Nguyễn Thông - Quốc tang (2)

 

Quốc tang, quốc là nước/quốc gia, tang là tang lễ, đám ma. Quốc tang là lễ tang tầm quốc gia, cả nước phải để tang, toàn dân phải chịu tang. Giải nghĩa ngắn gọn như vậy để thấy rằng đó không phải là thứ lễ nghi bình thường, mà đặc biệt. Nếu tầm thường hóa lễ nghi này tức là coi nước coi dân chả ra gì, coi thể chế chả ra gì.

Tôi để ý và nhận thấy, trong hai ngày quốc tang ông Lào (10 – 11.08.26), nhẽ ra theo quy định phải ngưng, dừng mọi hoạt động vui chơi giải trí, văn nghệ, hát hò, diễn kịch, chiếu phim, triển lãm, cả trong đời thực lẫn trên các phương tiện truyền thông, nhưng thực tế lại không vậy.

Các kênh tivi vẫn chiếu phim tràn lan, vẫn đầy những game show cười vui nắc nẻ. Tự dưng thấy cái viền đen trên báo Tuổi Trẻ điện tử và vài kênh tivi thông báo ngưng phát chương trình (do nghiêm túc chấp hành) gần như lạc lõng.

Nguyễn Thông - Quốc tang (1)

Nước ta đang có quốc tang (hôm qua và hôm nay, 2 ngày). Cả nước để tang một nhà lãnh đạo không phải người đứng đầu của nước khác.

Chuyện tang ma hiếu hỉ là chuyện nhạy cảm nên tôi không đề cập tới cá nhân ai, gia đình nào, mà chỉ nêu vài suy nghĩ về quốc tang.

Tính tôi hay nói thẳng, dễ mất lòng người khác, nhất là lại đụng chạm đến quyền lợi của ai đó, hoặc đề cập tới những điều được cho là "nhạy cảm".

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (3)

Năm 2021

Ngày 24.08

Nhiều báo đài lẫn dư luận trên mạng xã hội lên tiếng về chuyện “bom hàng”. Chả là chính phủ, cụ thể Bộ Quốc phòng, điều động rất nhiều binh lính vào Sài Gòn làm nhiệm vụ… chống dịch.

Nhà báo Nguyễn Thế Thịnh lên phây búc úp mở rằng ngoài việc giúp thành phố dập dịch còn có những trọng trách khác nữa không tiện nói ra. Thực ra ai cũng biết đằng sau sự giúp ấy là gì.

Bộ đội được giao đủ mọi việc, tham gia trực chốt, canh gác, vận chuyển người chết, giao hũ tro hài cốt, giữ an ninh trật tự… Ngoài ra, rất nhiều chú bộ đội đi chợ, mua hàng về giao cho dân đang bị nhốt trong khu cách ly theo đơn dân đặt hàng qua mạng.

Nguyễn Thông - Chủ nhật luận: Cần tiếp tục gột rửa (1)

Đất nước gần nửa thế kỷ trở lại đây diễn ra hai cuộc cải tổ cực lớn làm thay đổi nhiều mặt cuộc sống. Cụ thể về đường lối, thể chế, chính sách, xã hội, vật chất, bộ máy lãnh đạo, nền kinh tế...

Lần thứ nhất, đó là cuộc vặn mình thay đổi khi đất nước, xã hội, kinh tế bên bờ vực vào nửa cuối thập niên 1980. Hồi đó có câu “Đổi mới hay là chết”. Cũng may, các nhà lãnh đạo/cầm quyền đã nhận ra điều ấy. Họ tự gột rửa, loại bỏ những cũ kỹ lạc hậu thâm căn cố đế, dây trói, xiềng xích do chính họ tạo ra. Giống như một cuộc cách mạng, nhưng không phải chống thế lực thù địch, mà chống lại chính mình.

Cuộc thứ hai lớn lao, trọng đại chẳng kém, diễn ra khởi đầu cách nay chưa đầy 2 năm. Nói như các nhà lãnh đạo, là thay đổi quyết liệt, đột phá, bước vào kỷ nguyên mới.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (2)

 

Năm 2021

Ngày 18.08

Báo Pháp luật TPHCM dẫn lời một công dân, anh Lê Hoàng Ân quê Vĩnh Long, lên Sài Gòn làm thuê kiếm ăn, bị phong tỏa giãn cách nên mất việc, đói, hết tiền, muốn về quê nương náu qua ngày nhưng không về được, chịu cảnh sống dở chết dở nơi nhà trọ.

Chủ trọ thương tình không lấy tiền thuê nhà nhưng anh Ân đã hết tiền để ăn. Mì gói cũng hết. Anh than thở: “Nói thật, đến mức này, có thể dịch bệnh sẽ không làm tôi chết mà tôi sẽ chết bởi khốn khó và bị stress. Xin chính phủ làm ơn cho tôi được về quê. Tôi khổ quá, stress quá rồi, trụ không nổi”.

