Thái Vũ - Tiếng Việt đang bị phụ rẫy ngay trên đất Việt

 

Nếu không phân biệt được, hiểu được nghĩa của từ Tết và Tất ; thì bằng cảm nhận thông thường, quen tai tiếng Mẹ đẻ thôi thì cũng biết là "tất niên" chứ "Tết niên" là vô nghĩa.

"Tất" (nghĩa là hoàn thành, hoàn tất), "niên" là "năm". "Tất niên là một năm đã trôi qua, đã kết thúc. Tiếng Anh là "Year-End". Tiệc Tất Niên là Year End Party, "họp mặt tất niên" là "Year End Gathering"...

"Tết" là đọc từ âm Hán Việt "Tiết", nghĩa là thời tiết, chỉ sự thay đổi khí hậu, các thời điểm phân chia thời gian như tiết lập xuân, tiết xuân thu v. v ...). Nó cũng có nghĩa là dịp hội hè, tiệc tùng vui vẻ. Tiếng Anh có thể dùng festival, celebration.

Nguyễn Hưng Quốc – Tết, nhớ

Sống ở hải ngoại, cứ mỗi lần tết đến, tự dưng tôi hay thấy buồn buồn và mơ hồ thoáng một chút gì như tiếc nuối.

Cảm giác buồn buồn của những cái tết tha hương thì có lẽ chả có gì khó hiểu. Tết, trong tâm thức của người Việt, trước hết, là đoàn tụ ; và đoàn tụ, trước hết, là với gia đình, láng giềng, và hơn nữa, quê quán, nơi để lại những hình ảnh đẹp nhất trong ký ức và hầu như gắn liền với tuổi thơ.

Sống ở hải ngoại, cả ba điều ấy đều chỉ là những giấc mơ. Quê quán hay quê hương nói chung thì xa lắc ; với riêng tôi, thì không thể về được ; (đại) gia đình thì mỗi người một ngả ; còn hàng xóm thì ngó quanh, chỉ thấy toàn... Tây !

Nguyễn Thông - Chuyện bánh chưng tết (2, kỳ cuối)

 

Sự luộc bánh là cả mớ kỷ niệm khó quên. Nhà tôi có chiếc nồi đồng khá to, xếp vào đó được chục chiếc. Cái nồi này bu tôi mua lại của một gia đình diện bần-cố nông trong làng được chia quả thực dạo cải cách ruộng đất. Xưa kia, chỉ nhà địa chủ mới dám sắm thứ vật dụng khủng như vậy.

Bánh gói xong, xếp kín trong nồi, đổ nước xâm xấp. Trước đó, anh Uy tôi đã theo chỉ đạo của tư lệnh thày, khệ nệ ra sau nhà bưng ra hơn chục hòn gạch xếp thành ba ông đầu rau ở góc sân.

Suốt đêm lạnh trước thềm xuân, ngồi với nhau quanh bếp lửa đỏ rừng rực luộc bánh chưng, chuyện nọ xọ chuyện kia, ngắm sao trời nhấp nháy, ngửi mùi bánh chín tỏa ra dìu dịu khó cưỡng nổi cơn thèm. Ngắm sao, anh Uy tôi kể cho cả đám nghe chuyện “Những vì sao” của Alphonse Daudet, anh nói hay lắm nhưng trẻ nhãi chúng tôi cứ lắc đầu, lại còn cằn nhằn chả thấy đánh nhau gì cả.

Võ Khánh Tuyên - Tết truyền thống, hiện đại, lãnh tụ và tính chiến đấu

Một hai năm trở lại đây, đang có phong trào hẻm hẻm dựng quầy Xuân, góc góc mang Tết về. Đó có thể là một mảng tường cũ kỹ, bong tróc sơn, cũng có thể là một góc khuất vốn ngày thường khai nồng mùi amoniac. Bỗng vài hôm thay áo mới kiểu...công nghiệp.

Nhìn chung, gần như đều có một công thức chung cho việc trang hoàng những góc kẹt này. Một phông bạt in hiflex được quảng cáo là 3D dai bền xài mấy mùa không phai nhan sắc. Hoặc một tấm phên tre, cá biệt là một...chiếc chiếu, trên đính chữ Tết cách điệu.

Căn bản hơn là một bàn và hai ghế nhỏ bằng tre, mấy cái đèn lồng nhựa Trung Quốc. Rồi không thiếu mâm ngũ quả, bánh chưng, dưa hấu, hoa mai vàng rực, hoa đào đỏ thắm hăng hắc mùi nhựa kinh khủng.

