Nguyễn Thông – Án văn Vũ Hoàng Chương (4)

 

Quay về với thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Tại phòng tư liệu của cô Quý thầy Hạo thầy Ngọc, tôi lần đầu được đọc Vũ Hoàng Chương, Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền, Du Tử Lê, Lâm Vị Thủy (trong cuốn in roneo tư liệu thì đề là Lam Vị Thủy), Đinh Hùng, Tô Thùy Yên, Bùi Giáng…

Những tập thơ in trên giấy đen sì quay roneo, mới vỡ ra biết rằng thơ của họ đâu phải như mình từng nghe tuyên truyền, chửi bới, rằng nọc độc này, rác rưởi nọ.

Suốt bao năm, bị đọc mãi nghe mãi giọng thơ sắt máu, ùng oàng, giờ được lẩm nhẩm trong cảnh lén lút phòng tư liệu những câu như “Trả núi sông ta! lời dĩ vãng/Thiên thu còn vọng đến tương lai/Trả ta sông núi! câu hùng tráng/Là súng là gươm giữ đất đai” (Vũ Hoàng Chương).

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (3)

Thập niên 70, một trong những cuốn sách liên quan tới Vũ Hoàng Chương và những nhà thơ đang sống ở cả miền Nam và miền Bắc, đã bị cấm một cách không chính thức. Đó là cuốn “Thi nhân Việt Nam” của anh em Hoài Thanh - Hoài Chân (tức Nguyễn Đức Nguyên - Nguyễn Đức Phiên).

Hai ông đều nổi tiếng, đều là yếu nhân của văn nghệ miền Bắc, nhưng lệnh miệng từ trên, trên, trên… không cho tái bản, xuất bản, không cho lưu hành thì cũng phải chịu. Thứ văn nghệ phục tùng chính trị ở miền Bắc những năm đó là vậy.

Không có văn bản giấy trắng mực đen gì sất, không ai công bố cấm này cấm nọ, chỉ rỉ tai nhau, chỉ nói như nói đùa, nhưng văn nghệ sĩ và tác phẩm cứ lăn ra chết. “Khẩu thiệt vô bằng”, rồi về sau có vụ nào đó được nhìn nhận lại, phục hồi, chiêu tuyết, thì ối ông nhảy ra phân trần tôi đâu có ác thế, thậm chí còn kể công.

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (2)

Tôi suốt thời gian dài trong 3 thập niên sống ở miền Bắc, từ nửa cuối thập niên 50 đến nửa đầu thập niên 70 nên biết rõ việc Vũ Hoàng Chương được chính quyền bắc vĩ tuyến 17 đối xử thế nào.

Nói có người làm chứng, bởi thế hệ độ tuổi 60 - 80 giờ còn sống rất nhiều. Có thể nói mà không sợ sai rằng hầu hết dân Bắc những năm đó không biết gì về Vũ Hoàng Chương. Đài báo không đề cập, không nhắc tới. Sách giáo khoa lại càng không.

Chỗ trong sách giáo khoa chỉ dành cho những Hồ Chí Minh, Sóng Hồng, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Huy Cận, Hoàng Trung Thông, Nguyễn Đình Thi, Nam Cao, Ngô Tất Tố…, làm gì còn đất cho những tài năng khác. Ngay cả những Nguyễn Bính, Quang Dũng, Hoàng Cầm, Hữu Loan, Vũ Trọng Phụng, Nhất Linh… lừng lững cây cao bóng cả một thời văn nghệ cũng còn bị văng ra, vùi dập, huống hồ Vũ Hoàng Chương khác chính kiến quan điểm.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (4)

Vài tiếng nữa sang ngày 01.09.2026. Nhà cháu lần lượt đưa lên những ghi chép của tháng Chín cách nay 5 năm (2021) lên tháng Chín hiện thời.

 Ghi chép trong tâm bão dịch Covid 

01.09.2021

Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp mặt các nhà khoa học y tế, các thầy thuốc, bác sĩ tiêu biểu. Chả biết đứa quân sư trợ lý tham mưu xúi dại xui khôn nào, mà ông Chính tặng cho mỗi vị khách mời một cái hũ. Nhà thơ Đỗ Trung Quân than, giời ạ, tặng gì chả tặng, giống như cái hũ cốt đang được dùng mỗi ngày mấy trăm chiếc ở Sài Gòn.

Tới hôm nay đầu tháng Chín rồi nhưng vẫn chưa có thông báo về khai trường, có cho bọn trẻ tới trường để học hay không. Dịch ngày càng nặng thế này, có khi nghỉ tới tết.

