Đỗ Duy Ngọc - Panneau phim ciné thời trước 1975

Trước năm 1975 và hơn chục năm sau đó, các rạp chiếu phim ở miền Nam đều có người chuyên vẽ panneau để giới thiệu phim đang chiếu. Riêng ở Sài Gòn trước 1975, theo thống kê chưa đầy đủ đã có khoảng 75 rạp chiếu phim.

Ngoài những rạp lớn như Rex, Eden, Quốc Tế, Lê Lợi, Vĩnh Lợi, Khải Hoàn, Thăng Long hay những rạp ở Đakao, Bà Chiểu, Chợ Lớn… thuê riêng người vẽ, các rạp nhỏ hơn thuê từng phim một, hoặc hợp đồng với người vẽ vẽ thêm cho rạp mình.

Vẽ panneau cho phim không phải ai biết vẽ là vẽ được. Đó là một loại hội họa đặc biệt, từ quen tay, qua quá trình rèn luyện mà thành chứ không có trường lớp nào dạy cả.

Tino Cao - Vĩnh biệt hành giả Stéphane Nguyễn Khắc Dương

Mới bốn ngày trước, 24 tháng Chín, những người từng học, từng đọc, từng kính trọng một đời trí thức và đức tin còn gửi về Thầy Stéphane Nguyễn Khắc Dương những lời mừng thọ tuổi 102.

Một trăm lẻ hai năm, quãng đời hiếm có của một con người đã đi qua gần trọn những biến thiên lớn nhất của lịch sử Việt Nam thế kỉ 20 và những thập niên đầu thế kỷ 21. Những lời chúc ấy tưởng còn nguyên hơi ấm, thì tối thứ Hai, ngày 28 tháng Chín năm 2026, lúc 20 giờ 15 phút, Thầy Stéphane Nguyễn Khắc Dương đã được Chúa gọi về nhà.

Bốn ngày nằm giữa sinh nhật cuối cùng và từ biệt cõi đời. Ngắn ngủi đến mức người ta chưa kịp thôi vui vì hôm qua Thầy vẫn còn đó thì hôm nay hàng ngàn người đã phải cúi đầu trước tin buồn. Những lời chúc thọ bỗng chốc thành lời cầu nguyện.

Nguyên Hưng - Xin hiệp ý cầu nguyện cho thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương

Thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương là một nhà trí thức Công giáo, tu sĩ, dịch giả và cựu giáo sư văn triết nổi tiếng của Việt Nam.

Thầy vừa qua đời vào lúc 20 giờ 15 phút ngày 28 tháng 9 năm 2026, hưởng thọ 101 tuổi.

Thầy là con trai của Hoàng giáp Nguyễn Khắc Niêm (vị quan thanh liêm triều Nguyễn), là em trai của bác sĩ, nhà văn hóa Nguyễn Khắc Viện, và là anh trai của nhà văn Nguyễn Khắc Phê.

Lý Đợi - Bái biệt nhà văn Cung Tích Biền

Anh là một phần kiến văn, một phần cảm hứng sáng tác và nhiều phần khác trong đời riêng của tôi.

Cuối năm 2006, trong một cuộc phỏng vấn, hỏi anh có còn giữ châm ngôn sống không?

Cung Tích Biền trả lời: “Châm ngôn sống? Có đấy. Nhưng quá đát, cũ xì rồi. Nói ra các bạn cười. Chỉ còn là Chôn-Ngâm. Chôn trong dặm dài bóng tối và Ngâm trong kinh nước đen quê nhà.

Vũ Hạo Nhiên - Nhà văn Cung Tích Biền (1936-2026) và Văn của một thời

Tại miền Nam trước 1975, có một luồng văn học rất khác với thời trước đó, thời sau đó, và ở chỗ khác. Tức là khác văn học miền Bắc, khác văn học trước 1954, khác văn học sau 1975 trong và ngoài nước.

Đó là sự chớm nở của một luồng văn học hội nhập Triết Tây phương, nhất là triết hiện sinh, và cách viết không câu nệ, không ngần ngại, của văn học hiện đại thế giới. Cộng vào đó là tính cách Việt Nam và tư tưởng Phật giáo.

