Nguyễn Thông - Ngôi sao sắp tắt

Đại hội xong rồi, không khí im ắng dần, màu đỏ cũng bớt. Chỉ còn dư âm của mấy chú ca sĩ dạng Anh Tú nhảy nhót trên tivi, thỉnh thoảng có nhà này nhà nọ phân tích nhận định ca ngợi...

Góp công lớn vào việc đưa cuộc sống trở lại bình thường là đội tuyển U23 và đặc biệt ngôi sao Đình Bắc. Lâu lắm mới có đứa cháu vừa đẹp trai vừa đá hay như vậy, kể từ khi tôi từng coi Ba Đẻn Thế Anh đá cho đội Thể công, lúc anh này mới ngoài đôi mươi.

Ông hàng xóm nhà tôi bảo ông không quan tâm đến đại hội bởi đó là việc của người ta, mình không được bàn thì để ý làm gì, ai lên cũng thế thôi. Cổng nhà ông vẫn treo lá cờ đỏ, nhưng là cờ nước.

Nguyễn Thông - Góp ý với các nhà báo : Gồm, bao gồm

 

"Gồm" là động từ, từ thuần Việt, được dùng phổ biến trong tiếng Việt, văn bản và đời sống hằng ngày, nghĩa rất cụ thể, rõ ràng, dễ hiểu. Vậy nhưng trên thực tế, từ này rất hay bị dùng sai, nhất là trên báo đài, kể cả ở những người chuyên về chữ nghĩa.

Muốn nắm nghĩa chính xác của từ/cụm từ nào đó, cách tốt nhất là mở từ điển. Cuốn "Từ điển tiếng Việt" - công trình khoa học công phu của Viện Ngôn ngữ học, do Giáo sư Hoàng Phê chủ biên, đã giải nghĩa rõ "gồm" để chỉ trường hợp "có tất cả như là những bộ phận hợp thành", ví dụ : Bản quy định gồm 5 điều ; đoàn chúng tôi gồm có 10 người.

Như vậy, nếu đã dùng từ "gồm", mặc nhiên phải nêu ra hết "những bộ phận hợp thành" thì mới chính xác, đủ nghĩa, ví dụ : Xã Thụy Hương gồm 3 thôn Trà Phương, Quế Lâm, Phương Đôi ; hộ ông A gồm 5 người : chồng, vợ và 3 đứa con.

Nguyễn Thông - Về

Khổ thơ này, của bác thi sĩ trứ danh Tô Thùy Yên, có lẽ những người về nghỉ kia không xứng nhận, nhưng ít nhiều cũng có phần hợp cảnh hợp tình.

Tôi mạn phép, trộm vong linh bác thi sĩ, chép tặng các chú. Ngó các chú (gọi vậy bởi tôi hơn tuổi chứ không có ý xếch mé hoặc hạ thấp) cười tươi tắn trước khi rũ áo từ quan, thấy cũng đường được.

Thơ rằng :

Nguyễn Thông - Vẫn còn rụt rè

 

Hôm nay 22.01.2026, các báo nhà nước đều đưa tin, ông Hoàng Đăng Quang - Phó trưởng ban thường trực Ban Tổ chức trung ương (đảng) thông báo rằng tại đại hội 14, trung ương đã thống nhất chưa sửa đổi hoặc bổ sung Điều lệ đảng hiện hành.

Như vậy, dĩ nhiên không xảy ra điều mà nhiều người mong muốn : Gộp hai chức danh tổng bí thư và chủ tịch nước, còn gọi là "nhất thể hóa".

Vấn đề cơ bản không phải là nhất thể hóa hai chức danh thành một (chả giải quyết được gì nếu chỉ làm hình thức bởi chỉ như thứ cách mạng nửa vời). Mà là đừng có duy trì cái bộ máy lãnh đạo song trùng (thậm chí tam trùng, tứ trùng) từ trung ương tới địa phương nữa. Quá tốn kém, cồng kềnh, không giống ai.

Nguyễn Thông - Tồi tệ

 

Thiên hạ đang xao nhãng chuyện đại hội mà tập trung vào vụ "bô vàng", trận bóng đá Việt Nam thua Trung Quốc (thua là phải, yếu hơn thì thua, không đáng bàn). Và vụ thi sĩ Lâu Văn Mua đạo thơ.

