Phó Đức An - Linh hồn của Montmartre

 

(Tặng những ai yêu Paris, lãng mạn và thích đọc dài!)

Là một nhà báo, nhà nghệ thuật có tâm hồn lãng mạn. Nên một khi nửa đêm lắng đọng, vạn hoa nhập mộng. Tôi thường hay nhớ Paris. Muốn viết gì đó về Paris, muốn thủ thỉ cùng Paris. Hồn trong phút chốc đã bay về một điểm tại Paris, nơi mà tôi từng lưu luyến không muốn rời đi - Montmartre, tôi nguyện làm một viên đá lát đường nằm lại nơi đây vĩnh viễn…

Khi đến Paris, mọi người thường tản bộ dọc sông Seine, ngắm nhìn tháp Eiffel, dạo bước trên đại lộ Champs-Élysées, tham quan bảo tàng Louvre và Musée d'Orsay, và trầm trồ trước sự xa hoa lộng lẫy của cung điện Versailles. Tuy nhiên, trái tim thực sự của Paris, thành phố nghệ thuật, một nơi tràn đầy tinh thần nghệ thuật và huyền thoại, lại nằm ở một nơi khác.

Có một lần đến Paris, tôi đã đến Montmartre, nằm ở quận 18 phía bắc Paris, và dành cả buổi chiều đi dạo quanh đó.

Nguyễn Thông - Ai?

Đã tới lúc, thậm chí khí muộn, cần công khai cho dân biết ai là người đã ký ban hành bản chỉ thị tối mật Z30 năm 1983.

Cho tới nay, đã 43 năm, tất cả vẫn mờ ảo, hư hư thực thực, chả ra làm sao, vớ va vớ vẩn, cứ như thứ lệnh miệng vô tội vạ của trưởng thôn.

Một chỉ thị vô pháp, vô nhân, vô đạo đức đánh vào dân đã được công khai thực hiện và bị lờ đi sau khi bị phản đối kịch liệt.

Nguyễn Thông - Người ra đi

 

Một nhân vật đương đại “lừng lẫy trong im lặng” vừa ra đi - ông Đoàn Duy Thành.

Thú thực tôi không định viết về ông lúc này bởi hiểu biết về ông quá mỏng, vả lại dễ bị quy là ăn theo, đu trend, vô tình tầm thường hóa một nhân vật lịch sử đáng kính trọng. Nhưng cần phải có vài chữ, vài lời, như một nén nhang kính tiễn ông về cõi, nơi làm người không khó.

Ai muốn tỏ tường về ông Thành, về số phận chìm nổi của ông, cứ đọc bài của đại tá nhà báo Trần Nhung, của nhà báo Mai Phan Lợi, hay lắm, rõ lắm.

Võ Khánh Tuyên – Ngày xưa…có một con rùa

 

Nếu như ở Hà Nội có Hồ Gươm với "Cụ Rùa" lặn ngụp trong không gian rộng lớn, thì Saigon có Hồ Con Rùa nhân tạo với chỉ vỏn vẹn một chút ít diện tích giữa lòng Đô Thành.

Và nay, đa phần các thế hệ sau đã không còn thấy Con Rùa này nữa.

"Hồ Con Rùa" được kiến trúc sư Nguyễn Kỳ thiết kế, với giai thoại về việc trấn yểm cho Phủ Đầu rồng - Dinh Độc lập. Sau đó, một con rùa làm bằng chất liệu bằng đồng được đặt giữa Hồ, đội trên lưng một tấm bia, trên có ghi tên tri ân các Quốc gia đã công nhận và có sự viện trợ đối với Việt Nam Cộng Hòa trước năm 1975. Cuối danh sách là ...Venezuela.

Liễu Hằng - Đừng tô trét lên Sài Gòn

Nhìn tới nhìn lui vẫn chả thể nhìn ra cái “chợ vui Bến thành” là hiện đại, hợp thời, như một số luận điệu cố gán cho.