Nguyễn Thông - Chuyện bánh chưng tết (1)

Bạn Phạm Văn Tuyên  ở huyện Ninh Giang tỉnh Hải Dương (nay đã gộp vào Hải Phòng, thành đồng hương) nhắn tôi rằng, chú ơi, tết nhất sát sạt rồi, chú viết gì về tết xưa đi.

Tôi đang dở bận cái bài về... Campuchia (nhiều điều rất hay) chưa xong, nhưng sực nhớ nhời Tuyên, bèn hầu bạn phây bài bánh chưng này.

Nói về bánh chưng, có mà cả ngày cũng chửa dứt. Chiếc bánh chưng không chỉ gắn bó với Tết mà với nếp sống, phong tục của người Việt. Lứa chúng tôi hồi nhỏ, hầu như đứa nào cũng thuộc đôi câu đối đặc sản tết, liệt kê đủ món cổ truyền: “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/Nêu cao, tràng pháo, bánh chưng xanh”. 

Phúc Lai – 1.300 xe tải hàng bị nghẽn ở cửa khẩu, Tết nhất đến nơi !

 

Chuyện nóng nhất mấy ngày hôm nay là Nghị định 46 ra gần như là sự thay thế cho Nghị định 15/2018, vốn là “di sản” cải cách hành chính lớn nhất của ngành thực phẩm (cho phép doanh nghiệp tự công bố).

Có thể nói, chúng ta cũng đang đối mặt với một “điểm nghẽn hành chính” đang gây thiệt hại kinh tế cực lớn cho doanh nghiệp, kinh khủng là nó đang diễn ra ngay sát thềm tết Bính Ngọ 2026.

Vì là dân luật, nên tôi thường quan tâm đến kỹ thuật, ngoài kỹ thuật xây dựng văn bản còn là kỹ thuật ban hành và khâu hướng dẫn thi hành, giải thích khái niệm, từ ngữ… là cực kỳ quan trọng. Nếu chưa chuẩn bị được những khâu đó, thì đừng vội vàng ban hành. Trong lịch sử hành pháp của chúng ta, đã không biết bao nhiêu lần Chính phủ ra Nghị định và… đóng băng một lĩnh vực vì chờ Thông tư hướng dẫn.

Bông Lau – « Bảo vệ » Thành Nội Huế 24 ngày

 

Trong ảnh là khuôn mặt còn đượm vẻ kinh hoàng của người bộ đội chính quy cộng sản Bắc Việt. Theo phóng viên AP, thì họ bị binh sĩ Biệt Động Quân Việt Nam Cộng Hòa bắt sống khi các đơn vị này tấn công và tràn ngập Thành Nội Huế trong Tết Mậu Thân 1968.

Có lẽ AP ghi chú sai vì theo tài liệu, các đơn vị tấn công tái chiếm Thành Nội Huế là Thủy Quân Lục Chiến Mỹ và Đại Đội Trinh Sát Hắc Báo của Sư đoàn 1 Bộ Binh Việt Nam Cộng Hòa. Thủy quân lục chiến Việt Nam Cộng Hòa làm thành phần ngăn chận bên ngoài không cho quân cộng sản Bắc Việt rút lui.

Tết Mậu Thân 1968, chính phủ Việt Nam Cộng Hòa tin lời phe Cộng Sản là hai bên tạm ngưng bắn mấy ngày để mọi gia đình sum họp đón năm mới và thờ cúng tổ tiên theo truyền thống.

Hoàng Nguyên Vũ - Dù là phim giải trí, nhưng nhà sản xuất và nghệ sĩ nên có văn hóa!

Mình thì không ghét gì bạn Trấn Thành, cũng chẳng muốn trầm trọng hóa vấn đề chất lượng của phim Tết. Đơn giản là, đi xem để giải trí, Tết nhất xem cho vui, là mình xem.

Thực tế, năm nay mình xem cả ba phim: Nụ hôn bạc tỉ, Yêu nhầm bạn thân và phim của Trấn Thành. Cả ba phim đều vui nhưng nói về mức độ vui thì Nụ hôn bạc tỉ vui nhất; còn Yêu nhầm bạn thân trẻ trung, cảnh quay đẹp, lại mang bóng dáng cảnh đẹp nước nhà. Nó thể hiện văn hóa của người làm phim rất rõ ở đó.

Tính không nói gì về phim của Thành vì chán lắm rồi năm nào ra phim Tết, ê kíp Thành cứ đủ kiểu đôi co với truyền thông. Đã vậy Thành còn đăng đàn với cái giọng: Phim Oscar cũng có lỗi nói gì phim của Thành?

