Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
1. Không tự nhiên mà có
Tại sao trong dự kiến Điều chỉnh quy hoạch khu vực Hồ Gươm, nơi phải tuân thủ quy định chiều cao nghiêm ngặt, tự dưng lại xuất hiện khách sạn mới tại phố Tràng Thi cao 15 tầng, chỉ cách Hồ Gươm khoảng 100 m?
Không chỉ vậy, góc Đinh Tiên Hoàng-Tràng Tiền đề xuất xây liên tiếp 3 khách sạn mới. Còn dự kiến đập tòa nhà Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (một phần của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia) để xây Tháp Tài chính.
Đồ án Điều chỉnh Quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm (Hồ Gươm) và phụ cận đưa vào một loạt cấu trúc mới cả trên mặt đất và dưới không gian ngầm, trong đó có:
1. Tòa nhà HĐND và UBND thành phố Hà Nội xây mới với 4 tầng ngầm, 9 tầng nổi, chiều cao khoảng 39 m xây trên nền Cung Thiếu nhi và Rạp Khăn Quàng Đỏ sau khi bị phá bỏ.
2. Quảng trường Hòa Bình với quy mô siêu lớn, được mở rộng, thay thế và đổi tên từ quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, với Bảo tàng Hòa bình (4 tầng hầm và phần nổi cỡ 20m) hình khối.
Hà Nội hiện có ba kiến trúc sư (KTS) đang được dư luận nhắc đến khá nhiều: KTS Hồ Thiệu Trị – chủ trì thiết kế “Quy hoạch Hồ Gươm và vùng phụ cận”; KTS Sầm Minh Tuấn – chủ trì thiết kế “Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng”; và KTS Trần Ngọc Chính – chủ trì thiết kế “Quy hoạch chỉnh trang Hồ Tây”.
Ba ông, ba đồ án, ba khu vực quan trọng bậc nhất của Hà Nội. Và nếu gom những ý tưởng đang được bàn luận lại, người Hà Nội có thể giật mình nhận ra một điểm chung khá thú vị: Hà Nội muốn đẹp hơn, hình như trước hết phải… biến mất một phần.
Trong quy hoạch Hồ Gươm, chữ được nhắc đến nhiều là “hạ giải”. Hàng loạt công trình, không gian gắn với lịch sử đô thị và ký ức của nhiều thế hệ có thể nằm trong diện xem xét: Sở Điện lực Hà Nội, trụ sở UBND thành phố, rạp Khăn Quàng Đỏ, Cung Thiếu nhi Hà Nội, Bưu điện Hà Nội, Tòa soạn Hà Nội Mới, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bảo tàng Cách mạng...
Đầu tiên, chúng ta cần hiểu rõ đây là một đồ án quy hoạch chi tiết khu vực hồ Gươm và vùng phụ cận, chứ không phải là đồ án kiến trúc, cảnh quan (thiết kế quảng trường), hay thiết kế tượng đài, thiết kế đô thị.
Thiết kế quy hoạch là tổng hợp của các thứ trên, nhưng chỉ là mang tính định hướng mà thôi, nó không phải là thiết kế cụ thể về kiến trúc, cảnh quan. Nên dư luận lại đam mê bàn quá sâu vào một chi tiết rất nhỏ là cái “Khải hoàn môn” thì sẽ bị phân tâm, chả quan tâm đến những cái khác, quan trọng hơn nhiều trong đồ án quy hoạch này.
Hơn nữa, người ta lại bị đắm đuối vào cái tên Khải hoàn môn, đặt câu hỏi Tại sao lại là Khải hoàn môn…? Là bị bẻ lái đi quá xa khỏi trọng tâm của đồ án quy hoạch.
Hồ Gươm không chỉ là một không gian lịch sử mà còn là một không gian thiêng liêng của Hà Nội. Đây không phải là nơi để mỗi nhiệm kỳ lại tùy ý đập đi, sửa lại, thay đổi diện mạo trung tâm thành phố.
1. Tuổi thọ các công trình mới
Năm 1884 người Pháp mở Bưu điện Hà Nội. Sau đó khoảng năm 1892 tòa nhà Bưu điện được xây dựng theo thiết kế của kiến trúc sư Charles Lichtenfelder, mở rộng vào năm 1910 và năm 1943. Năm 1976 bị đập phá hoàn toàn và xây dựng lại theo các kiến trúc sư Trung Quốc.
