Nguyễn Thông - Lúng túng, rề rà, lãng phí

 

Hôm nay 02.07, đã vào kỷ nguyên mới được tròn một năm, thêm một ngày.

Để có cuộc cách mạng vĩ đại sáp nhập/xóa bỏ các bộ ngành, các đơn vị hành chính tủn mủn cồng kềnh, điều chắc chắn là cấp trung ương đảng và chính quyền đã nghiên cứu, bàn bạc rất kỹ, rất lâu. Ủ mưu cho chín muồi, tính kỹ về tất cả mọi điều, rồi mới quyết định thực hiện từ 0 giờ ngày 01.07.2025.

Ông em rể tôi bảo rằng dẹp được 29 tỉnh, xóa được gần 700 cấp huyện là điều cực kỳ vĩ đại, tích cực, bỏ bộ máy cồng kềnh với bao nhiêu rườm rà ăn theo mà tất cả những triều trước cố duy trì, không dám làm, không làm được.

Nguyễn Thông – Về cõi vô cùng

 

Sáng nay 29.06.26, đọc rất nhiều tút (status) trên phây búc, ta có cảm giác làng báo Sài Gòn (thực ra là TPHCM) không khác gì nhà có tang. U ám, buồn rầu.

Những tiếng hờ, than thở, khóc thầm, ngậm ngùi, an ủi động viên nhau, những hy vọng mong manh, tiếc nuối về một thời. Có cả những oán giận không thể nuốt vào lòng mà trồi ra thành chữ...

Thôi thì thế gian biến cải, bãi bể nương dâu, sắc sắc không không, "thân như điện ảnh hữu hoàn vô" chỉ như tia chớp có rồi không, nay còn mai mất... chẳng biết đâu mà lần.

Nguyễn Thông - Các bạn tôi bên ấy (3)

 

Hôm nay 29. Tháng 6.2026 có 30 ngày. Chỉ còn ngày mai nữa thôi, báo Tuổi Trẻ giấy (bản in) chấm dứt tồn tại.

Theo ngôn ngữ chính quyền, nó đã “hoàn thành nhiệm vụ lịch sử” khi đất nước sang kỷ nguyên mới, còn nói trần trụi thì do người ta không cần tới nó nữa. Cũng như báo Tin Sáng hồi giữa thập niên 80 vậy, buộc phải tự tuyên bố đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử và chấm dứt hoạt động.

Mấy hôm rồi, bỉ nhân cứ phân vân có biên tiếp không. Đành rằng các anh chị “bên ấy” mình quen biết, thân tình đều đã nghỉ làm Tuổi Trẻ cả, nhưng dẫu sao nhắc tới báo lúc này, khi nó sắp bị đình bản, có điều chi không nên không phải. Vậy nên nhà cháu chỉ tẩn mẩn nhớ lại vài gương mặt mình kính trọng, khâm phục nhất, coi họ như thầy nghề, sư phụ nghề.

Nguyễn Thông - Tôi nói thật

 

Trong lúc báo chí quốc doanh ngày càng ít người đọc người xem, bởi hai nguyên nhân chính : Nó ngày càng dở, mạng xã hội lấn át. Mà lại ra lệnh cấm chia sẻ, đòi phạt này phạt nọ thì khác gì khùng, dở hơi.

Thời nay, nhờ có mạng xã hội tiếp sức mà báo chí sống được, sống khỏe hơn tự nó.

Lý do bản quyền chỉ là lý do vớ vẩn, còn bảo rằng người đọc lợi dụng báo chí quốc doanh đưa nó lên mạng với mục đích xấu lại càng vớ vẩn.

Nguyễn Thông - Các bạn tôi bên ấy (2)

Đối với người Sài Gòn, đọc báo đã thành thói quen. Tôi chưa thấy ở đâu người ta mê đọc báo như dân thành phố này. Ngay cả những năm tháng, những lúc khổ cực, khó khăn, thiếu thốn nhất, người ta vẫn dành chút tiền bạc cắc ít ỏi mua báo để đọc.

Mà họ là ai? Không chỉ các thầy cô giáo, công nhân viên lao động, mà cả anh đạp xích lô, ông thợ sửa xe lề đường, những bà bán hàng rau cá thịt trái cây quần áo đồ ăn thức uống ngoài chợ, đám sinh viên lúc nào cũng thiếu tiền, v.v.. đều dán mắt vào tờ báo khi hơi rảnh.