Rất tiếc là luồng văn học đó chưa kịp nảy nở đã chấm dứt.

Tuấn Khanh - Tưởng nhớ nhà văn Cung Tích Biền

Nhà văn Cung Tích Biền vừa ra đi vào ngày 9 tháng 9 năm 2026, tại Quận Cam, miền Nam Hoa Kỳ, hưởng thọ 91 tuổi.

Ông tên thật là Trần Ngọc Thao, sinh năm 1938 tại Quảng Nam.

Cung Tích Biền theo học Văn Khoa Huế, Luật Khoa Sàigòn trước khi bị động viên rồi trải qua nhiều đơn vị pháo binh, thiết giáp của quân lực Việt Nam Cộng Hòa cho đến ngày giải ngũ vì thương tích năm 1973. Nhà văn khởi đăng truyện ngắn đầu tiên với bút danh Cung Tích Biền trên tuần báo Nghệ Thuật vào năm 1966.

Dương Công Quan – Tưởng niệm ngày 11 tháng 9 của nước Mỹ

 

Ngày này 25 năm về trước hai tòa nhà World Trade Center ở New York bị khủng bố đánh sập. Sau đó sắt và thép từ hai tòa nhà này được chở về New Orleans để nấu chảy ra, để tạo thành chiếc Hộ Tống Hạm LPD 21 được đặt tên là New York Never Forget.

Số lượng sắt thép của hai toà nhà bị đánh sập là 24 tấn, và trong số đó 7,5 tấn được dùng để đúc mũi tàu

Khi thép của tòa tháp đôi New York chở tới New Orleans thì tất cả công nhân ở đây đã đón nhận một cách thành kính. Tháng 09/2003 số thép này được cho vào lò nung để đổ khuôn, và cả xưởng xem đó là những khoảnh khắc thiêng liêng. Tiêu đề của chiến hạm là "Strength forged through sacrifice. Never Forget" (Sự hy sinh sẽ luyện thành sức mạnh. Hãy nhớ đừng bao giờ quên).

Lê Quang Thanh Tâm – Vĩnh biệt ca sĩ Thanh Phong

 

Ca sĩ Thanh Phong, một trong ba thành viên của Tam Ca Sao Băng, đã qua đời vào lúc 7 giờ tối thứ Hai, ngày 7 tháng 9 năm 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Sự ra đi của Thanh Phong là một mất mát đối với những người yêu mến nền tân nhạc Việt Nam, đặc biệt là những khán giả từng gắn bó với tiếng hát của Tam Ca Sao Băng, một trong những ban tam ca nam nổi tiếng của nền ca nhạc miền Nam trước năm 1975.

Cùng với Phương Đại và Duy Mỹ, Thanh Phong đã tạo nên một tên tuổi đặc biệt trong lịch sử ca nhạc Việt Nam. Ba giọng hát với những sắc thái riêng biệt nhưng hòa quyện ăn ý đã đưa Tam Ca Sao Băng trở thành một ban tam ca được nhiều thế hệ khán giả yêu thích.

Trần Quốc Bảo – Vĩnh biệt ca sĩ « Sao Băng » Thanh Phong (03/05/1942 – 07/09/2026)

 

Khoảng 10 giờ sáng nay, thứ Hai ngày 7 tháng 9 năm 2026, Trần Quốc Bảo nhận được tin nhắn từ chị Lưu Dung Anh ở Việt Nam báo tin ca sĩ Thanh Phong vừa qua đời khoảng nửa giờ trước.

Thật ra, tin buồn này không hoàn toàn bất ngờ đối với tôi, bởi chúng tôi đã âm thầm chuẩn bị tinh thần từ khoảng ba tuần trước. Đầu tháng Tám, Trần Quốc Bảo nhận được những hình ảnh anh Thanh Phong nằm mê man trên giường bệnh, thân thể bị những cơn đau do bệnh ung thư gan hành hạ.

