Nguyễn Thông - Thắc mắc về dùng từ doanh nhân

Nói ngay, thắc mắc của ông hàng xóm chứ không phải của nhà cháu. Lão hỏi khó (người xưa gọi là "vấn nạn" - từ này rất nhiều người, nhất là các nhà báo, dùng sai tè le), kể ra cũng có lý.

Chả là, ở xứ ta vốn rất nhiều ngày này ngày nọ, thì ngày 13.10 hằng năm là "ngày doanh nhân". Cũng kiểu dạng ngày kỵ, cúng giỗ, kỷ niệm, chào mừng, tưởng nhớ, biết ơn, sinh nhật. Hôm nay 13.10.2026, trúng ngày ấy.

Chính quyền đặt ra "Ngày doanh nhân Việt Nam" nhưng trên thực tế chủ yếu dành cho các nhà sản xuất, chế tạo, chế biến, đầu tư vốn liếng tiền bạc vào hoạt động nào đó làm ra sản phẩm.

Nguyễn Thông - Chuyện “Thắc mắc biết hỏi ai”

Những năm chưa xa, trên tivi TPHCM cũng như một số tờ báo có mục “Thắc mắc biết hỏi ai?”, người trả lời là bác sĩ Trần Bồng Sơn. Ngoài ra còn có một chương trình nữa về y tế cũng khá nổi tiếng với người giải đáp là bác sĩ Bùi Xuân Vĩnh. Cả hai ông thầy đều có duyên. Coi, nghe họ nói còn thích hơn xem phim ta thắng địch thua.

Đốc tờ Vĩnh chuyên về bệnh trẻ con, mà trẻ con thì lắm bệnh nên bác nói mệt nghỉ. Chả cần mở phòng mạch vẫn sống khỏe. Tư vấn hay lắm, nhiều khi ước con mình bệnh để được bác ấy khuyên răn chỉ dạy.

Người lớn, nhất là thanh niên trai lẫn gái thì chịu đốc tờ Sơn. Một chuyên gia về tình yêu, tình dục, phòng the, chuyện trai gái, bệnh giới tính này nọ. Quan đốc mà lên tivi, bọn trẻ há hốc mồm, nuốt không sót một câu. Tinh chuyện khó nói, khó giãi bày (thế nên mới “thắc mắc biết hỏi ai”) được ổng giải đáp cặn kẽ, khuyên phải thế lọ thế chai.

Nguyễn Thông - Nhặt nhạnh từ chuyến đi (2)

Đường sắt chiều Hải Phòng - Hà Nội, tàu qua ga Hải Dương thì tới ga Cẩm Giàng. Thời trước, những năm 70 - 80, giữa hai nơi này còn điểm dừng ga Cao Xá, giờ bỏ rồi.

Gần trưa 05.10.26, loa trên tàu thông báo “quý khách chú ý sắp tới ga Cẩm Giàng, tàu chỉ dừng trong 3 phút, quý khách xuống ga cần kiểm tra lại đồ đạc hành lý…”. Trời, chỉ có 3 phút, không thể thực hiện được ý định nung nấu từ lâu, chụp vài tấm ảnh về nơi đặc biệt này.

Tôi nói với cô gái ngồi bên, có lẽ sinh viên, cháu có biết gì về ga Cẩm Giàng không. Dạ, cháu chỉ đi qua thôi, không biết, bác ạ. Tôi bảo, chút nữa, cháu để ý ven đường tàu chúng ta sắp qua có bức tường cũ kỹ với tấm bảng nhỏ cũng rất cũ mờ, “khu di tích Tự lực Văn đoàn”.

Nguyễn Thông - Sách giáo khoa: Họ đã độc quyền cả xuất bản lẫn in, phát hành

Họ là ai? Là bộ máy nhà nước nói chung, trong đó có Bộ Giáo dục - Đào tạo. Còn cụ thể là Nhà xuất bản Giáo dục.

Năm nào cũng vậy, cứ trước năm học mới lại chộn rộn chuyện thiếu sách giáo khoa. Người bị hành, không ai khác, là học sinh và cha mẹ các cháu, các em, nói rộng ra là dân. Xếp hàng mua sách, đi học mà vẫn chưa mua được sách, mua chợ đen giá cao, photo sách đem bán bị công an bắt phạt… là những mặt trái của thị trường sách giáo khoa.