Chính những ông bà cán bộ, những vị lãnh đạo có tiêu chuẩn được phát báo, cấp báo miễn phí, không chỉ một tờ mà vài ba tờ, lại là đối tượng lười đọc báo nhất. Tôi từng chứng kiến mấy bà ve chai mua được cả gánh báo còn nguyên đai nguyên kiện, có lẽ chúng được xếp vào tủ, ngăn kéo cho kín đáo, cuối tháng thanh lý một lần.

Nguyễn Thông - Các bạn tôi bên ấy (1)

Tên bài này được nhại theo tác phẩm của cụ Nguyên Ngọc, “Các bạn tôi ở trên ấy”. Trên ấy tức trên Tây Nguyên, ở Tây Nguyên. Cụ Nguyên Ngọc đã dành những phần đời đẹp nhất của mình cho Tây Nguyên.

Đó là cuốn sách hay, cực hay, tầm Nguyên Ngọc. Tôi đã đọc đi đọc lại biết bao lần không chán, thậm chí bảo thằng con (không chịu đọc sách), nếu tủ sách nhà mình bị cháy (phỉ phui cái miệng), tao sẽ chạy cuốn này trước. Nó cười hì hì. Người như nó thời nay nhiều lắm.

Nhân đây tôi nói thêm về cách gọi tên tác phẩm. Mỗi cuốn sách, mỗi bài báo... đều có tên, nói nôm na kiểu tây là tít (titre, title). 

Nguyễn Thông - Thần tượng

Vụ một cuốn sách bị thu hồi, nhà xuất bản bị phạt nặng (còn tác giả, cơ quan chủ quản nhà xuất bản, cơ quan cấp trên xét duyệt xuất bản vẫn chưa biết sẽ như thế nào) khiến người ta bàn tán, dè chừng.

Ông hàng xóm nhà tôi chua chát bảo, thành công của họ ở chỗ làm cho con người ta, dù là người tốt, đã sợ hãi, an phận, yếm thế.

Một vị phó giáo sư trực tính nhận xét ngắn gọn về cuốn sách: "Nịnh không nên đời cũng bị hạch tội. Sướng chửa". Không nên đời có nghĩa là làm không ra trò, vụng về, thô thiển.

Nguyễn Thông - "Tết" mùng 5 tháng 5

 

Trước khi biên mấy chữ về cái "tết" này, nhà cháu phải chửi cái đã. Cha bố đứa nào mấy hôm nay chặn phây búc của bà, không cho bà lên vui chơi với thiên hạ.

Bao nhiêu chuyện, mày bắt bà ngồi im, không được động chân động tay động óc. Bực cả mình. Chiều nay bà tình cờ thấy mày quên canh gác "bảo vệ hòa bình thế giới", bà léo nhéo vài chữ cho vui, mày mà quy cho bà vi phạm này nọ, bà chẳng tế cho là may.

Theo lịch âm, hôm nay mùng 5 tháng 5 là tết Đoan Ngọ, bên Tàu có bên ta cũng có, từ hồi nảo hồi nào. Rất nhiều thứ tết ở ta như tết Nguyên đán (đầu năm), tết Hàn thực (mùng 3.3), tết Trung nguyên (rằm tháng 7), tết Trung thu (rằm tháng 8), ông Táo chầu giời (23 tháng chạp) ... đều xuất xứ bên Tàu. Thôi thì nó sang ta, cái nào hợp ta dùng, cái nào dở ta bỏ dần.

Nguyễn Thông - Báo chí

 

Cứ phải nói thế này cho khách quan, công bằng :

Việc chính quyền dẹp bớt đơn vị báo chí truyền thông, tém lại cho gọn là phải rồi, thậm chí cần dọn dẹp, loại bỏ, chấm dứt nhiều hơn nữa.

Báo chí truyền thông xứ này đông, nhiều, nhưng không thực chất, không phải báo chí đúng nghĩa. Gần 800 đơn vị báo chí cũng chỉ một giọng cơ quan tuyên truyền theo sự chỉ đạo, quản lý chặt chẽ, kiềm tỏa của ban tuyên giáo. Giải tán hết, chỉ giữ lại một cũng được.

Nguyễn Thông - Thi cử cãi nhau (1)

Xứ mình, bất cứ chuyện gì cũng có thể thành tấm thành món để cãi, kể cả thi cử. Càng dốt nát ngu muội, cãi càng hăng.

Kỳ thi tốt nghiệp phổ thông 2026 diễn ra, bọn trẻ lớp 12 vào phòng thi làm bài chí chết, còn bên ngoài người lớn và cả những người không chịu lớn mở volume điếc tai. Nhiều tay còn nhân danh này nọ đòi lôi các đương sự ra xử, thiếu điều mở tòa án quân sự đặc biệt, kết án xong bùm luôn, không cho cãi.