Nói luôn, tôi chưa đọc thơ anh này bao giờ (bởi xứ ta nhà thơ nhiều hơn lợn con, làm sao biết hết được) nên cũng không rành vụ đạo thơ (gọi là "đạo" cho đẹp mồm, chứ nếu có thật thì phải nói thẳng là ăn cắp). Cũng chả biết thơ anh ta có hay hay không.

Chưa đọc, không biết thì không dám chê, dù chỉ nửa chữ, chứ không như ai đó chưa đọc "Nỗi buồn chiến tranh" (chính ông ta tự thừa nhận) nhưng lên mạng xưng xưng xỉa xỉa thôi rồi.

Nguyễn Thông - Thập niên, thập kỷ

Một bác Facebooker vừa than thở, dạo này thiên hạ dùng tiếng Việt sai tùm lum, trong đó có từ "thập kỷ". Tôi bảo, để rảnh tôi sẽ đề cập. Lúc này nói về ngôn ngữ là lành nhất, ít rắc rối nhất.

Trên báo chí và tivi, người ta hay dùng từ "thập kỷ", với ý để chỉ khoảng thời gian 10 năm. Có người còn diễn giải, thập là 10, kỷ là thế kỷ, thập kỷ tức là 10 năm của thế kỷ. Mà chẳng riêng nhà báo (phóng viên, biên tập viên), ngay cả một số cán bộ to, trí thức lớn cũng vẫn dùng “thập kỷ” theo nghĩa ấy.

Tuy nhiên dùng thế là sai. Vì sao?

Nguyễn Thông – Dấu hiệu đáng mừng

 

Nói gì thì nói, đây là một cuộc cách mạng.

Thực hiện được thế này không đơn giản đâu, nhất là khi căn bệnh hình thức, màu mè lòe loẹt, hoa hòe hoa sói, phô trương, khoe mẽ, bất chấp tốn kém... đã ăn vào não vào máu, đã bị xem như nhất thành bất biến, không thể thay đổi.

Đổi được thế ni phải là người thực sự mạnh mẽ, quyết đoán, tầm cao hơn số đông, và biết nhân dân nghĩ gì. Rõ ràng đây là vai trò quyết định của cá nhân.

Nguyễn Thông - Coi rẻ tiếng Việt

Tôi vừa đọc trên một báo tiếng Việt, tờ Tuổi Trẻ ngày 14.01.26, bài "Đại hội XIV của đảng: Diễn ra trong 6,5 ngày, thay thế toàn bộ tài liệu giấy bằng số hóa".

Dĩ nhiên, bài này không bàn gì về đại hội đảng, nhất là nhân sự, như thiên hạ đang đoán già đoán non, mà chỉ đề cập ngôn ngữ. Ông hàng xóm nhà tôi bảo, trong thời điểm nhạy cảm (trước đại hội), xì xào nọ kia có thể bị đi tù. Tôi sợ. Mà viết bài hát ca ngợi thì tôi không có khiếu, nửa nốt son phe cũng mù tịt.

Vấn đề ở chỗ, trong cái tít kia, và trong cả phần nội dung có lời phát biểu của bà Nguyễn Thị Thu Hà, đều viết/nói rằng "đại hội đảng diễn ra trong 6,5 ngày".

Nguyễn Thông - Cuba

(Bài này chỉ nói về Cuba, không có ý đề cập thêm chỗ nào cả)

Những gì đã và đang xảy ra ở Cuba “hòn đảo lửa đảo say” khiến chúng ta phải có đôi nhời về nó. Hơn nửa thế kỷ trước mà dân thiếu cơm ăn áo mặc thì còn hiểu được, chứ thời buổi này vẫn phải lê la vác rá đi xin gạo, bị cúp điện, phân phối từng quả trứng gà... quả là đại bi kịch.

Đó là một nước nhỏ vùng Trung Mỹ, còn gọi là khu vực Mỹ Latinh. Nhỏ, bởi cứ tra trên Gu gồ chứ chẳng cần mày mò lâu lắc gì, biết ngay diện tích quốc đảo này gần 110.000 cây số vuông (bằng 1/3 Việt Nam), dân số kể cả dân thường lương thiện và cán bộ đảng viên hơn 12 triệu (hơn 1 phần 10 Việt Nam).

Nhỏ nhưng có võ, nhất là võ mồm, chẳng hạn tự xưng “pháo đài cách mạng xã hội chủ nghĩa ở tây bán cầu”, “tiên phong chống đế quốc”, “tự do hay là chết”, “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”, v.v...

Nguyễn Thông - Năm hạn

Năm 2025 là năm có nhiều chuyện vớ vẩn, mà vớ vẩn nhất vụ đấu tố tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh.