Nói một cách thẳng thắn, thì nó quá vô duyên. Nó làm tôi liên tưởng đến cô ca sĩ gào rú gọi nắng gọi mưa, ứ ừ cách tân nhạc Trịnh!

Cuộc sống luôn vận động, mỹ thuật, kiến trúc cũng thế. Nhưng hiện đại, không có nghĩa là xóa sạch hồn cốt cũ.

Tạ Duy Anh - Dâng lễ các vua Trần, nhớ cụ Chu Văn An

Vinh hạnh được ông nhà văn Trần Thanh Cảnh đưa vào danh sách 12 vị bồi tế, tượng trưng cho 12 đời vua Trần nhân kỷ niệm 800 năm triều đại hiển hách này, nhờ thế mà lần đầu tiên được xúng xính diện áo dài khăn đóng.

Lại đi cùng xe với ông bạn già (và rất hiền) Nguyễn Thành Phong, cụ ham vui quên cả tuổi Trần Nhương, cùng mấy vị tiến sĩ lừng danh, thì còn chuyện trên trời dưới biển gì mà không tuôn ra hết. Mải chuyện về đám cháu nội ngoại "độc tài" chính hiệu, mải cười chuyện danh lợi đến mức lạc cả đường, thành ra đến muộn. Nhưng ông văn nhân hậu duệ họ Trần, với tinh thần hướng về bách tính, vẫn kiên nhẫn đợi.

Sau lễ long trọng và linh thiêng với bài văn khấn thấu tận trời xanh của giáo sư Trần Ngọc Vượng, lại còn được thụ lộc các vua Trần ban cho rất hậu, trên đường trở về, mọi người trong đoàn đều rôm rả bàn luận.

Phúc Lai – Lại bàn thêm về tình hình Trung Quốc (28/01/2026)

 

PHẦN MỘT. NHÌN LẠI LỊCH SỬ

Một anh bạn đề nghị tôi liên hệ với vụ xử lý Lâm Bưu 55 năm trước, năm 1971. Hồi đó có hai thuyết về hình thức xử lý Lâm Bưu.

Đầu tiên chúng ta đọc “Bóng đêm trên Quảng trường Thiên An Môn” kể là Lâm Bưu và vợ là Diệt Quần bị bắn bằng súng chống tăng, chết trong xe bọc thép thành hai đống thịt. Thuyết thứ hai, khoảng những năm 2000 trên báo Việt Nam bảo là rơi máy bay ở Nội Mông. Đại khái thế, với tôi không quan trọng.

Cả hai vụ có những điểm rất tương đồng. Nếu Lâm Bưu là người kế thừa được ghi vào điều lệ Đảng, là người nắm giữ linh hồn của quân đội sau Cách mạng Văn hóa ; thì Trương Hựu Hiệp là thế hệ “Thái tử đảng”, bạn tâm giao và là người bảo kê quyền lực quân sự giúp ông Tập củng cố ghế Chủ tịch Quân ủy Trung ương suốt hơn một thập kỷ.

Võ Khánh Tuyên – Nhục mạ tiền nhân

 

Hiện Quốc Tử Giám Văn Miếu Thăng Long- Hà Nội đang lưu giữ 82 Bia tiến sĩ, ghi danh 1.304 vị Tiến sĩ của các Khoa thi suốt hơn 300 năm (từ 1442 đến 1779).

Các Bia tiến sĩ nay là bảo vật Quốc gia và Di sản tư liệu Thế giới.

Ngày nay, Tiến sĩ nhung nhúc như lợn con, dễ dàng đạt được. Đến nỗi một thằng chưa có bằng cấp 3, mà chỉ trong thời gian siêu kỷ lục đã được bằng Tiến sĩ, chuẩn bị gom luôn bằng tiến sĩ ở Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn Hà Nội, đích thân được nữ Hiệu phó Đại học Luật Hà Nội dùng loại có cánh tung hô tận mây xanh.

Thái Hạo - Ai đã cắt bỏ đoạn văn bản của Nguyễn Ái Quốc, và vì sao ?