Văn hóa là một điều gì đó vừa hình tượng cô đọng mà cũng vừa rất thực. Nghĩa là có cả văn hóa vô hình và văn hóa hữu hình.
Hà Nội là thủ đô văn hóa! Việc những nhà quản lý văn hóa và các nghệ sĩ biểu tượng tạo ra một biểu tượng văn hóa hữu hình (như trong ảnh) trước hết là một nỗ lực. Tôi ghi nhận những nỗ lực ấy!
Nhưng thực sự những gì tôi đọc về lịch sử Hà Nội và biết về các di sản của Hà Nội thì các biểu tượng của Hà Nội sống động nhất, được nhớ lâu nhất lại không phải là những gì quá to lớn.
Việc có thể làm ngay mà Dân cả nước chắc chắn ủng hộ, chứ chẳng riêng gì Dân thủ đô. Đó là cứu Hồ Gươm khỏi hai cái ách tức anh ách: Tòa nhà Bưu điện đồ sộ như lũy thành, và tòa nhà Ủy ban Nhân dân Hà Nội như cái máy chém khổng lồ.
Và chỉ cần thế thôi, Hồ Gươm sẽ trở lại là lẵng hoa đẹp nhất, gợi cảm nhất mà Tổ tiên ban tặng.
Nếu cần thêm cái gì đó ở khoảng trống tòa nhà Bưu điện để lại, nơi thế kỷ 19 từng có chùa Báo Ân lớn nhất Thăng Long xưa, thì xây Tháp Báo Ân mang tinh thần của chùa Báo Ân.
Trung tâm thương mại nổi tiếng (tên cũ là Saigon Tax Trade Center) hơn 130 năm tuổi (góc Nguyễn Huệ-Lê Lợi, quận 1, TPHCM), ngưng hoạt động năm 2014, tháo dỡ 2016 để xây tuyến metro số 1. Thành phố cũng đã có kế hoạch xây cao ốc phức hợp mới 40 tầng.
Mười năm đã trôi qua. Khu đất Thương xá Tax xưa giờ vẫn để trống, mặt bằng được sử dụng như công viên tạm. Cao ốc 40 tầng đến nay vẫn chưa khởi công, nghe đâu vướng pháp lý, thủ tục đất đai gì đó.
Tôi chụp Thương xá Tax 2016, những ngày cuối cùng trước khi bị tháo dỡ.
Vốn đã không tính viết chuyện chỉnh trang lại một số công trình xưa của Sài Gòn như chợ Bến Thành, hồ Con Rùa… Bởi vô số các nhà văn hóa, nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, nhà trí thức, trí giả, thức giả… trong dân đã lên tiếng phản biện mọi lẽ. Tôi đọc mà sáng thêm, rõ hơn nhiều điều.
Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM ngày 2-2 đã chính thức đề nghị dừng chỉnh trang khu vực quảng trường trước chợ Bến Thành và vòng xoay hồ Con Rùa do màu sắc khác phương án ban đầu.
Ghi nhận thực tế và phản ánh từ cộng đồng, Sở nhận xét : “Nhiều hạng mục, hình thức triển khai tại đây đang gây tranh luận về thẩm mỹ, sự hài hòa cảnh quan, màu sắc”.
“Gió đưa cành trúc la đà/ Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương/ Mịt mù khói tỏa ngàn sương/ Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ”.
Đã xa rồi trong quá khứ. Xa cả những đàn sâm cầm, le le có lúc lên tới ngàn con, giờ chỉ thưa thớt, lác đác. Thay vào đó là mối đe doạ xuất hiện sự chuyển động không ngừng hàng ngàn xe cộ trong tiếng động cơ rền rĩ với hàng hàng lớp ống xả tuôn ra những dòng khí đen kịt đóng kín mặt hồ. Hồ Tây, nơi thơ mộng nhất của Hà Nội có nguy cơ dần biến mất.
1. Những điều sơ đẳng
Trong quy hoạch hồ đô thị hiện đại, giao thông cơ giới không bao giờ đặt sát mặt nước hồ. Thay vào đó là cấu trúc phân tầng từ hồ ra ngoài như sau :
Mình thấy các nước khác khi xác định đăng cai các giải thể thao quốc tế thì mới đầu tư xây dựng tổ hợp thể thao tầm cỡ quốc gia. Ví dụ như khu Mỹ Đình được xây để đón SEA Games 22 năm 2003, sau đó có đợt nâng cấp để đón SEA Games 31 năm 2022. Mà nó mới chỉ có 40 ngàn chỗ.