20.08

Sài Gòn chống dịch đang cực căng, nước sôi lửa bỏng, trung ương quyết định điều chuyển ông Nguyễn Thành Phong chủ tịch thành phố ra Hà Nội làm Phó ban Kinh tế trung ương. Thiên hạ nhận xét giống như dạng cách chức.

Nguyễn Thông - Thời chưa xa mà đã xa lơ xa lắc

 

Hôm 05.08.2026, coi tivi hoạt cảnh thiếu nhi, thấy hai đứa trẻ đóng vai người lớn vác mã tấu sáng quắc chém túi bụi vào kẻ thù, tự dưng nhớ hai bài học cũ thời trẻ con xa lơ xa lắc.

Bài 1 liên quan tới việc hôm trước có một bác phây đưa lên ảnh mấy con cá, hỏi ai biết cá gì. Người bảo cá giói (dói, rói - cá này đủ kiểu viết tùy địa phương, kiểu nào cũng... đúng. Con rạm cũng vậy, lúc dạm, khi giạm), người nói cá chày, lại còn dẫn chứng "chày thương bạn khóc đỏ cả mắt". Tranh luận vui phết.

Mình nghĩ nó là cá giói. Cá này cực ngon, béo, thơm thịt, chỉ có ở nước ngọt. Đầm làng mình (gọi là đầm Chợ bởi xưa họp chợ phủ sát đó) sẵn cá giói và rạm. Bác Ỷ có lần câu được con cá giói gần 3 ký, phải mượn cái rổ sề nhà cụ Hàn (ông nội phu nhân bác đạo diễn Nguyễn Văn Lượng) ven đầm xúc mới lên nổi. Giờ đầm thành nhà hoặc ruộng nông choèn. Cá tôm hết tiệt, người ly hương tứ xứ, mà mình là một trong số ấy.

Nguyễn Thông - Ba chuyện

 

1. Ông cu cháu gào lên, ông ơi, cho cháu hỏi.

- Gì?

- Sao nước Mỹ nó không bắt Trần Đăng Khoa ạ?

- Khoa thơ hở. Mày phải gọi ông Trần bằng ông, chỉ kém tao vài tuổi, mí lại không được gọi Mỹ bằng nó, bất lịch sự. Nhưng sao phải bắt? Ông này khá nhất trong mấy ông đường được.

- Ông ấy viết "Ngu xuẩn nhất nhì/Là tổng thống Mỹ", xúc phạm thần tượng Mỹ.

Nguyễn Thông - "Trực thuộc trung ương"

 

Quốc hội khóa 16 đang họp kỳ họp "không thường lệ" bàn nhiều chuyện lớn quốc gia. Trước đó những kỳ họp kiểu này được gọi là "kỳ họp bất thường" theo cách dùng từ Hán Việt. Cách mới nghe chưa quen nhưng đã bình dị hóa một sự việc quan trọng.

Trong những việc lớn ấy, có việc chuyển/nâng cấp hai địa phương/đơn vị hành chính từ cấp tỉnh lên cấp thành phố để phù hợp với tình hình và sự phát triển. Nói như thế mới chính xác, chứ không phải thành lập. Đây là nâng cấp, trên cơ sở cái cũ tạo ra cái mới.

Hai tỉnh ấy là Quảng Ninh, Bắc Ninh (sắp tới sẽ là thành phố). Trước đó là Thừa Thiên-Huế, Đồng Nai. Nghe đâu xếp hàng sẽ là Hưng Yên. Còn Hải Dương, như trúng số độc đắc, do nhập với Hải Phòng (đã là thành phố) nên mặc nhiên được hưởng quy chế thành phố, chỉ có điều bị mất bà nó cái tên.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (1)

Đó là dịch Covid-19, còn được gọi tên cúm Tàu, cúm Vũ Hán (bởi nó khởi nguồn từ Trung Quốc), kéo dài suốt từ cuối năm 2019 (vậy nên mới có số 19 sau chữ Covid) tới 2023, chỉ hơn 3 năm trời mà dài như thế kỷ.

Chỉ có thể nói: khủng khiếp, cực kỳ khủng khiếp. Cuối năm 2023, ông hàng xóm nhà tôi bảo sống được tới giờ còn là may.

Thời gian dịch, chủ yếu chỉ nằm nhà, hoặc thách thức mạng sống tìm cách trốn qua mấy trạm công an dân phòng để... đi chợ mua rau, mì gói, bánh mì nên tôi "nhàn cư vi bất thiện" lẩn mẩn ghi chép những điều xảy ra. Vừa biên vừa buồn, có hôm khóc. Thương dân mình quá.