Nhìn những hình ảnh ấy, tôi, Phương Hồng Quế, chi Lưu Dũng Anh và em Phúc Ben ở Việt Nam vô cùng xót xa. Tuy nhiên, vì tôn trọng nguyện vọng của gia đình là tuyệt đối không loan báo tình trạng bệnh của anh, chúng tôi chỉ biết chắp tay cầu nguyện, mong một phép lạ sẽ đến. Nếu phép lạ không thể xảy ra, chúng tôi chỉ cầu xin cho anh được nhẹ nhàng rời khỏi cuộc đời, không còn phải chịu thêm những cơn đau đớn.

Nguyễn Văn Tuấn - Nghĩ về lời ca ngày nay và trước kia

Một ca khúc có thể qua đi, nhưng câu chữ hay thì còn ở lại. Tại sao nhiều lời ca hơn nửa thế kỷ trước vẫn sống trong ký ức người nghe?

Chuyện là mấy hôm trước, YouTube gợi ý cho tôi một bài hát mới. Tôi nghe vài câu đầu mà giựt mình. Không phải vì giai điệu lạ, cũng không phải vì ý tưởng táo bạo, mà vì lời ca nghe quá dễ dãi, quá ngô nghê, có chỗ gần như … kỳ cục.

Dĩ nhiên, thời nào cũng có bài hay bài dở. Nhạc hôm nay không phải không có những ca khúc tử tế, cũng như nhạc xưa không phải bài nào cũng là tuyệt phẩm. Nhưng càng nghe, tôi càng thấy có một khác biệt rất rõ: với nhiều bài hát bây giờ, chữ dường như chỉ còn là thứ để lấp vào giai điệu, gây sốc, bắt tai cho nhanh. Còn với nhiều ca khúc miền Nam trước 1975, chữ là phần cốt lõi của sáng tạo.

Nguyễn Thông – Án văn Vũ Hoàng Chương (4)

 

Quay về với thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Tại phòng tư liệu của cô Quý thầy Hạo thầy Ngọc, tôi lần đầu được đọc Vũ Hoàng Chương, Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền, Du Tử Lê, Lâm Vị Thủy (trong cuốn in roneo tư liệu thì đề là Lam Vị Thủy), Đinh Hùng, Tô Thùy Yên, Bùi Giáng…

Những tập thơ in trên giấy đen sì quay roneo, mới vỡ ra biết rằng thơ của họ đâu phải như mình từng nghe tuyên truyền, chửi bới, rằng nọc độc này, rác rưởi nọ.

Suốt bao năm, bị đọc mãi nghe mãi giọng thơ sắt máu, ùng oàng, giờ được lẩm nhẩm trong cảnh lén lút phòng tư liệu những câu như “Trả núi sông ta! lời dĩ vãng/Thiên thu còn vọng đến tương lai/Trả ta sông núi! câu hùng tráng/Là súng là gươm giữ đất đai” (Vũ Hoàng Chương).

Bông Lau – Cầu Đông Hà

 

Cuốn phim YouTube này khá hiếm. Ghi lại hoạt động của Tiểu đoàn 3 Sói Biển Thủy quân Lục chiến của Thiếu tá Lê Bá Bình, và Thiết đoàn 20 M48 của Thiếu tá Lý. Họ là những đơn vị cuối cùng của Việt Nam Cộng Hòa tử thủ ở thị trấn Đông Hà, khi các đơn vị khác đã rút lui hay bỏ chạy trong Mùa hè đỏ lửa 1972, khi cộng sản Bắc Việt tràn qua vĩ tuyến 17.

Trong trận này xe tăng M48 bắn cháy mấy chiếc T54 của Bắc Việt ở khoảng cách xa nhứt maximum mấy cây số bên kia sông. Xe tăng Bắc Việt không biết pháo 90 mm từ đâu bắn tới vì khoảng cách quá xa.

Người trong hình là Đại úy John Ripley, cố vấn Mỹ lưng đeo AR15 ngắn, là người hùng đã đánh đu leo dưới đà sắt đặt mìn phá cầu Đông Hà dưới sự yểm trợ của một đại đội Sói Biển. Bên kia cầu là hàng trăm chiếc thiết giáp cộng sản Bắc Việt đang ùn ùn đi tới.