Nếu xếp hạng toàn cầu về cãi nhau, An Nam ta là nhất, chẳng nhường bố con thằng nào, kể cả những thằng “mày biết bố tao là ai không”.

Nguyễn Thông - Thế sự du du nại lão hà (1)

 

Đó là câu mở đầu bài “Cảm hoài” (còn có tên “Thuật hoài”) của danh tướng Đặng Dung thời Hậu Trần (thế kỷ 15), có nghĩa : Việc đời ngổn ngang chồng chất mà ta già mất rồi.

Những ngày tháng này, xứ ta biết bao việc, đâu kém ngày xưa. Nhà cháu còn già hơn cả cụ Đặng Dung, nhưng tranh thủ lúc rảnh rỗi, tỉ mẩn nhặt nhạnh biên ghi lại những “thế sự du du” như một thứ tư liệu.

- Ngày 30.10.2025: Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp và một tờ báo khác hôm nay có bài rút tít rõ to “Người dân Việt Nam đang nắm giữ tới 500.000 tấn vàng”, trong đó phần sa pô viết cụ thể “Đại biểu quốc hội Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) dẫn số liệu từ Hội đồng Vàng thế giới cho thấy người dân Việt Nam đang nắm giữ từ 400.000 - 500.000 tấn vàng, khoảng 35 - 40 tỉ USD, tương đương 8 % GDP”.

Nguyễn Thông - Chuyện hộ khẩu (2)

Buồn cười nhất là cái gì cũng đòi hộ khẩu. Muốn mua nhà cũng không được bởi không có hộ khẩu thì không làm được giấy tờ sang tên, đứng tên. Muốn nhập khẩu vào thành phố thì nhân viên hộ khẩu hộ tịch phường lại hỏi đã có nhà chưa mà nhập.

Rất oái oăm, mua nhà phải có hộ khẩu, nhập khẩu phải có nhà. Cái sự vô lý ấy kéo dài suốt bao nhiêu năm trời, dân tình oán thán nhưng cắn răng chịu bởi đó là quy định.

Mà không chỉ chuyện nhà cửa, nơi cư trú, xây nhà làm nhà. Ngay cả những việc hệ trọng như xin học cho con, làm chứng minh thư, đi học nghề hoặc học đại học, yêu nhau lấy nhau… không có hộ khẩu sẽ bị vật lên bờ xuống ruộng. Suốt mấy chục năm, nặng nhất trong thời bao cấp, hộ khẩu như cái ách choàng lên cổ dân.

Nguyễn Thông - Thời sự

 

- Lẩn thẩn nghĩ tới số phận làng báo thành Hồ giữa tháng Sáu này, trong đầu chợt ong ong câu của tivi thời trước : "Chương trình truyền hình tối nay đến đây là hết, thân ái chào các đồng chí và các bạn".

Hồi thập niên 80, tivi chỉ phát tới 11 giờ đêm thôi, bởi nhiều lý do.

Chẳng hạn chả mấy nhà có tivi, cúp điện liên tục, máy móc kỹ thuật của nhà đài còn nghèo nàn, ít quảng cáo (chỉ có nhà may Sĩ Tân, nội thất Tống Kim Hoa, dầu nhớt Castrol...).

Nguyễn Thông - Chuyện hộ khẩu (1)

 

(Đây là một truyện trong cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 sắp ra mắt bạn đọc).

Tới gần cuối thập niên thứ nhì thế kỷ 21, có lẽ chỉ còn vài nước trên thế giới, trong đó có xứ ta, là còn duy trì sự quản lý bằng hộ khẩu. Thời buổi công nghệ thông tin - thế giới phẳng mà còn áp dụng biện pháp thô lỗ của Thương Ưởng đời nhà Tần bên Tàu cách nay hơn 2.000 năm thì phải nói rằng rất... không bình thường, nếu không muốn nói thẳng đầu óc có vấn đề.

Hộ khẩu là cái gì ? Cứ hiểu nôm na, danh từ “hộ” để chỉ đơn vị gia đình, cụ thể là một gia đình. Ví dụ, xã A có 200 hộ. Đáng nhẽ chỉ cần ngắn gọn thế cũng đủ hiểu, nhưng lâu nay người ta kèm thêm chữ khẩu để mở rộng nghĩa, thành hộ khẩu, bởi nhà nào mà chẳng có miệng ăn.

“Khẩu” là từ Hán Việt, chỉ cái mồm (miệng), nghĩa bóng chỉ người, nhân khẩu. Mỗi miệng ăn là một người. Ông tổ trưởng dân phố báo với công an khu vực rằng hộ A có mấy khẩu, công an hiểu ngay có mấy người. Công an căn cứ vào đó cấp cuốn sổ xác định người trong gia đình, tên thông dụng là “sổ hộ khẩu”.