 

1. Chuyện này thì nhiều người và cả báo chí nhà nước (như Tạp chí Xưa & Nay) đã nêu lên trong hơn 10 năm qua, ở đây tôi chỉ nhắc lại.

Đó là việc bài “Lời than vãn của Bà Trưng Trắc” của Nguyễn Ái Quốc, khi được dịch và in ra bằng tiếng Việt ở Việt Nam thì đã bị cắt mất toàn bộ đoạn viết về vua Gia Long. Nguyên bài này đăng lần đầu trên báo L’Humanité của Đảng Cộng sản Pháp, số ra ngày 24/06/1922. Nguyễn Ái Quốc mượn lời của Bà Trưng Trắc để phê phán Khải Định, nhân dịp vị vua này sang thăm Pháp.

Tôi nhớ, tác phẩm “Lời than vãn của Bà Trưng Trắc” được đưa vào dạy ở phổ thông hồi tôi đi học, nhưng tất nhiên, đoạn văn ấy cũng không có trong sách giáo khoa.

Nguyễn Thông - Thời sự

 

- Chuyện bên Tàu : Đám cầm quyền Tàu (phải gọi chính xác là cầm quyền hoặc cai trị, chứ lãnh đạo quái gì) lại thanh trừng hại nhau. Đây là truyền thống nổi bật của Tàu (chứ thực ra xứ nào cũng có, nó chỉ nổi bật hơn);

Mao và Tập là hậu sinh, là học trò xuất sắc của Tần Thủy Hoàng, Hán Cao Tổ, Tào Tháo.

Để được "chính danh", lý luận của kẻ thắng là : Cứ diệt thằng nào thì gán cho nó tội tham nhũng, rồi đưa vào lò. "Nào đồng chí chúng ta ơi, ta tiến quân vào lò". Đó cũng là cách lấy lòng dân, bởi dân rất ghét quan tham.

Lê Diễn Đức - Không có chuyện Mỹ “lấy được Greenland mà không tốn một cắc”

 

Tại diễn đàn Davos, ông Trump lải nhải về việc sau khi Thế Chiến 2 kết thúc, bày tỏ sự hối tiếc là Mỹ đã trao trả Greenland cho Đan Mạch và phàn nàn Đan Mạch “không biêt điều”, rằng Mỹ đã bảo vệ Greenland bằng tiền bạc và sinh mạng. Thực tế như thế nào ?

Trong Thế chiến II, khi Đan Mạch bị Đức quốc xã xâm chiếm vào tháng 4/1940, vùng lãnh thổ Greenland (một thuộc địa của Đan Mạch) đứng trước nguy cơ bị Đức khai thác như một bàn đạp chiến lược ở Bắc Cực. Đan Mạch không thể tự bảo vệ đảo này, nên Chính quyền Đan Mạch lưu vong ở Washington phải ra quyết định quan trọng : ký thỏa thuận cho Mỹ đảm nhiệm phòng thủ Greenland thay mặt Vương quốc Đan Mạch.

Sau khi thỏa thuận được ký vào 9 tháng 4 năm 1941 (đại sứ Henrik Kauffmann đại diện Đan Mạch tại Mỹ chấp thuận cho quân Mỹ bảo vệ Greenland), Mỹ tiến hành xây dựng các căn cứ không quân và hải quân rộng khắp đảo.

Lê Diễn Đức - Trump: Trùm lèo lái sự thật

Vào Chủ nhật, Trump đã viết một lá thư cho thủ tướng Na Uy, Jonas Gahr Støre. Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng đã phân phát nội dung lá thư cho các đại sứ nước ngoài tại Washington. Phía Na Uy đã xác nhận rằng lá thư đó là thật.