Nguyễn Thông - Nên dẹp hội

Có lẽ không cần tìm người đứng đầu hội nhà văn làm gì, bởi lúc này là cơ hội thuận lợi nhất để dẹp nó cũng như tất cả mọi thứ hội đoàn sống bám vào ngân sách nhà nước.

Nhà văn cứ viết văn làm thơ soạn kịch cho hay, sao phải dựa phải chen vào hội này hội nọ.

Thời chưa xa, không có hội thì không có nhà văn nhà thơ nổi tiếng, tác phẩm lừng danh chắc?

Nguyễn Thông - “Thơ”, “cô giáo” và cựu binh dỏm

 

Phải để trong ngoặc kép bởi đó không phải thơ, người viết cũng không xứng đáng là cô giáo.

Dư luận xã hội vừa lên tiếng hơi bị nhiều về bài “ther” của một “cô giáo”, do cựu binh dỏm đưa lên mạng xã hội. Ồn ào chăm chú tới mức, người ta quên cả những đại sự quốc gia, chẳng hạn ông A được giải thưởng, đám B bị kỷ luật khai trừ đảng, chìm tàu, v.v…

Chê khen đều có cả. Ở xứ này, bất cứ thứ gì người ta cũng có thể cãi nhau, ngay cả những điều hết sức rõ ràng. Chả hạn chuyện chiến tranh ở Ukraine, người gọi là chiến tranh, kẻ nói thành xung đột, người lên án quân xâm lược, kẻ bênh vực Putin, cứ rối tinh rối mù, thiếu điều chia phe tẩn nhau một mất một còn. Bênh quân xâm lược, hăng nhất là những anh có duyên nợ với... Liên Xô, nhắm tịt mắt bênh mặc kệ thế thời đã đổi.

Nguyễn Thông - Chuyện nghĩa trang

Tháng 7 ngày 27 tây hằng năm, theo lịch lễ lạt mới ở xứ ta, là ngày Thương binh liệt sĩ. Có lẽ trong vô vàn lễ mới được chế độ hiện thời xác lập, đây là ngày lễ được lòng người nhất bởi có nhiều lý do:

Vấn đề tâm linh. Ở một nước mà lòng tin, niềm tin của con người vào những điều tâm linh huyền bí còn sâu nặng thì lễ như thế này dễ được số đông ủng hộ.

Đạo lý. Người xứ ta trọng cái tình cái nghĩa, “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, biết ơn người đã ngã xuống cho đất nước (không đồng nghĩa với chế độ) là việc không bao giờ thừa.

Nguyễn Thông - Loạn hoa hậu

 

Tôi đang bận biên tiếp mấy kỳ "Án văn", tranh thủ vài phút rảnh, càu nhàu thế này:

- Gái đẹp thì đàn ông ai cũng thích (nếu không, thì có "vấn đề" hoặc dở người), thậm chí đàn bà cùng giới cũng thinh thích (để ghen tị). Nhưng chính quyền cứ buông lỏng, cho phép thi hoa hậu, hoa khôi, người đẹp đủ kiểu quanh năm suốt tháng, quả thật đáng lưu ý về sự quản lý.

Tệ đến mức, phô diễn cả bikini cho trẻ con xem ngắm nghía, rồi hoa hậu á hậu tố cáo ban tổ chức lừa đảo (vương miện dỏm), á hậu thì ném gạch vào nhà người ta vỡ cả kính, v.v… rất kinh khủng khiếp.

Nguyễn Thông - Thời sự

1. Khá nhiều người nhầm lẫn về hai nhà xuất bản tên na ná nhau.

Nhà xuất bản đang bị chính quyền xử lý là Nhà Xuất bản Hội Nhà văn. Đơn vị này trực thuộc Hội Nhà văn Việt Nam do ông Nguyễn Quang Thiều làm chủ tịch hội.

Nhà xuất bản kia là Nhà Xuất bản Văn học, đơn vị do Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch quản lý. Nhà này có lịch sử lâu đời, từ hồi chống Pháp, từng do nhiều nhà văn nổi tiếng làm giám đốc. Nói chung nhà này bề dày và tầm cỡ hơn nhà hội.

Nguyễn Thông - Tắc kè

 

Trường đại học FPT vừa tuyên bố không liên quan gì tới cuốn sách và nội dung cuốn sách của ông Nguyễn Thành Nam.

Trường cho biết ông Nam đã nghỉ việc (còn nghỉ từ lúc nào thì ỡm ờ không nói rõ), đã không còn dạy môn về Hồ Chí Minh tại trường nữa. Những vi phạm của ông Nam trường không chịu trách nhiệm, v.v…

Thói đời xưa nay là vậy, phù thịnh chứ không phù suy, thậm chí còn đánh bồi cho chết luôn.