Bộ trưởng Giáo dục, rồi Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục lên tivi, lên báo phân trần này nọ chủ yếu đổ trách nhiệm cho khách quan, hứa hẹn khắc phục. Năm nào cũng vậy. Vòng luẩn quẩn, rút sợi dây kinh nghiệm, càng rút càng dài.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (10)

 

Ghi chép trong tâm bão dịch Covid-19

21.09.2021 (đã tròn 5 năm)

Nhà báo Nguyễn Đức Liên viết: “Trong hành trình thiện nguyện lúc xảy ra dịch, rất hiếm gặp các quan địa phương sát dân, giúp dân, trên TV chỉ thấy các quan này xuất hiện khi có quan trên bất thình lình ghé cơ sở gặp dân.

Do đó, nơi này nơi nọ xảy ra những chuyện thiếu thực tế, chỉ biết ban hành văn bản, mệnh lệnh, gây khổ cho dân là do nhiều quan không "lấy dân làm gốc", không trọng dân. Chuyện cũ, nhưng phải lên tiếng cho bà con "thấp cổ bé họng" không biết nói ở đâu và quan nào có chịu nghe. Thú thiệt, tôi dễ dị ứng các buổi họp báo gần đây ở trung tâm báo chí, hoàn toàn mất thiện cảm với các vị, dù có vị từng là bạn bè, và tôi từng bắt tay. Giờ thì xa nhau càng tốt!”.

Nguyễn Thông - Trung thu trăng sáng

Cứ Tết Trung thu mình lại nhớ bài này (viết năm 2011, mới 15 năm chứ mấy. Giờ thì mấy "nhân vật" trong bài đã về cõi thiên thu rồi)

Hầu như suốt tuổi thơ, mình chỉ biết Tết Trung thu mà không mấy khi được hưởng hương vị ngọt ngào của nó. Cũng dễ hiểu, bởi mình ở nông thôn, nhà nghèo, bố mẹ làm ruộng, thời thơ ấu lại trúng vào đận nghèo đói, chiến tranh, bao cấp, miếng cơm độn khoai chả đủ, nói gì đến bánh trung thu.

Trong ký ức lưu đến giờ, mình vẫn coi Trung thu là tết đón trăng của trẻ con. Ngày ấy chỉ tụi trẻ mới khao khát chờ đón rằm tháng tám, chứ người lớn mải lo làm ăn cày cấy, hơi đâu mà thu mí chả đông.

Nguyễn Thông - Liều

Một chú em chắc là chuyên gia về hàng không nhắn cho tôi, chú ạ, chả hiểu trình độ các nhà báo thời nay thế nào nhưng họ cứ viết bừa, đăng bừa.

Chả là mấy báo quốc doanh sáng nay 24.09.26, những Tiền Phong, Tuổi Trẻ, VnExpress... thông tin về chuyến thăm Mỹ của Tập Cận Bình, đều có chi tiết đặc biệt (chắc để giật gân, câu sự chú ý): "Tổng thống Mỹ ra tận đường băng đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình".

Chú em phàn nàn báo chí dốt, mà dốt cả thứ kiến thức, hiểu biết cơ bản ai cũng biết thì không phải dốt mà là ngu.

Nguyễn Thông - Hội Quốc liên

Thời cách nay chưa lâu, tổ chức Liên Hiệp Quốc được gọi là Hội Quốc liên theo kiểu Tàu.

Coi cái video vài cảnh về họp toàn thể Liên Hiệp Quốc, thấy mắc cười.

Cứ như đùa, trò chơi. Không bằng họp tổ dân phố. Mạnh ông nào ông ấy nói, tha hồ nổ, chả ai nghe, ngủ gật thoải mái, thậm chí không thích thì bỏ ra ngoài tán gẫu.

Nguyễn Thông - Ngài AI

Ông hàng xóm nhà tôi cười bảo: Trí tuệ nhân tạo (AI, êi ai) gớm lắm, nó có thể làm giả được tất tần tật, đừng tin nó. Ngây thơ cả tin là "tử bất cập ngáp" (tôi không dám gõ chữ chết nguyên văn bởi phây búc không cho, xếp vào từ loại kiêng kỵ).

Tôi cãi, êi ai tốt mà, làm thay đổi bao nhiêu thứ tưởng như dĩ thành bất biến, không thể đổi thay.