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (1)

Những ai quan tâm tới đời sống văn nghệ Việt Nam từ 1930 tới 1975 (45 năm) đều biết đến con người này: Thi sĩ Vũ Hoàng Chương.

Ông sinh năm 1915, mất năm 1976, ngày 06.09, sau khi ra tù được 5 ngày, trong nhà tù của chính quyền cách mạng. Một tuần nữa tròn 50 năm ngày mất của thi sĩ Vũ Hoàng Chương, 06.09.1976. Nhớ về ông, tôi đưa lại bài này trong chùm bài "Án văn", chia thành vài kỳ cho dễ đọc.

Có một dạo, cũng gần đây thôi, vài tờ báo nhắc đến tên tuổi thi sĩ Vũ Hoàng Chương sau khi Viện Hàn lâm Thụy Điển, nơi có trách nhiệm xét và trao giải Nobel văn chương “giải mật” công bố danh sách những người được đề xuất nhận giải danh giá này năm 1972.

Nguyễn Thông - Chủ nghĩa xã hội : Thực tế và cảm nhận từ thực tế (5)

 

Kỳ 5: Bọt trong bể khổ, bèo đầu bến mê

Ấy là câu thơ của cụ Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều trong tác phẩm lừng danh "Cung oán ngâm khúc". Đầy đủ thì "Nghĩ thân phù thế mà đau/Bọt trong bể khổ bèo đầu bến mê".

Tôi thấy trên hệ thống báo chí truyền thông của chính quyền, trên mồm các giáo sư tiến sĩ lý luận Mác-Lê rặt những xưng tụng về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, nào là sáng suốt, đổi mới, đột phá, kiên định, tươi sáng... Thôi, giọng mấy ông giáo sĩ sống bằng lý luận như Hoàng Chí Bảo, Đức Dũng, Tạ Ngọc Tấn hoặc Đối diện (VTV) không nói làm gì, không khen thì có mà đói rã họng. Còn những “lời có cánh” khác là của ai?

Của ông tổng bí thư đảng cộng sản Thụy Sĩ, ông trưởng ban tuyên giáo Cuba, ông tổng bí thư đảng lao động (cộng sản) Mexico, ông trưởng ban tuyên huấn Lào, ông cựu đảng viên cộng sản Đức, ông công an Lào từng học ở Việt Nam, của giáo sư lý luận đảng cộng sản Trung Quốc, của ông cộng sản Nga chuyên nghiên cứu về chủ nghĩa xã hội…

Nguyễn Thông - Cây đa và ngôi miếu

 

Ngó bọn trẻ Gen Z thành kính đặt hoa vào gốc cây 55, nhà cháu sực nhớ chuyện này.

Những ai ở Hà Nội thập niên 1970 - 1980 đều biết cây đa và ngôi miếu sẽ kể, chứ sau nữa thì thú thực tôi không rõ bởi quá lâu rồi không tới, không đi qua đó, chẳng biết có còn. Thế gian biến cải vũng nên đồi, tất tật chả gì tồn tại mãi được.

Hồi nửa đầu thập niên 70, chúng tôi dân quê học ở Hà Nội. Hà Nội thủ đô trái tim miền Bắc nhưng không phải ai muốn là tới. Rất nhiều người cả đời không biết mặt mũi thủ đô thế nào.

Nguyễn Thông - Chủ nghĩa xã hội: Thực tế và cảm nhận từ thực tế (4)

 

Kỳ 4: Những câu hỏi nảy từ thực tế

Sực nhớ ông anh họ tôi, một thầy giáo làng nhưng kiến thức không phải dạng vừa, hồi còn sống có lần bảo mấy bác cộng sản bất kể Liên Xô, Trung Quốc hay Việt Nam chỉ thích làm những thứ vĩ đại.

Làm đ*ch (anh tôi hay dùng từ này) gì cũng gắn mác vĩ đại, đem bao nhiêu sức lực, của cải, thời gian ném vào đó, không cần biết nó sẽ đem lại gì cho dân chúng, đất nước.

Ngẫm nhời của ông anh, thấy đúng thật. Thứ chủ nghĩa xã hội bánh vẽ vĩ đại mà các ông bà ấy theo đuổi tới nay đã hơn hai phần ba thế kỷ rốt cục chỉ đem lại nghèo đói, lạc hậu, nội chiến, chiến tranh. Xâu xé đất đai, tan rã rường mối xã hội, dân chúng bất hạnh. Kìm hãm đất nước chậm tiến hàng chục năm, thậm chí cả trăm năm so với cả rất nhiều quốc gia khác… Nếu nó (chủ nghĩa xã hội) có đem lại chút gì “tích cực” thì chính ở chỗ đã tạo được cuộc sống đế vương cho tầng lớp lãnh đạo.

