo bằng khoảng cách 3 cây số - quãng đường 10 phút xe máy ngày thường -nhưng hôm nay là ranh giới sinh tử mà không ai vượt qua được.
Theo dõi trận lụt ở Việt Nam có nhiều người chết và các Phi đoàn trực thăng đã không thể cất cánh bay đi cứu trợ. Có thể lý do thời tiết chăng ? Mưa to gió lớn có nhiều mây mù thì phi công trực thăng thiếu kinh nghiệm không thể bay vì có thể bị tai nạn rớt.
Trong cuốn hồi ký “Trên Vòm Trời Lửa Đạn” của Phi công Vĩnh Hiếu lái trực thăng võ trang UH1 kể lại, khi Quân đoàn 2 rút quân khỏi Tây Nguyên vào tháng 3 năm 1975 để về Tuy Hòa bằng tỉnh lộ 7 đã bỏ hoang từ lâu. Lúc ấy Không quân Việt Nam Cộng Hòa cũng bắt đầu tan tác, mạnh ai nấy bay. Trực thăng võ trang không còn bay một cặp để bảo vệ nhau nữa, mà bay solo đơn độc một mình để oanh kích những mục tiêu bất chợt tìm thấy.
Các phi công trực thăng còn được lịnh bay đi tìm kiếm những người tị nạn bị bỏ rơi đói khát ở con đường máu số 7 để bốc về phi trường Đồng Tác Tuy Hòa. Người tị nạn thì đông và máy bay thì giới hạn. Có chiếc đáp dân chúng ùa nhau leo lên làm máy bay rớt luôn.
Tháng 3/1945, Văn Cao (1923-1995) viết bài thơ “Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc” miêu tả một bối cảnh tang tóc của Hà Nội : “Ngã tư nghiêng nghiêng chia nẻo/ Dặt dìu cung bậc âm dương/ Tàn xuân nhễ nhại mưa cô tịch/ Đầm đìa rả rích phương Đông.../ Ngã tư nghiêng nghiêng xe xác/ Đi vào ngõ khói công yên”.
Tám mươi năm trôi đi, bài thơ “Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc” bỗng dưng lại khiến mình nhói lòng, khi nhìn chiếc xe hòm vào xã Hòa Thịnh. Trận đại hồng thủy, gồm một cơn mưa dài và mấy đợt xả lũ, đã nhấn chìm vùng đất phía đông tỉnh Đắk Lắk trong biển nước.
Thiệt hại về tài sản thì đã quá rõ. Còn thiệt hại về nhân mạng thì sao ? Các con số thống kê chính thống vẫn khá cầm chừng, có lẽ chính quyền đang ưu tiên mọi tâm sức cho công tác cứu trợ.
Xã Hòa Thịnh, cách Tuy Hòa hơn 20 km, là xã có địa hình "lòng chảo", bao quanh bởi nhiều sông, hồ, khu vực này trở thành một trong những điểm ngập sâu nhất tỉnh. Hòa Thịnh nằm ở hạ lưu lưu vực sông Ba trước khi đổ ra biển. Cứ nhìn nước sông Ba chảy qua cầu Đà Rằng những ngày này khủng khiếp như thế nào, thì Hòa Thinh gần đó càng bị đe dọa.
Tương tự, phường Đông Hòa (Tuy Hòa) phần lớn diện tích phường ngập sâu trong nước, không thể tiếp cận.
Hai xã này ngập nặng nhất, thiệt hại nặng nhất trong đợt lũ này.
Sáng nay 22.11 mình dậy sớm hơn mọi ngày, chở hai thùng quần áo lên trụ sở Mặt trận Tổ quốc thành phố ở 55 Mạc Đĩnh Chi quận 1. Từ nhà lên tới nơi cũng gần chục cây, mưa lất phất, chân què vẫn ráng đi. Không thể chậm trễ.