Lão xì, dẩu môi mắng, tốt tốt cái gì. Cứ coi trên mạng rõ ngay. Đừng tin ảnh con gái đẹp trên mạng. Ái Vân xưa cũng chả là cái đinh so với gái AI mặt đẹp như tiên, phong nhũ phì đồn, mà công nhận đẹp thật.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (9)

 

Ghi chép trong tâm bão dịch Covid-19

16.09.2021 (đã tròn 5 năm)

Trên mạng xã hội lùm xùm vụ nhà sư Thích Nhật Từ, trụ trì chùa Giác Ngộ quận 10 Sài Gòn, tổ chức lễ cầu nguyện để vắc xin NanoCovax do Việt Nam sản xuất được duyệt, được đưa vào lưu hành.

Nhiều người cười bảo, vắc xin thì phải căn cứ vào cơ sở khoa học chứ sao lại lôi thần phật vào đây. Có người nói, chắc mấy ông sư dạo này hết việc, dân chúng thì đói ăn không có tiền cúng dường nuôi các ổng; lại có người nghi hay đám thầy chùa ăn tiền của doanh nghiệp...

Nhà báo Ngọc Vinh viết cái tút về vụ này liền bị Facebook chặn ngay tút suỵt, nó nói do thầy Nhật Từ yêu cầu. Ông em họ tôi nhận xét phật phiếc giờ cũng lắm chuyện phết. Tôi mắng nó, mày không được đụng đến phật, nhưng nếu mày nói sư siếc thì được. Sư quốc doanh một khi đã chủ trương “đạo pháp, dân tộc và chủ nghĩa xã hội” để tu hành thì chỉ thế thôi.

Nguyễn Thông - Nhặt nhạnh từ chuyến đi (1)

 

Gọi là “chuyến” cho oai chứ thực ra cũng ngắn thôi, vỏn vẹn mấy ngày, nên những chỗ định tới, như bờ Hồ, gốc cây 55… đành bỏ. Chú em Phạm Văn Tuyên mời về Hải Dương chơi, mình ừ hữ hứa hẹn cả chục lần, phen này lại cho leo cây, dám qua năm 2027 quá.

Tới quê, việc đầu tiên, khá khó chịu, phải gọi cho công an để đăng ký tạm trú tại chính nhà mình. Bỏ cái thói Thương Ưởng ấy đi, tôi bảo thật. Nhưng chú công an phụ trách khu vực là người tốt tính, công an nhưng mà tốt, nên tôi phôn ngay.

Này, tôi hỏi thật các chú chức việc, nửa đêm nửa hôm các chú ghé nhà bố vợ, cha con làm vài chén rượu rồi lăn đùng ra ngủ, các chú có định đăng ký tạm trú không? Tôi cam đoan không bao giờ, đăng họa có mà trời sập.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (8)

 

Ghi chép trong tâm bão dịch Covid-19

14.09.2021 (đã tròn 5 năm)

Báo điện tử Một Thế Giới đăng bài dẫn ra những con số rất buồn: Theo báo cáo của Sở Giáo dục-Đào tạo TPHCM, từ đầu dịch tới nay, hiện toàn thành phố có khoảng 1.500 học sinh mồ côi cha, mẹ, hoặc cả cha mẹ. Họ bị chết do dịch Covid-19.

Trong số ấy có hơn 490 cháu học sinh tiểu học, 580 cháu THCS, còn lại là học sinh THPT và giáo dục thường xuyên (tức bổ túc văn hóa).

Theo thống kê của cơ quan y tế TPHCM, thời gian qua, mỗi ngày Sài Gòn có trung bình 300 người chết bởi dịch, có ngày lên tới 470 người. Dù thực hiện chỉ thị 16 và 17 đã hơn ba tháng nhưng số người chết mỗi ngày giảm không đáng kể. Xe chở xác chết xếp hàng chờ tới lượt ở lò thiêu Bình Hưng Hòa dài cả cây số. Đứa cháu tôi bảo không phải mỗi xe chở một người đâu, mà vài người.

Nguyễn Thông – Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (7)

 

Ghi chép trong tâm bão dịch Covid-19

09.09.2021 (đã tròn 5 năm)

Hệ thống chuyên chính vô sản cường quyền quyết trừng trị tiếng nói trái chiều, mặc dù đang lúc dịch dã lấn bấn bận bịu.