Nguyễn Phạm Khánh Vân - Việt kiều về quê ăn Tết

Hồi xưa, những ngày gần Tết là xóm tôi lại nô nức đi đón Việt kiều về ăn Tết. Nhà nào mà có Việt kiều về thì khỏi nói, rần rần mấy tháng luôn.

Nhà tôi gần sân bay nên chỉ cần chơi với bất kỳ ai trong nhà có Việt kiều thôi, sẽ ma-ki-dê làm tóc cầu kỳ, hăm hở ra phi trường cùng đón người phương xa về. Bởi đông thế nên nhà nào có Việt kiều toàn phải thuê xe. Gần gần thì đi xích lô, cả một đoàn xích lô siêu to khổng lồ đi vô phi trường, cứ ba, bốn người chất lên một xe. Xa xa thì thuê xe lam, xe Đai-su.

Khi đi sẽ ra cửa hàng bán hoa, mua một vòng hoa được kết bởi một đống hoa cúc và hoa đồng tiền để đeo lên cổ Việt kiều. Đến nơi, đứng chờ mãi chờ mãi cho đến khi lớp trang điểm ma-ki-dê và chuốt lông nheo đã nhòe nhoẹt be bét dưới trời nắng nóng như đổ lửa của Sài Gòn, thì nghe gào lên “Ơ anh Y ra rồi, anh ấy kìa, ôi đẹp trai lắm, áo trắng đấy đấy đấy”.

Đặng Đình Mạnh - Tôi đi tìm lại một mùa xuân

Trong số hàng trăm nhạc phẩm xuân, nghe đi nghe lại, tôi vẫn thích nhất nhạc phẩm “Tôi đi tìm lại một mùa xuân” của nhạc sĩ Đoàn Nguyên.

Nhiều ca sĩ đã hát nhạc phẩm này, như: Lệ Thu, Lâm Thúy Vân, Hồ Hoàng Yến và cả ca sĩ tài danh nhưng sớm bạc mệnh Ngọc Lan. Nhưng tôi vẫn thích nghe nhạc phẩm này qua giọng ca của ca sĩ Minh Hiếu. Hình như bà nổi tiếng trong những năm cuối thập kỷ 50, đầu thập kỷ 60 của thế kỷ trước, có lẽ chỉ vì cách hát mộc mạc của bà.

Riêng về phần nhạc sĩ Đoàn Nguyên, tôi tìm nhưng hầu như không có thông tin nào về nhạc sĩ cả. Kể cả những nhạc phẩm cùng tác giả. Hoặc thông tin về thời điểm nhạc sĩ sáng tác nhạc phẩm... Thật tiếc.

Cù Mai Công - "Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua..."

 

Thời tiết Sài Gòn năm nay phải nói là rất đẹp, thuộc “hàng hiếm” cuối năm ở miền Nam, khi gió xuân se lạnh từ tháng 12-2024 tới giờ vẫn chưa dứt, hơn hai tháng rồi. Nhiều ngày 20, 21 độ; buổi trưa 31, 32 độ thỉnh thoảng lên 33 độ, nhưng gió vẫn se khô.

“Thiên thời” lắm, thuận mùa tết lắm. Tiếc là địa chưa lợi (kẹt xe tứ tung trước tết) và nhân chưa yên tâm, chưa hòa. Có lẽ vậy nên hoa trái mùa tết dầu tốt tươi, đẹp đẽ lại ế chưa từng thấy. Thương người bán đã đành, cũng nên thương cả người mua sắm tết năm nay - hoa đẹp ai chẳng mê, nhưng vẫn phải tính toán túi tiền.

Cả chợ lẫn siêu thị cũng vắng chưa từng thấy. Trưa 27-1 (28 tết, năm rồi không có 30) tôi vô một một siêu thị thuộc group lớn, chi phối mạnh nhóm thịt thà của thị trường thành phố. Cả siêu thị chỉ có hai khách, trong đó có tôi. Cửa hàng trưởng lắc đầu: “Tết năm nay thua”.

Trịnh Đình Sĩ - Ngày Xưa, Phim Chiếu Tết

Phim chiếu Tết hồi ấy còn rôm rả hơn bây giờ nhiều. Người ta xếp hàng để mua vé thành chuỗi dài từ sảnh các rạp ra tới ngoài vỉa hè và thậm chí, tới đầu đường. Phim xuất trước đang chiếu thì đã có người mua vé, không chỉ cho xuất kế tiếp mà còn nhiều xuất sau đó, thậm chí xuất tối.

