Đọc bài “Vì sao Nguyễn Hải Thần cuối cùng lại chọn lưu vong?” đăng trên page Lật Mở Hồ Sơ Mật, được rất nhiều người nhấn like và chia sẻ, tôi không mấy ngạc nhiên. Tôi đã quá quen với lối viết sử mang nặng tính tuyên truyền “ta thắng, địch thua” của nhà nước cộng sản xưa nay.
Trong đó những sự kiện có lợi cho phía chiến thắng được nhấn mạnh, những chứng cứ bất lợi bị lược bỏ, còn các nhân vật thất thế thường bị phán xét theo những kết luận chính trị “chính thống”. Bài viết không ký tên này cũng đi theo lối ấy, dù tác giả tỏ ra khá công phu trong việc viện dẫn hồ sơ mật thám Pháp.
Từ vụ ám sát Toàn quyền Martial Merlin ở Quảng Châu năm 1924 đến những tài liệu ghi nhận sự cộng tác giữa Nguyễn Hải Thần và Nguyễn Ái Quốc trong hoạt động báo chí cách mạng. Những hồ sơ được viện dẫn dễ tạo cho người đọc cảm giác đây là một bài khảo cứu dựa trên những sử liệu mới được phát hiện. Tuy nhiên, cách tác giả lựa chọn và diễn giải các sự kiện khiến tôi nghi ngờ rằng kết luận đã được định sẵn từ trước.