Hay Trung Quốc đầu tư sân vận động tổ chim cùng tổ hợp thể thao để đón Olympic Bắc Kinh 2008, và sau đó là Olympic mua đông 2022. Các công trình này đều là dạng kiệt tác kiến trúc, do các kiến trúc sũhàng đầu thế giới thiết kế, điển hình là sân vận động và bể bơi. Sân vận động này có 80 ngàn chỗ, mở rộng ghế tạm thì được 91 ngàn chỗ.
Một trường hợp đau thương là Hy Lạp, đầu tư xây dựng khu liên hợp thể thao để đón Olympic Athens 2004. Thế vận hội mùa hè 2004 đã trở thành kỳ Olympic "đắt đỏ nhất" tại thời điểm đó.
Việc khởi công hai đại dự án là trục cảnh quan hai bờ sông Hồng và sân vận động 135 ngàn chỗ đều có mùi duy ý chí, kiểu cưới chạy tang hay là Đại nhảy vọt kiểu Mao.
Ở đây là chọn ngày toàn quốc kháng chiến và hưởng ứng Đại hội đảng, chắc là để vươn mình cho nhanh lớn?
Dự án trục cảnh quan mới ở giai đoạn phê duyệt chủ trương đầu tư, mới là manh nha, còn chưa chốt quy hoạch chi tiết, mà đã đòi khởi công. Cái trục cảnh quan sông Hồng không dễ để thực thi đâu.
Mấy hôm nay thấy đồng bào rộn ràng vụ Nhà thờ Đức Bà được phủ 1.000 km đèn Led. Mình thấy có một số người phê phán khá nặng nề, cơ bản vẫn là não tả, ý là kêu đó là lãng phí, phù phiếm, trong khi đồng bào miền Trung thì bị thiệt hại nặng do bão lụt...
Nói chung cứ ý kiến kiểu vì đám đông nghèo khổ đang chịu cảnh đau thương, thiệt hại, là câu được nước mắt của đám đông. Bản thân người viết thì giống được chơi thuốc lắc, cảm giác thấy mình có đạo đức, như mới chuyển khoản 200 ngàn làm từ thiện hay mua vé số 50 ngàn xoa đầu thằng bé bán vé.
Mình cho rằng hành vi kiểu này cơ bản là để đáp ứng cảm xúc nói trên của bản thân người viết, và cũng truyền cảm hứng phê pha đó cho nhiều người đọc rồi like, share. Dân túy và tả khuynh nó là như vậy.
Đa số dân Việt Nam không thích nghệ thuật hiện đại, bao gồm cả mỹ thuật, điêu khắc, âm nhạc, kiến trúc... Vì thế nên mình cảm thấy số phận các công trình kiến trúc theo phong cách hiện đại (hay nói chung là không thuộc về Tân cổ điển và ít phào chỉ) là bị coi thường, thậm chí không được coi là kiến trúc Pháp.
Ở Hà Nội và Sài Gòn có khá nhiều kiến trúc kiểu này, phần nhiều là biệt thự, nhưng hầu như công chúng đều coi là xấu.
Mình cho rằng cụm công trình vừa bị đập đi ở tam giác Lý Thái Tổ, TPHCM cũng rơi vào hoàn cảnh đó, cho dù dân (bao gồm cả quan) ở đó vẫn thích hiện đại hơn ngoài Bắc.
Những người đi ngang khu vực số 1 Lý Thái Tổ sáng 17 tháng 11 đã nghe tiếng máy xúc, khoan cắt bê tông như đấm vào tai. Phía bên trong, căn biệt thự cổ đẹp nhất của chú Hỏa đã bị phá hủy.
Nhà nghiên cứu, Sài Gòn học Trần Hữu Phúc Tiến (thành viên Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị TPHCM) vội chạy tới. Anh xin bảo vệ cho vào để xem trực tiếp tình hình đập bỏ nhưng bị từ chối. Anh bảo vệ nói phải có giấy phép.
Anh đành ra đường Hùng Vương để nghe, nhìn từ bên ngoài dàn máy khoan đục đang đập phá tòa nhà xưa gần một thế kỷ ở góc này. Anh thú thật mình thót cả ruột gan, xót xa, buồn giận.
Trên trang nhà, cách đây hơn 5 tiếng, anh Cù Mai Công vừa thất thanh : “Trời ơi, chuyện gì đang xảy ra ở khu số 1 Lý Thái Tổ vậy ?”.