Đây là nội dung lá thư gốc:

“Kính gửi Jonas, Xét thấy đất nước của ông đã quyết định không trao cho tôi giải Nobel Hòa bình vì đã chấm dứt 8 cuộc chiến tranh TRỞ LÊN, tôi không còn cảm thấy có nghĩa vụ phải chỉ nghĩ đến Hòa bình nữa, mặc dù điều đó sẽ luôn là ưu tiên hàng đầu, nhưng giờ đây tôi có thể nghĩ đến những gì tốt và phù hợp cho Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Lê Diễn Đức - Nước Mỹ sẽ ra sao?

Vào năm 1946 Tổng thống Mỹ Harry S. Truman chính thức đề nghị mua Greenland với 100 triệu USD (vàng) nhưng Đan Mạch từ chối. Tuyệt nhiên lúc bấy giờ không có một lời đe dọa nào, không có áp lực kinh tế, không đụng đến chủ quyền bằng lời lẽ thô bạo.

Ngay cả Ngoại trưởng William H. Seward (thế kỷ 19), sau khi mua Alaska của Nga, Seward nghiên cứu khả năng mở rộng ảnh hưởng tại Bắc Cực, trong đó có Greenland và Iceland. Cuối cùng chỉ dừng ở mức nghiên cứu chiến lược, không có đề nghị gì với Đan Mạch, còn Quốc hội Mỹ không mấy mặn mà, nên ý tưởng chết yểu.

Đây là tư duy của mước Mỹ “mở rộng lãnh thổ” theo kiểu của thế kỷ 19, bằng con đường ngoại giao cổ điển, mua bán sòng phẳng, dựa trên đồng thuận, không phải bằng xâm chiếm hay cưỡng ép.

Mai Quốc Ấn – Quyền « Thưa Đảng »

 

Nếu chúng ta nghe “nhạc đỏ”, sẽ thấy nó khác hẳn “nhạc vàng”. Dĩ nhiên đỏ và vàng khác nhau từ giai điệu đến ca từ.

Xuất phát của giai điệu và ca từ của nhạc nào cũng là từ nội tâm người sáng tác. Để tạo ra nhạc, chí ít là một bài nhạc tạm “nghe được” trở lên tới mức nghệ thuật, thì cũng đòi hỏi người sáng tác và trình bày có một trình độ nhất định.

Tôi chắc chắn không cười cợt vào quyền riêng tư được “Thưa Đảng” của nhạc sĩ/ca sĩ Anh Tú vì “Mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được.” Quyền sáng tác và hát “Thưa Đảng” của nhạc sĩ/ca sĩ Anh Tú là cần được tôn trọng. Ai không thích, có thể không đến xem biểu diễn hay không nghe qua YouTube và mang xã hội. Lần nữa, xin nhắc lại, cần tôn trọng quyền tư do đó ở mức bình đẳng nhất.

Thái Hạo - Xung quanh “hòn Vọng Phu” ở Thanh Hóa (2)

Việc chính quyền tỉnh Thanh Hóa chi 17 tỉ đồng để “gia cố” “hòn Vọng Phu” này, hôm qua tôi đã có bài tra cứu về gốc tích và tên gọi của nó.

Bước đầu, với những tư liệu có được, tạm kết luận rằng, đến đầu thế kỷ 20 khối đá này vẫn còn được gọi là “thạch trụ”, “thiên thạch trụ” và do người dân khai thác đá chừa lại mà thành (để làm mốc), chứ không phải hoàn toàn thiên tạo và cũng không được gọi là “hòn Vọng Phu”. Tổng đốc Thanh Hóa, tác giả của “Thanh Hóa kỷ thắng” Vương Duy Trinh còn khẳng định: Việc tưởng tượng ra “hòn vọng phu” là bịa đặt.

Ở bài này, tôi muốn đề cập đến vấn đề khác, là thực địa.

Thái Hạo - Xung quanh "hòn Vọng Phu" ở Thanh Hóa (1)

Mấy ngày nay dư luận báo chí và mạng xã hội khá ồn ào xung quanh việc UBND tỉnh Thanh Hóa đã chi 17 tỉ đồng để “gia cố” hòn Vọng Phu trên núi Nhồi (còn gọi là núi An Hoạch ở thành phố Thanh Hóa cũ), và hình ảnh “trắng sáng” lạ thường của nó sau khi hoàn thành dự án.