Nguyễn Thông - Chủ nghĩa xã hội: Thực tế và cảm nhận từ thực tế (3)

 

Kỳ 3: Quá độ mấy đời người

Suốt nhiều thập niên ở miền Bắc, cũng như ở miền Nam sau “giải phóng”, đám học sinh sinh viên “dưới mái trường xã hội chủ nghĩa” luôn được quán triệt rằng chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đem lại hạnh phúc cho con người, “chủ nghĩa cộng sản là mùa xuân của nhân loại”.

Cùng với đó, tất nhiên ngược chiều, chủ nghĩa tư bản cực kỳ ghê tởm, đáng ghét, chỉ bóc lột, xấu xa, làm giàu trên xương máu, mồ hôi nước mắt, công sức của người lao động. Nó là "đêm trước của cách mạng thế giới".

Theo giáo huấn của họ, xã hội tư bản, dù có phát triển mấy đi chăng nữa cũng chỉ phồn vinh giả tạo, cùng quẫn trong cơn giãy chết, về cơ bản vẫn là xã hội bóc lột, cần phải bị tiêu diệt. Công nhân, người lao động trong xã hội đó không có quyền làm chủ tập thể, không khác gì cái máy. Nghe rất kinh.

Nguyễn Thông - Độc quyền hành dân

 

Năm nào cũng vậy, cứ thời điểm này, trước thềm năm học mới, sách giáo khoa hành dân ra bã.

Tôi nói thật, còn duy trì sự độc quyền xuất bản sách giáo khoa của Nhà xuất bản Giáo dục thì còn sinh đủ chuyện, chứ chẳng phải chỉ có khan hiếm, thiếu sách, xếp hàng tranh giành mua, giá cao... làm khổ phụ huynh và học sinh đâu.

Dân kêu mãi rồi, vài chục năm rồi, nhưng chả hiểu sao nhà nước cứ cố tình duy trì kiểu cách bóc lột ấy. Cũng là một dạng tham nhũng. Tham nhũng công khai và được nhà nước bảo hộ.

Nguyễn Thông - Chủ nghĩa xã hội : Thực tế và cảm nhận từ thực tế (2)

Bài 2: Vua bắt chước

Trong phần 1 tôi đã kể rằng sau năm 1945 các thế hệ cầm quyền xứ này gần như bê nguyên xi bộ máy tổ chức của Liên Xô hoặc Trung Quốc về nước mình. Cứ nhắm mắt nhắm mũi áp dụng, họ có gì thì mình y như thế, chả cần xem có hợp hay không, hay dở thế nào.

Cái tâm lý đàn em, nhược tiểu cũng một phần quyết định sự bắt chước, ngại nhỡ ra các đàn anh thấy mình khác biệt, rồi không hài lòng thì phiền. Vậy nên, anh có thế nào, em cứ sao chép tỉ mỉ cho đủ cho đúng, bao giờ anh sửa thì em lại sửa theo, anh bỏ thì em bỏ, anh giữ thì em giữ. Như thằng tiểu đồng lon ton hầu hạ người trên, không dám làm điều gì trái bao giờ.

Dường như Liên Xô, Trung Quốc có thứ gì thì các vị nhà ta phải nhanh nhảu có ngay thứ đó, chẳng cần biết điều kiện, hoàn cảnh của gấu Nga khác trâu An Nam ta rất nhiều. Thời ấy, dân gian cười truyền miệng nhau rằng khi Hồng trường Moskva có mưa tuyết thì ở quảng trường Ba Đình Hà Nội dù đang giữa lúc nắng hè chảy mỡ vẫn cứ phải mặc áo tơi cho đúng điệu.

Nguyễn Thông - Thời sự 20.08.2026 (1)

- Trận bóng giữa hai đội Việt Nam - Malaysia với mục đích quyết loại bỏ đối phương để giành suất vào chung kết đá với Thái Lan, diễn ra tối 19.08 trên sân Mỹ Đình, phải nói thẳng rằng đội Việt Nam đá hay và may. 

Có vậy mới thắng, chứ Mã không phải dạng vừa.