Chiều và tối qua, mình và bà xã hì hục soạn ra những quần áo của cả nhà, đồ tốt, được hai thùng, đóng gói cẩn thận.
Lâu không lên Sài Gòn, quên béng đường Mạc Đĩnh Chi chỉ một chiều, sợ mưa ướt đồ nên mình liều leo lên hè, chạy nép sát.
Sau 4 ngày, một vài nhóm cứu trợ tự phát đã đến được một số nơi bị lũ bất ngờ lên cao và cô lập.
Những tin tức lan ra từ những người cứu trợ tận mắt chứng kiến tình cảnh thê thảm ở những nơi bị cô lập qua 4 ngày đêm đó không khỏi không làm mọi người đau xót đến cùng cực.
Cả ngày hôm qua, 21/11, nhiều người cứu trợ nói về xã Hòa Thịnh ở vùng tây Phú Yên cũ của tỉnh Đắc Lắc mới, sau 4 ngày bị cô lập trong cơn lũ nước ngập lên trên mái nhà không được cứu giúp đã có nhiều người dân không qua khỏi. Số lượng thống kê chính thức chưa có, nhưng qua một số người tận mắt chứng kiến thì nhiều lắm. Quá sức đau xót.
Nhìn cảnh người dân kêu cứu khắp nơi ở miền Trung, qua các kiểu tin nhắn, mới thấy rằng nhà nước cần xem lại cách tổ chức cứu hộ.
Mình không phủ nhận công sức của anh em lực lượng vũ trang (LLVT). Mình đã đi và đã thấy, anh em làm việc vất vả và nhiệt tình, nhưng thế vẫn không đủ. Quân đông mấy cũng không đủ và không kịp thời. Vì cơ bản là do hệ thống chính trị nó vận hành phải theo luật, phải có lệnh, có công văn, lãnh đạo chỉ đạo.
Tóm lại là vòng vèo về thủ tục hành chính. Nào là điều quân, phương tiện, tiền bạc. Ngay cả thủ tướng muốn điều máy bay trực thăng hay drone của quân đội cũng không dễ đâu. Đăng báo thì dễ thôi, chứ thực tế lệnh phải vòng qua Bộ Quốc phòng, xuống quân khu, binh chủng... Lúc cất cánh thì hết lũ là vừa! Ví dụ thế.
Trong những ngày cả nước hướng về miền Trung với cảnh mưa, lũ, lụt khắp nơi thì xuôi về phương Nam, người dân miền Tây vẫn đang gồng mình chống chịu với cảnh nước ngập ruộng đồng, tàn phá các vườn trái cây.
Tỉ như trong tấm ảnh của VnExpress gã đăng đây, vườn mít 4 héc ta rưỡi của ông Nguyễn Hồng Phúc đang chìm trong nước. Nhiều vườn sầu riêng đang làm bông cũng bị con nước nhấn chìm. Vườn cam vườn ổi, vườn xoài... Thiệt hại không biết bao nhiêu mà kể.
Nhưng bạn có thấy lạ không - họ, những người dân miền Tây ấy, dường như... không tồn tại. Vài bản tin về triều cường, xả lũ, mưa lớn rồi hết.
Sáng nay, nước lụt ở Huế rút xuống khá nhiều, bà con mừng rỡ thay nhau quậy dội bùn non để khi nước rút hết thì bùn non không bám lại đỡ xúc mệt. Hì hục dọn đuối sức xong giờ nước vô lại, thiệt khổ hết sức.
Ông trời giận gì mà hành bà con xứ Huế quá, làm khổ biết bao gia đình. Như trận lụt năm 1999, ám ảnh nhiều người nằm bất động trước Bia Quốc Học đến giờ vẫn chưa hết sợ.
May cũng nhờ mấy hồ thủy điện ôm nước, điều tiết nước nên nước lụt không hỗn như trận lịch sử. Nhưng mấy "ông" xả nước, lũ về cũng hành bà con không khác gì trời hành cơn lụt.