Họ giao cho viện kiểm sát cấp huyện, mà lại dạng địa phương vùng sâu vùng xa không mấy ai biết, là huyện Thới Lai ở thành phố Cần Thơ, truy tố nhóm Báo Sạch của Trương Châu Hữu Danh, Trung Bảo… Về tội “tất cả các thông tin đăng trên Báo Sạch đều là tiêu cực, phủ nhận hết mọi kết quả, thành tựu đạt được từ trước đến nay của đất nước, địa phương”.

Địa phương mà họ đề cập tức là thành phố Cần Thơ và cụ thể là huyện Thới Lai. Cáo trạng của viện kiểm sát huyện cho rằng “Danh và đồng bọn đăng tải nhiều bài viết thiếu tính xây dựng, mang ý nghĩa tiêu cực trong nhiều lĩnh vực, nhiều vấn đề của xã hội, của chế độ, của hệ thống chính trị đất nước…”.

Nguyễn Thông – Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (6)

 

Ghi chép trong tâm bão dịch Covid

06.09.2021

Mấy hôm trước, ngày lễ trọng quốc khánh buồn hiu hắt. Cờ cũng chả muốn treo. Phố phường tinh những trạm gác, hàng rào, dây thép gai, áo công an dân phòng. Thành phố như ma, ảm đạm, chỉ nghe xe cứu thương hú còi chở người dính dịch tới các bệnh viện, xe chở xác đi thiêu ở Bình Hưng Hòa hoặc Đa Phước. Cũng không thấy ca hát nhảy nhót trên tivi giống mọi năm.

Bà xã tôi bảo nó cứ kéo dài tới hết tháng 9 thì chết mất. Cô Vân hàng xóm chen vào, hết tháng 9 thì còn may, lại chả leo sang năm 22 chứ đùa. Nghe xong, ai cũng cười méo xẹo.

Cao Tự Thanh báo tin ông bạn cũ, học sinh miền Nam, luật sư Nguyễn Vân Nam khá nổi tiếng, qua đời do mắc Covid. Lại nhớ hồi lâu rồi mình có đọc bài gì đó của ông Vương Trí Nhàn nhắc tới luật sư Nam. Ông Nhàn ghi lời Vân Nam tâm sự thế này:

Nguyễn Thông - Khải hoàn môn

 

Chuyện thời sự nóng rãy lúc này là "Khải hoàn môn" chứ không phải gốc cây 55, lộn xộn ở bộ y, Tuấn Hưng hay Phương Hằng, thằng Medvedev say rượu...

Xứ An Nam, tục gọi Đông Lào, thời sự nóng quanh năm suốt tháng, từng ngày từng giờ, hơi đâu mà để ý.

Nhà cháu chỉ biên vài chữ thêm vào vụ "Khải hoàn môn" rồi cóc (nhẽ ra định gõ "đ*o" nhưng mềm chút cho có văn hóa) thèm quan tâm nữa. Nó là thế này. Trước hết, cần phân biệt và hiểu cho chính xác, cái mẫu hình khối được gọi là khải hoàn môn kia chỉ là một công trình bê tông núp bóng văn hóa để giải ngân.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (5)

 

Ghi chép trong tâm bão dịch Covid

05.09.2021 (ghi thêm: cách nay tròn 5 năm)

Nhà báo Tâm Chánh (cựu Tổng biên tập báo Sài Gòn Tiếp thị) nhận xét về việc cấm đoán đi lại ở Sài Gòn, mà dân chúng gọi là lockdown, thiết quân luật. Ông viết: Sau rất nhiều bài học, người ta (chính quyền) vẫn chưa hiểu nổi thế nào là thành thị, hay vẫn ngu muội tin rằng quyền lực nhà nước là vô biên. Không có nhiều lựa chọn lắm đâu.

Nhà thơ Đỗ Trung Quân, ông la hán gầy nổi tiếng với "quê hương là chùm khế ngọt", than thở “Ba tháng bị phong tỏa, cứ 16 + mãi thế này, không phải lockdown thì là cái của nợ gì hở trời”. "16 +" tức là chỉ thị số 16 của chính phủ do ông Phúc ký về việc áp dụng biện pháp phong tỏa tuyệt đối với dân chúng.