1/ Phim Tây hay phim Việt đều ra rạp, mà phim với nội dung hài hước sẽ ăn khách. Ngay cả các rạp lớn như Rex cũng áp dụng lịch chiếu hai phim cùng lúc, ngày chẵn tính theo Âm lịch một phim, ngày lẻ một phim, bắt đầu từ 29-30 Tết đến 14-15 Giêng.

Một số rạp cũng chịu khó trang hoàng mặt tiền cho khác ngày thường, với cây Mai, câu đối, tranh Tết. Những phim hài tha hồ hốt bạc vì đầu Xuân, ai cũng thích tìm về cội nguồn văn hóa mà không gì bằng, mua lấy tiếng cười để mong một năm sẽ ngập trong niềm vui. Những tên tài tử đứng đầu bảng thời điểm ấy là La Thoại Tân, Thẩm Thúy Hằng, Thanh Nga, Văn Chung, Thanh Việt, Tùng Lâm, Phi Thoàn.

Phạm Thành Nhân - "Xuân đang tới nghĩa là xuân đang qua"

(Thơ Xuân Diệu)

Nhiều năm rồi, tết, với gã, hết ngay khoảnh khắc ba chiếc kim đồng hồ chồng lên nhau ở số 12.

Mấy năm trước, gã vẫn thường xung phong trực ca Giao thừa (vì ca trực ấy sẽ kéo dài đến tận 1, 2 giờ sáng) nên xem như làm việc suốt... 2 năm. Năm nay không trực Giao thừa nên có thì giờ ngồi hộ giá công chúa - che tai con khỏi những tiếng pháo nổ đùng đùng chíu chíu (cũng hên là phòng cách âm khá tốt).

Loanh quanh nhìn phố xá bằng cặp mắt của gã người rừng, gã chợt nhận ra nhiều điều lạ lẫm. Tết năm nay người ta mua sắm ít hơn, tiết kiệm hơn (Bộ Tài chính nói luôn đó) trong khi mấy dự báo vẫn kêu mảng bán lẻ sẽ hồi phục, rồi tầng lớp trung lưu Việt Nam sẽ tăng nhanh blah blah...

Nguyễn Gia Việt - Miền Nam cúng mùng ba Tết

Mùng ba là chánh thức hết Tết, các gia đình Nam Kỳ sẽ làm một mâm để cúng tiễn ông bà, dân gian gọi là kiếu ông bà. Kiếu là tiễn. Từ đây không còn cúng cơm ngày hai bận nữa.

Ngày mùng ba là ngày dân Nam Kỳ mần gà cúng Tết nhà, Tết vườn. Dính tới nhà phải có đòn bánh tét. Mùng ba là ngày nhà nào cũng có ít nhứt một đòn bánh tét. Dân Miền Nam nấu bánh tét vào trưa và đêm mùng hai Tết đặng mùng ba có bánh cúng.

Bánh tét là bánh dân gian truyền thống của người Miền Nam. Bánh tét là bánh cúng vì nó có nếp và đậu xanh, tét ra khoanh tròn. Cục thịt kho nước dừa vuông vức, cái hột vịt tròn, khoanh bánh tét tròn, là quy luật âm dương.

Hà Anh Tuấn - Giao thừa một mình

(Câu chuyện đầu năm được ca sĩ Hà Anh Tuấn chia sẻ trên Facebook)

Giao thừa, đi chùa xong sẽ ghé về xông đất. Bao giờ, tôi cũng tìm đôi vợ chồng người quét đường ở con phố vắng lặng quận 3 để mừng tuổi và cảm ơn. Họ luôn ở đấy, bình thản và có nhau.

Giao thừa năm ngoái, tìm không thấy họ, tưởng chừng như đã lỡ. Trên xe đến góc ngã tư, tôi nhận ra dáng vóc nhỏ bé của người đàn ông trong bộ đồng phục màu cam đang nép mình vào bóng tối.

Nhảy xuống xe, chụp lấy tay và hỏi sao anh không đứng ở chỗ vẫn thường hay đứng. Cười hiền anh bảo, năm nay bả bệnh sốt nằm ở nhà nên ngại quá đứng ra đây để khỏi nhận bao mừng tuổi.

Tiểu Vũ - Tại răng một số cha đòi bỏ Tết ta ?

Không hiểu răng mà một số người đề ra ý tưởng bỏ hẳn tết cổ truyền để gộp lại chung với tết dương lịch. Đó là cách suy nghĩ có thể nói là điên rồ tào lao mía lau nhất.