Điều dễ nhận ra nhất (tôi chỉ nói phần trên sân chứ không phải khán đài, hì hì) là hai cầu thủ nhập tịch Hoàng Hên và Tài Lộc chơi rất chán, kém hẳn so với những cầu thủ nội khác trong đội.

Nguyễn Thông - Tôi kể chuyện này

 

Hồi đầu thập niên 1980, khu ký túc xá 43-45 Nguyễn Chí Thanh, phường 9, quận 5 tôi ở có gia đình anh Nguyên.

Hai anh chị cùng là công nhân viên của Văn phòng 2, Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, sống hiền lành tử tế, ai cũng quý mến.

Anh Nguyên lái xe. Một lần đi công tác, ban đêm chạy trên quốc lộ 1 đoạn qua tỉnh Thuận Hải (Phan Rang, Phan Thiết) xe gây tai nạn chết người. Trời nóng nực, nạn nhân nằm ngủ trên đường chứ không phải trên lề. Đêm khuya, xe phóng nhanh, tài xế xử lý không kịp. Giời cũng chả kịp, nói chi người.

Nguyễn Thông - Chủ nhật luận (2): Gột rửa cái gì?

Điều dễ nhận ra nhất trong bộ máy nhà nước, xã hội, cuộc sống xứ này là bệnh hình thức nặng, kéo dài, không những không giảm mà ngày càng trầm trọng.

Để duy trì căn bệnh ấy phải chi tiền, tất nhiên lấy từ ngân sách (tiền thuế do dân và doanh nghiệp nộp, tiền bán tài nguyên khai thác được…). Chẳng ai đo đếm, biết được số tiền chi cho bệnh này bao nhiêu, bởi cũng như nhiều thứ khác, nó không bao giờ được công bố, dù chả có gì nhạy cảm (chẳng hạn như quốc phòng, an ninh).

Không thể lấy lý do để kéo dài tình trạng “đa lễ” rườm rà, cờ đèn kèn trống, khẩu hiệu giăng mắc sơn kẻ khắp nơi, thích hội họp, ưa kỷ niệm, chuộng hình thức màu mè lòe loẹt, dựng tượng đài chỗ này chỗ khác, thích bày phong trào, phát động, ra quân… Nó chỉ giải quyết được tâm lý tự sướng chứ ít tác dụng làm cho cuộc sống phát triển.

Nguyễn Thông - Quốc tang (2)

 

Quốc tang, quốc là nước/quốc gia, tang là tang lễ, đám ma. Quốc tang là lễ tang tầm quốc gia, cả nước phải để tang, toàn dân phải chịu tang. Giải nghĩa ngắn gọn như vậy để thấy rằng đó không phải là thứ lễ nghi bình thường, mà đặc biệt. Nếu tầm thường hóa lễ nghi này tức là coi nước coi dân chả ra gì, coi thể chế chả ra gì.

Tôi để ý và nhận thấy, trong hai ngày quốc tang ông Lào (10 – 11.08.26), nhẽ ra theo quy định phải ngưng, dừng mọi hoạt động vui chơi giải trí, văn nghệ, hát hò, diễn kịch, chiếu phim, triển lãm, cả trong đời thực lẫn trên các phương tiện truyền thông, nhưng thực tế lại không vậy.

Các kênh tivi vẫn chiếu phim tràn lan, vẫn đầy những game show cười vui nắc nẻ. Tự dưng thấy cái viền đen trên báo Tuổi Trẻ điện tử và vài kênh tivi thông báo ngưng phát chương trình (do nghiêm túc chấp hành) gần như lạc lõng.

Nguyễn Thông - Quốc tang (1)

Nước ta đang có quốc tang (hôm qua và hôm nay, 2 ngày). Cả nước để tang một nhà lãnh đạo không phải người đứng đầu của nước khác.

Chuyện tang ma hiếu hỉ là chuyện nhạy cảm nên tôi không đề cập tới cá nhân ai, gia đình nào, mà chỉ nêu vài suy nghĩ về quốc tang.

Tính tôi hay nói thẳng, dễ mất lòng người khác, nhất là lại đụng chạm đến quyền lợi của ai đó, hoặc đề cập tới những điều được cho là "nhạy cảm".

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (3)

Năm 2021

Ngày 24.08

Nhiều báo đài lẫn dư luận trên mạng xã hội lên tiếng về chuyện “bom hàng”. Chả là chính phủ, cụ thể Bộ Quốc phòng, điều động rất nhiều binh lính vào Sài Gòn làm nhiệm vụ… chống dịch.