Nguyễn Thông - Con kiến

 

Hơn tuần rồi, nhà cháu bận việc nhà nên không có thì giờ tút tiếc gì sất, chứ không phải do bị ai đó dạy dỗ này nọ mà e ngại. Đó là chuyện vặt, không đáng quan tâm.

Nhưng nhiều lúc tự nghĩ mình cũng chả khác gì con kiến.

Trong cõi sống muôn loài, kiến luôn bị coi là bé nhỏ, tầm thường nhất. Người ta vẫn nói phận "con sâu cái kiến".

Nguyễn Thông - Tiễn xăng R95

Rứa là hết ngày mai em đi mãi

Còn mong chi ngày trở lại 95 ơi

Sẽ chẳng quên em hỡi lúc chia phôi

Bởi lệnh cấm nên chúng mình nghẹn nói (1)

            Xe thì đã cạn bình, chỉ có E10 mới

            Suốt cả ngày chầu chực ở cây xăng

Nguyễn Thông - Ký giả

 

 

Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".

Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.

Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".

Nguyễn Thông - Nhật ký tháng 5.2026

 

- Ngày 15 - 16.05:

Những ngày qua, báo chí nhà nước, và cả truyền thông nhân dân (mạng xã hội) đưa tin TPHCM dự định từ năm học 2027 - 2028 sẽ bỏ thi tuyển vào lớp 10 phổ thông, chỉ thực hiện xét tuyển.

Nếu được vậy dân chúng rất mừng, bởi lâu nay “cuộc thi tuyển vào lớp 10” chẳng khác hòn đá tảng vừa đè nặng lên cuộc sống của phụ huynh và học sinh, vừa là chiếc barie chặn đường vào tương lai của biết bao đứa trẻ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”.

Phải nói rằng, dù cùng trong một thể chế với rất nhiều áp đặt, phải tuân thủ, nhưng TPHCM luôn đi đầu sự đổi mới, bứt phá, “xé rào”, rũ bỏ trì trệ, thường lấy sự phục vụ nhân dân làm mục đích.

Nguyễn Thông - Chuyện chè chai đồng nát (2)

 

(Đây là phần 2 "Chuyện chè chai đồng nát" trong cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 đang được chờ duyệt xuất bản).

Mặt hàng chè chai đồng nát cũng dần biến đổi theo cuộc sống xã hội. Có nhẽ các nhà xã hội học cũng nên lưu ý khía cạnh này.

Lúc đầu là giấy cũ, lông ngan lông gà lông vịt, tóc rối, giẻ rách, đồng nát, sắt vụn, mảnh thủy tinh, về sau tự nhiên tăng thêm thứ này, loại bỏ thứ khác. Dần dà, các bà không mua mảnh chai, giẻ rách nữa, lời rao đổi thành “ai dép nhựa rách bán không”.

Rồi vài chục năm trở lại đây, người thu mua ve chai thu lon bia, đồ nhựa PVC, thậm chí mấy anh ve chai không đạp xe ba gác nữa mà chạy xe máy. Bắt kịp thời cách mạng công nghệ, khoa học kỹ thuật, trong lời rao có cả tivi cũ, máy giặt, tủ lạnh, máy tính, laptop, điện thoại, ắc quy… hư cũ, mua tất. Lẽ dĩ nhiên, họ mua rất rẻ, nhưng bán cho họ cũng còn hơn vứt bỏ đi chẳng kiếm được xu nào, chưa kể còn gián tiếp tham gia bảo vệ môi trường.

Nguyễn Thông - Xe nào cũng là xe

 

Cứ phải nói thế này : Do nguồn nhiên liệu khoáng (xăng dầu) ngày càng ít đi, càng ít thì càng hiếm, giá càng tăng ; lại trúng lúc chiến tranh ở vựa xăng dầu Trung Đông (chiến tranh thì cứ nói mẹ chiến tranh, chứ uyển ngữ thành xung đột nghe thối bỏ xừ), chả biết khi nào mới chấm dứt.

Đó là chưa kể lý do bảo vệ môi trường, rất chính đáng, nghe lọt tai.

Vì vậy, việc pha thêm thành phần ethanol (nôm na là cồn, cồn sinh học, chưng cất từ mía, ngô, sắn, đậu nành... xứ ta sẵn) vào xăng khoáng, dù ban đầu áp dụng chỉ 10 %, tức theo tỉ lệ 90 % xăng R95, 10 % ethanol, còn gọi là xăng E10, cũng tạm được đi.