Nguyễn Thông - Chủ nghĩa xã hội : Thực tế và cảm nhận từ thực tế (2)

Bài 2: Vua bắt chước

Trong phần 1 tôi đã kể rằng sau năm 1945 các thế hệ cầm quyền xứ này gần như bê nguyên xi bộ máy tổ chức của Liên Xô hoặc Trung Quốc về nước mình. Cứ nhắm mắt nhắm mũi áp dụng, họ có gì thì mình y như thế, chả cần xem có hợp hay không, hay dở thế nào.

Cái tâm lý đàn em, nhược tiểu cũng một phần quyết định sự bắt chước, ngại nhỡ ra các đàn anh thấy mình khác biệt, rồi không hài lòng thì phiền. Vậy nên, anh có thế nào, em cứ sao chép tỉ mỉ cho đủ cho đúng, bao giờ anh sửa thì em lại sửa theo, anh bỏ thì em bỏ, anh giữ thì em giữ. Như thằng tiểu đồng lon ton hầu hạ người trên, không dám làm điều gì trái bao giờ.

Dường như Liên Xô, Trung Quốc có thứ gì thì các vị nhà ta phải nhanh nhảu có ngay thứ đó, chẳng cần biết điều kiện, hoàn cảnh của gấu Nga khác trâu An Nam ta rất nhiều. Thời ấy, dân gian cười truyền miệng nhau rằng khi Hồng trường Moskva có mưa tuyết thì ở quảng trường Ba Đình Hà Nội dù đang giữa lúc nắng hè chảy mỡ vẫn cứ phải mặc áo tơi cho đúng điệu.

Bông Lau - Tuyên truyền bịp bợm vẫn có người tin

Từ hôm qua giờ vẫn chưa hết mắc cười với cách dàn cảnh truyên truyền bịp bợm, là Quân cảnh Việt Nam Cộng Hòa đóng đinh vào đầu gối và khớp xương vai tù binh Cộng Sản ở Phú Quốc.

Mắc cười là có tù binh nào nằm yên để người khác đóng dinh vào đầu gối và vai mà hỏng đau đớn giãy dụa. Trừ phi đó là một cái tượng gỗ hỏng nhúc nhích.

Mà đóng đinh xong rồi là phải băng bột vài tháng mới lành. Nhiều khi thành phế nhân luôn. Trại tù binh Phú Quốc có nhiều ủy ban quốc tế đến kiểm tra mà chưa nghe nói bị lên án cảnh đóng đinh như Chúa Jesus bao giờ.

Bông Lau - Bịt mắt tù binh Việt Cộng để bắn?

Thấy cái đoạn phim này trên một trang bò đỏ nói lính Mỹ bịt mắt tù binh Vi Xi trước khi bụp. Bởi zậy mình chẳng bao giờ muốn hòa hợp hòa zải với đám hậu sinh khả  ố này.

Nó hỏng hiểu chiến tranh là gì, mà hay dùng các hình ảnh xưa để tuyên truyền bịp bợm kích động lẫn nhau. Rất tiếc là hàng triệu triệu triệu tín đồ đỏ tin sái cổ.

Đó là vấn đề dân trí thụt lùi trầm trọng. Kích động căm thù rất giỏi, nhưng học hỏi tinh thần nhân văn nhân bản và pháp luật thì dzốt. Bởi zậy Việt Nam vẫn phải “đỉnh” đi... làm thuê cho Nam Hàn và Đài Loan. Và đảng viên cao cấp nườm nượp hoan hỉ vơ vét tiền tham ô xếp hàng đi định cư Mỹ Đế.

Đỗ Ngọc - Còn nhớ Thương xá Tax?

Trung tâm thương mại nổi tiếng (tên cũ là Saigon Tax Trade Center) hơn 130 năm tuổi (góc Nguyễn Huệ-Lê Lợi, quận 1, TPHCM), ngưng hoạt động năm 2014, tháo dỡ 2016 để xây tuyến metro số 1. Thành phố cũng đã có kế hoạch xây cao ốc phức hợp mới 40 tầng. 