Nhà báo Nguyễn Thế Thịnh lên phây búc úp mở rằng ngoài việc giúp thành phố dập dịch còn có những trọng trách khác nữa không tiện nói ra. Thực ra ai cũng biết đằng sau sự giúp ấy là gì.

Bộ đội được giao đủ mọi việc, tham gia trực chốt, canh gác, vận chuyển người chết, giao hũ tro hài cốt, giữ an ninh trật tự… Ngoài ra, rất nhiều chú bộ đội đi chợ, mua hàng về giao cho dân đang bị nhốt trong khu cách ly theo đơn dân đặt hàng qua mạng.

Nguyễn Thông - Chủ nhật luận: Cần tiếp tục gột rửa (1)

Đất nước gần nửa thế kỷ trở lại đây diễn ra hai cuộc cải tổ cực lớn làm thay đổi nhiều mặt cuộc sống. Cụ thể về đường lối, thể chế, chính sách, xã hội, vật chất, bộ máy lãnh đạo, nền kinh tế...

Lần thứ nhất, đó là cuộc vặn mình thay đổi khi đất nước, xã hội, kinh tế bên bờ vực vào nửa cuối thập niên 1980. Hồi đó có câu “Đổi mới hay là chết”. Cũng may, các nhà lãnh đạo/cầm quyền đã nhận ra điều ấy. Họ tự gột rửa, loại bỏ những cũ kỹ lạc hậu thâm căn cố đế, dây trói, xiềng xích do chính họ tạo ra. Giống như một cuộc cách mạng, nhưng không phải chống thế lực thù địch, mà chống lại chính mình.

Cuộc thứ hai lớn lao, trọng đại chẳng kém, diễn ra khởi đầu cách nay chưa đầy 2 năm. Nói như các nhà lãnh đạo, là thay đổi quyết liệt, đột phá, bước vào kỷ nguyên mới.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (2)

 

Năm 2021

Ngày 18.08

Báo Pháp luật TPHCM dẫn lời một công dân, anh Lê Hoàng Ân quê Vĩnh Long, lên Sài Gòn làm thuê kiếm ăn, bị phong tỏa giãn cách nên mất việc, đói, hết tiền, muốn về quê nương náu qua ngày nhưng không về được, chịu cảnh sống dở chết dở nơi nhà trọ.

Chủ trọ thương tình không lấy tiền thuê nhà nhưng anh Ân đã hết tiền để ăn. Mì gói cũng hết. Anh than thở: “Nói thật, đến mức này, có thể dịch bệnh sẽ không làm tôi chết mà tôi sẽ chết bởi khốn khó và bị stress. Xin chính phủ làm ơn cho tôi được về quê. Tôi khổ quá, stress quá rồi, trụ không nổi”.

20.08

Sài Gòn chống dịch đang cực căng, nước sôi lửa bỏng, trung ương quyết định điều chuyển ông Nguyễn Thành Phong chủ tịch thành phố ra Hà Nội làm Phó ban Kinh tế trung ương. Thiên hạ nhận xét giống như dạng cách chức.

Nguyễn Thông - Thời chưa xa mà đã xa lơ xa lắc

 

Hôm 05.08.2026, coi tivi hoạt cảnh thiếu nhi, thấy hai đứa trẻ đóng vai người lớn vác mã tấu sáng quắc chém túi bụi vào kẻ thù, tự dưng nhớ hai bài học cũ thời trẻ con xa lơ xa lắc.

Bài 1 liên quan tới việc hôm trước có một bác phây đưa lên ảnh mấy con cá, hỏi ai biết cá gì. Người bảo cá giói (dói, rói - cá này đủ kiểu viết tùy địa phương, kiểu nào cũng... đúng. Con rạm cũng vậy, lúc dạm, khi giạm), người nói cá chày, lại còn dẫn chứng "chày thương bạn khóc đỏ cả mắt". Tranh luận vui phết.

Mình nghĩ nó là cá giói. Cá này cực ngon, béo, thơm thịt, chỉ có ở nước ngọt. Đầm làng mình (gọi là đầm Chợ bởi xưa họp chợ phủ sát đó) sẵn cá giói và rạm. Bác Ỷ có lần câu được con cá giói gần 3 ký, phải mượn cái rổ sề nhà cụ Hàn (ông nội phu nhân bác đạo diễn Nguyễn Văn Lượng) ven đầm xúc mới lên nổi. Giờ đầm thành nhà hoặc ruộng nông choèn. Cá tôm hết tiệt, người ly hương tứ xứ, mà mình là một trong số ấy.