Nguyễn Thông – Án văn Vũ Hoàng Chương (4)

 

Quay về với thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Tại phòng tư liệu của cô Quý thầy Hạo thầy Ngọc, tôi lần đầu được đọc Vũ Hoàng Chương, Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền, Du Tử Lê, Lâm Vị Thủy (trong cuốn in roneo tư liệu thì đề là Lam Vị Thủy), Đinh Hùng, Tô Thùy Yên, Bùi Giáng…

Những tập thơ in trên giấy đen sì quay roneo, mới vỡ ra biết rằng thơ của họ đâu phải như mình từng nghe tuyên truyền, chửi bới, rằng nọc độc này, rác rưởi nọ.

Suốt bao năm, bị đọc mãi nghe mãi giọng thơ sắt máu, ùng oàng, giờ được lẩm nhẩm trong cảnh lén lút phòng tư liệu những câu như “Trả núi sông ta! lời dĩ vãng/Thiên thu còn vọng đến tương lai/Trả ta sông núi! câu hùng tráng/Là súng là gươm giữ đất đai” (Vũ Hoàng Chương).

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (3)

Thập niên 70, một trong những cuốn sách liên quan tới Vũ Hoàng Chương và những nhà thơ đang sống ở cả miền Nam và miền Bắc, đã bị cấm một cách không chính thức. Đó là cuốn “Thi nhân Việt Nam” của anh em Hoài Thanh - Hoài Chân (tức Nguyễn Đức Nguyên - Nguyễn Đức Phiên).

Hai ông đều nổi tiếng, đều là yếu nhân của văn nghệ miền Bắc, nhưng lệnh miệng từ trên, trên, trên… không cho tái bản, xuất bản, không cho lưu hành thì cũng phải chịu. Thứ văn nghệ phục tùng chính trị ở miền Bắc những năm đó là vậy.

Không có văn bản giấy trắng mực đen gì sất, không ai công bố cấm này cấm nọ, chỉ rỉ tai nhau, chỉ nói như nói đùa, nhưng văn nghệ sĩ và tác phẩm cứ lăn ra chết. “Khẩu thiệt vô bằng”, rồi về sau có vụ nào đó được nhìn nhận lại, phục hồi, chiêu tuyết, thì ối ông nhảy ra phân trần tôi đâu có ác thế, thậm chí còn kể công.

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (2)

Tôi suốt thời gian dài trong 3 thập niên sống ở miền Bắc, từ nửa cuối thập niên 50 đến nửa đầu thập niên 70 nên biết rõ việc Vũ Hoàng Chương được chính quyền bắc vĩ tuyến 17 đối xử thế nào.

Nói có người làm chứng, bởi thế hệ độ tuổi 60 - 80 giờ còn sống rất nhiều. Có thể nói mà không sợ sai rằng hầu hết dân Bắc những năm đó không biết gì về Vũ Hoàng Chương. Đài báo không đề cập, không nhắc tới. Sách giáo khoa lại càng không.

Chỗ trong sách giáo khoa chỉ dành cho những Hồ Chí Minh, Sóng Hồng, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Huy Cận, Hoàng Trung Thông, Nguyễn Đình Thi, Nam Cao, Ngô Tất Tố…, làm gì còn đất cho những tài năng khác. Ngay cả những Nguyễn Bính, Quang Dũng, Hoàng Cầm, Hữu Loan, Vũ Trọng Phụng, Nhất Linh… lừng lững cây cao bóng cả một thời văn nghệ cũng còn bị văng ra, vùi dập, huống hồ Vũ Hoàng Chương khác chính kiến quan điểm.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (4)

Vài tiếng nữa sang ngày 01.09.2026. Nhà cháu lần lượt đưa lên những ghi chép của tháng Chín cách nay 5 năm (2021) lên tháng Chín hiện thời.

 Ghi chép trong tâm bão dịch Covid 

01.09.2021

Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp mặt các nhà khoa học y tế, các thầy thuốc, bác sĩ tiêu biểu. Chả biết đứa quân sư trợ lý tham mưu xúi dại xui khôn nào, mà ông Chính tặng cho mỗi vị khách mời một cái hũ. Nhà thơ Đỗ Trung Quân than, giời ạ, tặng gì chả tặng, giống như cái hũ cốt đang được dùng mỗi ngày mấy trăm chiếc ở Sài Gòn.

Tới hôm nay đầu tháng Chín rồi nhưng vẫn chưa có thông báo về khai trường, có cho bọn trẻ tới trường để học hay không. Dịch ngày càng nặng thế này, có khi nghỉ tới tết.