Mười năm đã trôi qua. Khu đất Thương xá Tax xưa giờ vẫn để trống, mặt bằng được sử dụng như công viên tạm. Cao ốc 40 tầng đến nay vẫn chưa khởi công, nghe đâu vướng pháp lý, thủ tục đất đai gì đó.

Tôi chụp Thương xá Tax 2016, những ngày cuối cùng trước khi bị tháo dỡ.

Lưu Trọng Văn – Cánh cửa trở về quê hương cần rộng mở cho bất cứ người Việt yêu nước nào

 

Gã từ lâu mong muốn có một phiên thảo luận tại Quốc hội hoặc một Hội nghị Trung ương đảng mang tính đặc biệt để bàn về Hòa giải hòa hợp Dân tộc.

Trước mắt gã rất ủng hộ : Bộ Chính trị của đảng vừa ra một nghị quyết về việc Hòa hợp Dân tộc, thay cho nghị quyết 36 ra đời 22 năm trước đã không còn thích ứng với tầm tư duy mới nữa.

Gã rất hoan nghênh khi nghị quyết khẳng định:

Phạm Ngọc Tiến - Không thể hiểu nổi!

Những ngày này văn đàn xảy ra nhiều chuyện quá. Từ tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh, đến bây giờ là sự dừng phát hành mấy cuốn sách về thời nhà Trần của nhà văn Trần Thanh Cảnh.

Tất nhiên khúc giữa là “Chuyện với Thanh” xảy ra ở Nhà xuất bản Hội Nhà văn, với bao hệ lụy dính đến lao lý của những người liên quan.

Trong đời tôi chưa bao giờ chứng kiến cảnh Hội Nhà văn như thể bị đấu tố dữ dội như những ngày này. Người ta công khai nói trên mạng xã hội nơi đây là hang ổ phản động. Danh xưng “nhà văn” chưa bao giờ chịu nhiều thị phi, tai tiếng với những từ ngữ miệt thị thấp kém như bây giờ.

Thận Nhiên – Tàn chiến cuộc

 

Thỉnh thoảng tôi đọc được những bài viết, những thơ văn, nói về người lính trẻ, bộ đội, của miền Bắc. Là thương binh hay chiến binh chết trận, nằm lại dưới những nấm mồ dọc theo dãy Trường Sơn hay những bụi bờ triền sông miền Tây, ở Cổ thành Quảng Trị, ở những chiến khu, trận địa, từ vĩ tuyến 17 trở vào miền Nam. Đài phát thanh của chính quyền Việt Nam Cộng Hòa trước 1975 gọi họ là những người Sinh Bắc Tử Nam.

Trong những bài thơ văn ấy, họ được ca ngợi và tiếc thương như những anh hùng. Nhưng thật ra, phần lớn chính họ không hiểu thấu đáo vì sao họ bị thương bị giết, sự tổn thương và cái chết của họ thật sự mang lại điều gì cho dân tộc. Họ có niềm tin rằng họ vào Nam để chống Mỹ cứu nước, để giải phóng miền Nam. Trong số đó, có những người là bà con bên nội và bên ngoại của gia đình tôi.

Tôi không nghĩ vậy.

Nguyễn Thông - Chuyện nghĩa trang

Tháng 7 ngày 27 tây hằng năm, theo lịch lễ lạt mới ở xứ ta, là ngày Thương binh liệt sĩ. Có lẽ trong vô vàn lễ mới được chế độ hiện thời xác lập, đây là ngày lễ được lòng người nhất bởi có nhiều lý do:

Vấn đề tâm linh. Ở một nước mà lòng tin, niềm tin của con người vào những điều tâm linh huyền bí còn sâu nặng thì lễ như thế này dễ được số đông ủng hộ.

Đạo lý. Người xứ ta trọng cái tình cái nghĩa, “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, biết ơn người đã ngã xuống cho đất nước (không đồng nghĩa với chế độ) là việc không bao giờ thừa.