Một cuốn sách ra đời cách nay đã 35 năm, dù lúc đầu hơi bị trục trặc nhưng sau đó đã được công nhận và phổ biến rộng rãi, giành nhiều giải thưởng, vào cả sách giáo khoa... mà chả ai nói gì, được mặc định có giá trị.

Tự dưng từ cái giải thưởng ất ơ, rồi cuộn lên phong trào chửi rủa, lên án, quy kết này nọ, thậm chí có những ông chưa đọc bao giờ cũng hăng hái đấu tố, ngậm máu phun người.

Nguyễn Thông - 20 trong 40

  

Mấy bạn nhắn/gọi hỏi tôi sao vắng lâu thế.

Quả thật những ngày qua tôi bị ươn người, chẳng thiết động chân động tay nghĩ ngợi gì, mặc dù cuộc sống đầy chuyện động trời (ông em tôi bảo xứ này lúc nào cũng sẵn chuyện kinh thiên động địa).

Ốc chưa mang nổi mình ốc, nên kệ cọc kệ rêu. Nhưng sự tình nghĩa này thì tôi ráng biên đôi chữ, tỏ tấm lòng thành. Chả là hôm nay, ngày 03.01. Đúng 40 năm trước, báo Thanh Niên ra đời.

Nguyễn Thông - Ông Thản, vua, dân

Ông đại gia điếu cày Lê Thanh Thản lại bị truy tố sau nhiều năm bị truy tố.

Theo kết luận điều tra mới nhất của công an, ông ta lừa bán nhà cho dân, thu lợi bất chính gần 500 tỉ đồng.

Ông ta sẽ bị xử lý thế nào, chưa biết, chỉ biết những người mua nhà của ông Thản không được nhà nước cấp giấy chủ quyền, mất nhà như chơi.

Nguyễn Thông - Đèn cù

Báo chí đăng tin thủ đô Hà Nội và một số thành phố, đô thị đang rầm rộ tổ chức cuộc ra quân dẹp cho bằng được tình trạng lấn chiếm lòng đường, lề đường, vỉa hè, quyết lập lại trật tự văn minh đô thị.

(Xứ này vốn quen với chiến tranh nên thứ gì cũng cứ phải ra quân, chiến dịch, thậm chí xây nhà cho người dân bị đổ nhà ở vùng bị lũ lụt cũng cứ phải chiến dịch).

Thấy bảo các quan chức tuyên bố dứt khoát, mặc cho ai đó phân tích về đặc trưng của nền kinh tế đất nước, về sự cần thiết của kinh tế vỉa hè, về thời quá độ (ối giời, quá độ kéo dài mấy đời người), cứ quyết dẹp, dẹp, dẹp. Nghe rất quyết liệt. Bước vào kỷ nguyên mới có khác.

Nguyễn Thông - Ăn bẩn

Nhà chức việc ngay lúc này cần rà soát, thanh tra lại tất cả các trường, đơn vị, cơ quan, tổ chức có sinh viên, học sinh, cán bộ nhân viên, binh sĩ tham gia hai cuộc diễu binh vĩ đại A50 và A80.

Trung ương đã khá đầu đuôi, chu đáo, đàng hoàng chi tiền cho từng cá nhân tham gia sự kiện. Đó là sự đánh giá đúng lao động, công sức, ý thức trách nhiệm của mỗi người.

Vậy mà có những kẻ cán bộ lãnh đạo cơ quan đơn vị đã táng tận lương tâm, ăn chặn từng giọt mồ hôi của họ, lại còn leo lẻo cãi, chối quanh chối quẩn, coi thiên hạ không ra gì.

Nguyễn Thông - Thế lực thù địch?

Ngôn ngữ luôn mang tính thời đại. Từ này sinh ra thì từ kia mất đi, như mọi vật chất, như con người vậy. Chả có gì muôn năm, mãi mãi sau sự tồn tại hữu hình.

Khoảng hai chục năm trở lại đây, trong ngôn ngữ Việt hằng ngày, cụm từ “thế lực thù địch” xuất hiện. Ban đầu thưa thớt nhưng sau ngày càng nhiều, dày đặc, len vào mọi nơi, trong lời nói của quan chức, trên báo, trên tivi, đài phát thanh, trang tin điện tử, các cuộc hội họp, đội ngũ dư luận viên (còn có tên bò đỏ).