Qua anh, mới hay từ 10 giờ sáng nay, 17-11, nhà nghiên cứu Trần Hữu Phúc Tiến (thành viên Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM) đã lao đến địa chỉ số 1 Lý Thái Tổ. Và đành đứng nhìn từ bên ngoài, nghe tiếng khoan đục, đập bỏ 3 tòa nhà trong cụm biệt thự cổ.
Đến 13 giờ 54 phút, trên VnExpress đi bài “TP HCM tháo dỡ 3 biệt thự trong 'Dinh chú Hỏa”. Đến 15 giờ 47 phút, Tuổi Trẻ thông tin : “UBND TP.HCM : 3 trong 7 biệt thự cổ ở khu đất số 1 Lý Thái Tổ xuống cấp nặng, cần xử lý”.
Sáng nay nghe tin người ta đang đập phá những ngôi biệt thự cổ ở trong khu nhà số 1 Lý Thái Tổ. Thật đau lòng.
Tôi có viết một bài góp ý về dự án xây dựng công viên và tượng đài tưởng niệm những nạn nhân đại dịch Covid 19 ở địa chỉ này. Bài đăng ở báo Công An Thành phố ngày 13.11.2025. Bài chưa ráo mực mà những biệt thự xưa cả gần thế kỷ đã bị đập bỏ không thương tiếc. Đó là di tích kiến trúc và cũng là dấu tích lịch sử của thành phố này.
Sao chính quyền ham đập bỏ những di tích của Sài Gòn quá vậy ? Một thành phố đã mất tên và đang mất dần những dấu tích. Thật đáng buồn. Xoá đi những kỷ niệm của một nơi chốn đã nổi tiếng một thời cũng là một điều không nên làm. Một xã hội văn minh và có văn hoá phải biết gìn giữ những công trình người xưa để lại.
Sáng nay 17-11-2025, người đi đường Hùng Vương, Lý Thái Tổ nghe rõ mồn một tiếng máy khoan, máy phá bê tông bên trong khuôn viên khu nhà số 1 Lý Thái Tổ.
Nghe tin, 10 giờ sáng, người bạn xưa là đồng nghiệp báo Tuổi Trẻ của tôi, nhà nghiên cứu Trần Hữu Phúc Tiến (thành viên Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM) vội chạy tới. Anh xin bảo vệ cho vào để xem trực tiếp tình hình đập bỏ nhưng bị từ chối. Anh bảo vệ nói phải có giấy phép.
Anh đành ra đường Hùng Vương để nghe, nhìn từ bên ngoài dàn máy khoan đục đang đập phá tòa nhà xưa gần một thế kỷ ở góc này. Anh thú thật mình thót cả ruột gan, xót xa, buồn giận.
Ngay sau khi dư luận, truyền thông lên tiếng việc Bưu điện TPHCM bị “hóa kiếp” thành chợ (từ dùng của báo Tuổi Trẻ ngày 004-10-2025). Từ ngày 4-10-2025, khu vực The Box (tầng trệt) - Chợ Nga (lầu 1) ở cả bên số 125 Hai Bà Trưng lẫn các cửa bên Đường sách Nguyễn Văn Bình đã cùng lúc đóng cửa, sau ba ngày đầu tháng 10 hoạt động.
Chắc hẳn việc “bế môn, bãi thị” này chỉ là tạm, bởi hợp đồng cho thuê một số sạp đã được ký.
Còn bên phía mặt tiền đường Hai Bà Trưng, thuộc khu vực do Viễn thông TPHCM (thuộc Tập đoàn Bưu chính Viễn Thông) quản lý, hàng trăm thợ vẫn tấp nập ra vô, làm việc liên tục ở một loạt cửa hàng chắc chắn sẽ khai trương nay mai.
Chợ Nga bày sạp buôn bán « tạp pí lù » giữa nơi tráng lệ.
Tôi nói “tạp pí lù” (lẩu thập cẩm) là nói thực trạng vì cái chợ Nga (Russian market) này bán đủ thứ hàng, món ăn thức uống “thượng vàng hạ cám” chứ không chỉ hàng Nga. Trước đó hàng chục năm mở cửa hoành tráng trên đường Võ Văn Kiệt, chợ này coi bộ cũng không khấm khá mấy.
Vậy nên chợ Nga đã tự di dời đến một “vị trí đắc địa” (lời rao cho thuê sạp của họ) : Bưu điện TPHCM, một kiến trúc bưu điện đẹp thứ hai trên thế giới và là một địa điểm tham quan thuộc top 1 của Sài Gòn xưa và TPHCM nay.