Nguyễn Thông - Lúng túng, rề rà, lãng phí

 

Hôm nay 02.07, đã vào kỷ nguyên mới được tròn một năm, thêm một ngày.

Để có cuộc cách mạng vĩ đại sáp nhập/xóa bỏ các bộ ngành, các đơn vị hành chính tủn mủn cồng kềnh, điều chắc chắn là cấp trung ương đảng và chính quyền đã nghiên cứu, bàn bạc rất kỹ, rất lâu. Ủ mưu cho chín muồi, tính kỹ về tất cả mọi điều, rồi mới quyết định thực hiện từ 0 giờ ngày 01.07.2025.

Ông em rể tôi bảo rằng dẹp được 29 tỉnh, xóa được gần 700 cấp huyện là điều cực kỳ vĩ đại, tích cực, bỏ bộ máy cồng kềnh với bao nhiêu rườm rà ăn theo mà tất cả những triều trước cố duy trì, không dám làm, không làm được.

Nguyễn Thông – Về cõi vô cùng

 

Sáng nay 29.06.26, đọc rất nhiều tút (status) trên phây búc, ta có cảm giác làng báo Sài Gòn (thực ra là TPHCM) không khác gì nhà có tang. U ám, buồn rầu.

Những tiếng hờ, than thở, khóc thầm, ngậm ngùi, an ủi động viên nhau, những hy vọng mong manh, tiếc nuối về một thời. Có cả những oán giận không thể nuốt vào lòng mà trồi ra thành chữ...

Thôi thì thế gian biến cải, bãi bể nương dâu, sắc sắc không không, "thân như điện ảnh hữu hoàn vô" chỉ như tia chớp có rồi không, nay còn mai mất... chẳng biết đâu mà lần.

Nguyễn Thông - Các bạn tôi bên ấy (3)

 

Hôm nay 29. Tháng 6.2026 có 30 ngày. Chỉ còn ngày mai nữa thôi, báo Tuổi Trẻ giấy (bản in) chấm dứt tồn tại.

Theo ngôn ngữ chính quyền, nó đã “hoàn thành nhiệm vụ lịch sử” khi đất nước sang kỷ nguyên mới, còn nói trần trụi thì do người ta không cần tới nó nữa. Cũng như báo Tin Sáng hồi giữa thập niên 80 vậy, buộc phải tự tuyên bố đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử và chấm dứt hoạt động.

Mấy hôm rồi, bỉ nhân cứ phân vân có biên tiếp không. Đành rằng các anh chị “bên ấy” mình quen biết, thân tình đều đã nghỉ làm Tuổi Trẻ cả, nhưng dẫu sao nhắc tới báo lúc này, khi nó sắp bị đình bản, có điều chi không nên không phải. Vậy nên nhà cháu chỉ tẩn mẩn nhớ lại vài gương mặt mình kính trọng, khâm phục nhất, coi họ như thầy nghề, sư phụ nghề.

Nguyễn Thông - Tôi nói thật

 

Trong lúc báo chí quốc doanh ngày càng ít người đọc người xem, bởi hai nguyên nhân chính : Nó ngày càng dở, mạng xã hội lấn át. Mà lại ra lệnh cấm chia sẻ, đòi phạt này phạt nọ thì khác gì khùng, dở hơi.

Thời nay, nhờ có mạng xã hội tiếp sức mà báo chí sống được, sống khỏe hơn tự nó.

Lý do bản quyền chỉ là lý do vớ vẩn, còn bảo rằng người đọc lợi dụng báo chí quốc doanh đưa nó lên mạng với mục đích xấu lại càng vớ vẩn.

Nguyễn Thông - Các bạn tôi bên ấy (2)

Đối với người Sài Gòn, đọc báo đã thành thói quen. Tôi chưa thấy ở đâu người ta mê đọc báo như dân thành phố này. Ngay cả những năm tháng, những lúc khổ cực, khó khăn, thiếu thốn nhất, người ta vẫn dành chút tiền bạc cắc ít ỏi mua báo để đọc.

Mà họ là ai? Không chỉ các thầy cô giáo, công nhân viên lao động, mà cả anh đạp xích lô, ông thợ sửa xe lề đường, những bà bán hàng rau cá thịt trái cây quần áo đồ ăn thức uống ngoài chợ, đám sinh viên lúc nào cũng thiếu tiền, v.v.. đều dán mắt vào tờ báo khi hơi rảnh.

Chính những ông bà cán bộ, những vị lãnh đạo có tiêu chuẩn được phát báo, cấp báo miễn phí, không chỉ một tờ mà vài ba tờ, lại là đối tượng lười đọc báo nhất. Tôi từng chứng kiến mấy bà ve chai mua được cả gánh báo còn nguyên đai nguyên kiện, có lẽ chúng được xếp vào tủ, ngăn kéo cho kín đáo, cuối tháng thanh lý một lần.