Dĩ nhiên thành ngữ này do chính quyền đẻ ra, sử dụng, được dùng nhiều nhất bởi cơ quan tuyên giáo, tuyên truyền. Nó có tần suất xuất hiện dày đặc nhất thời ông Nguyễn Phú Trọng cầm đầu, bởi hợp với nghề lý luận của ông. Có khi chính ông ấy là tác giả, hoặc là người đã hợp pháp hóa nó.

Nguyễn Thông - Ối giời, phim quốc doanh

Trước hết, bỉ nhân nhận "tội", những hôm rồi do ban ngày bận bịu bấn bíu việc nhà, mệt, nên tối mở tivi coi thư giãn chút, chứ không phải nghiện tivi như có bác nào đó luận tội, kết án.

Trúng ngay kênh đầu tiên, trúng luôn cái phim quốc doanh "Lằn ranh", mấy lần vậy.

Suốt mấy tập, túm lại là thế này:

Nguyễn Thông - EU lừng khừng

 

Chủ nhật, cũng không rảnh, nhưng nhà cháu chán chuyện xứ ta rùi, toàn là linh tinh tình phộc, chả đâu vào đâu. Vậy nên, ngó ra thế giới, coi thiên hạ trong cuộc hí trường thế nào.

Cứ phải nói toẹt ra, dù có lý do gì đi chăng nữa, thì EU, NATO là đám chết nhát, rụt rè, ích kỷ, thiếu quyết đoán, lúc nào cũng đội trên đầu cái mũ "nên, hay không nên" rồi chả ra đâu vào đâu. Hò hét nhưng không hành động, không thực chất. Nói bỗ bã theo kiểu người xứ ta, "vừa đ*o vừa run".

Tất cả những gì EU, NATO nói và làm suốt hơn 3 năm qua, kể từ khi nổ ra cuộc chiến ở Ukraine đã chứng minh điều ấy.

Nguyễn Thông - Khuyết tật, tàn tật, đại biểu

Nhân chuyện một đại biểu quốc hội đề nghị (thực ra là chỉ đạo) Quốc hội cần nghiên cứu, bổ sung cơ cấu có đại biểu quốc hội là người khuyết tật, tôi xin ý kiến như sau:

Ngày xưa ta chỉ nghe hoặc đọc trên báo từ “tàn tật” để nói về những người cơ thể bị tàn phế một phần, bộ phận nào đó. Chả hiểu tự khi nào nó bị thay bằng từ “khuyết tật”.

Điều chắc chắn, sản phẩm mới này không phải do dân chúng hoặc các nhà ngôn ngữ tạo ra, mà bởi nhà chức việc, thậm chí quan to. Họ hứng lên, tung từ ngữ mới, áp vào các văn bản dưới danh nghĩa chính quyền, nhà nước, rồi cứ thế bắt mọi người tuân chỉ. Đúng sai, kệ.

Nguyễn Thông - Đời không đẹp như mơ

 

- Dân xứ này rất quan tâm đến chính trị, nhưng họ không hiểu rằng chính trị chỉ dành cho một nhóm rất ít người nắm quyền cai trị (được gọi là lãnh đạo) họ.

- Dân ta thích làm công tác tổ chức cán bộ ; họ tiên đoán, sắp xếp ông nọ bà kia vào ghế này ghế khác. Nhưng không hiểu rằng họ không có cái quyền ấy, có bàn cũng chỉ bàn tào lao cho vui thôi.

Nhiều người tặc lưỡi, thôi thì “so bó đũa chọn cột cờ,” mà chẳng chịu nghĩ nếu chọn được cột cờ thì cột ấy cũng vẫn chỉ là đũa, thậm chí đũa dùng một lần rồi vứt.

Nguyễn Thông - Chuyện trong ngày đầu tháng cuối năm

 

Chả giấu gì, bỉ nhân (tôi) đang dồn hết tâm trí, sức lực, thời gian để hoàn thành bản thảo hai cuốn sách - cuốn “Chuyện thời bao cấp - tập 2” và “Những lỗi thường thấy trong văn bản tiếng Việt”. Mệt, đuối phết.

Mấy bữa nay, cuộc sống thật lắm chuyện, có những chuyện mình cứ im lặng thì không chịu được.

- Ồn ào nhất là vụ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, lựa chọn, trao giải cho 50 tác phẩm văn nghệ tiêu biểu, xuất sắc nhất giai đoạn 50 năm qua (từ 1975 - 2025). Nhiều người đã lên tiếng rồi, tôi không nhắc lại những điều họ đã nêu.