Chắc ai cũng biết, từ mấy ngàn năm nay người Việt chọn ăn tết theo âm lịch và biến đó thành lễ hội văn hóa lớn nhất trong năm. Sự lựa chọn này vừa mang tính khoa học vừa mang tính văn hóa là có lý do rất rõ ràng chứ không theo kiểu giỡn giỡn được.

Không chỉ người Việt có tết riêng, mà nhiều dân tộc và nền văn hóa khác cũng có tết riêng của họ. Ví dụ người Lào có tết Lào, Thái có tết Thái,  Ấn Độ có tết Ấn Độ, người Ả Rập có lễ hội của Ả Rập ; thì người Việt Nam một dân tộc có hàng ngàn năm văn hiến cũng xứng đáng có riêng cho mình một lễ hội lớn nhất trong năm chứ.

Hà Tĩnh - Đầu năm Tỵ nói chuyện rắn

(Bài viết trên tuần báo Tuổi Hoa ở Miền Nam xuất bản cách đây đúng 60 năm, được Quang Võ sưu tầm)

Trong một lúc nhàn cư vi "buồn tình", các ngài Con Trời đã bịa ra hệ thống Thiên-can Địa-chi để đo năm tháng ngày giờ. Mười hai cái mốc chính gọi là Thập Nhị Địa Chi, Tỵ ở cung thứ sáu, do một chú Rắn làm chủ.

Thế gian này đâu thiếu gì muông thú, nên cái việc để cho loài Rắn được lọt vào chung kết rồi nghiễm nhiên chiếm cứ một cung, đã làm những kẻ hậu sinh nghĩ ngợi không ít. Các ngài Con Trời xôi thịt? Hay Rắn "giỏi ăn khéo ở"? Chịu! Ấy là "xắc mắc" tí chơi vậy thôi ; vụ đó thuộc kiếp nảo kiếp nao rồi, Hà này là đứa hậu sinh biết làm sao được! Vậy xin gác chuyện đó lại. Nhân đầu năm Tỵ, mời quí vị nghe chuyện rắn đông tây kim cổ.

Rắn và cục tội của các ông

Grace Bui - Cái bánh chưng cuối cùng

 

Tôi chưa bao giờ kinh nghiệm Tết ở Vietnam nhưng lớn lên ở Mỹ thì tôi nhớ nhất những cái bánh chưng của mẹ tôi gói. Thật sự tôi chưa tìm được ai làm bánh chưng ngon như mẹ tôi làm.

Từ lúc qua Mỹ năm 1975 thì không có năm nào mẹ tôi không gói bánh chưng. Tôi nhớ lúc còn nhỏ thì tôi được giao công việc là lau lá cho thật khô.

Tôi nhớ trong lúc nấu bánh chưng ngoài vườn mẹ tôi hay kể chuyện lúc mẹ còn bé nhưng có một điều là mẹ tôi không bao giờ kể chuyện về Vietnam hay chiến tranh Vietnam. Trời thì rất lạnh nhưng vẫn thích ngồi bên ngoài để nhìn mẹ nấu bánh chưng và nghe mẹ kể chuyện.

Tạ Duy Anh - Cỗ tăm

Năm ấy tôi ăn tết ở quê nên mẹ sai tôi đi chúc tết một gia đình họ hàng ở làng Vàng (một làng thuộc Hà Tây cũ, gần xã Đồng Tâm nổi tiếng). Mẹ bảo tôi: “Anh là nhà văn nên may ra biết cách mà đối đáp các cụ.” Tôi cũng hãi các cụ chữ nghĩa ở quê lắm nhưng mẹ đã sai thì không thể từ chối.

Đến nơi gia chủ đã chờ sẵn, trịnh trọng chào hỏi, mọi người ai cũng cười nói niềm nở.

Rồi mời ngay lên mâm.

Làng Vàng có lệ: Đã là đàn ông thì lớn bé già trẻ không phân biệt, đều có thể ngồi cùng và nhất định phải ngồi riêng. Thế là tôi đành lên mâm với các cụ.

Đào Tuấn - Kết thúc có hậu ngày đầu năm mới

 

Mùng 1 Tết, chị Khoa - nữ công nhân vệ sinh môi trường mừng rỡ nhận lại chú chó nhỏ bị mất cắp, xuân về thật rồi !

Chiều 30, cảnh chị ngồi khóc nghẹn trước chung cư C2 Xuân Đỉnh vì ai đó đã bắt mất chú chó, đã được anh Đỗ Thế Đăng đăng tải lên mạng xã hội.

Con chó, luôn có một chỗ trên xe rác chị đi làm hàng ngày, và chắc chắn rồi - có một chỗ trong trái tim chị ấy nữa.