Việc dám chi một số tiền lớn để bảo tồn một di sản thiên nhiên - văn hóa, nếu có giá trị sâu rộng, thiết nghĩ là điều đáng trân trọng. Tuy nhiên, vấn đề là khi nhìn hình ảnh hòn Vọng Phu này ở mọi hướng, cá nhân tôi không thấy có chút gì giống với dáng hình một người phụ nữ hoặc phụ nữ bồng con/ dắt con cả.

Thêm nữa, nếu đây là một sự tích đã có từ xa xưa, thì hẳn đã rất nhiều người biết đến và thành truyện “kể đêm đêm” cho trẻ con nghe như sự tích nàng Tô Thị ở Lạng Sơn. Nhưng có lẽ rất nhiều người, ngay cả người Thanh Hóa, chỉ biết đến “hòn Vọng Phu” này khi có vụ “gia cố" 17 tỉ đồng. Điều này làm tôi rất băn khoăn và tự đặt câu hỏi, liệu khối đá này được gọi là “hòn vọng phu” từ khi nào? Vốn xa xưa đã gọi thế hay chỉ mới gần đây?

Lê Diễn Đức – Từ một lời khen Zelensky, nhìn rõ cái tôi quyền lực của Donald Trump

 

Khi Tướng Keith Kellogg - một cựu tướng ba sao, là đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump về Ukraina - phát biểu rằng Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky là một nhà lãnh đạo “cứng rắn, ngoan cố, có chính kiến riêng, không ngại nói thẳng và biết sử dụng truyền thông”. Ông hẳn không nghĩ rằng câu nói tiếp theo của mình lại trở thành mồi lửa cho một cơn giận dữ mang màu sắc rất… cá nhân.

Kellogg nói thêm một câu tưởng như chỉ mang tính so sánh lịch sử : “Ở Hoa Kỳ, chúng ta chưa từng thấy một nhà lãnh đạo nào như ông ấy kể từ thời Abraham Lincoln.”

Ông nói điều đó trong bối cảnh bàn về lãnh đạo thời chiến - một tổng thống đứng giữa sinh tử của quốc gia, phải giữ vững tinh thần dân tộc, huy động ý chí kháng cự và sử dụng truyền thông như một công cụ sống còn.

Hiệu Minh - Các vị đại sứ Mỹ tại Việt Nam

 

Truyền thông đưa tin, bà Jennifer Wicks McNamara, bang Virginia, sẽ giữ chức Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền của Hoa Kỳ tại Việt Nam. Xin chúc mừng sớm bà McNamara, người cùng họ với cựu bộ trưởng bộ quốc phòng Mỹ thời chiến tranh Mỹ Việt.

Việc bổ nhiệm này cũng đánh dấu lần đầu tiên Hoa Kỳ có một nữ đại sứ tại Việt Nam, kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao kể từ năm…1950.

Trong lịch sử bang giao Mỹ – Việt, hiện đã có tới 18 đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam. Vị đầu tiên là ông Donald R. Heath, nhiệm kỳ 10-1950 đến 10-1952 tại Sài Gòn. Hiện thời là ông Marc Knapper tại Hà Nội sắp từ nhiệm. Do “lịch sử” để lại nên cả hai thành phố/thủ đô này đều có tòa đại sứ Mỹ.

Thái Hạo - Từ chuyện “Nam quốc sơn hà” khuyết danh

Chuyện tưởng đã hoàn toàn khép lại từ lâu và không cần phải bàn bạc gì thêm, là vấn đề tác giả của bài “Nam quốc sơn hà”.

Thế mà trong phong trào “chống lật sử” hiện nay, người ta lại bỗng tỏ ra kinh ngạc và lên án vì sách giáo khoa đã ghi hai chữ “khuyết danh” bên dưới tên bài thơ ấy. Và từ đó, một làn sóng cuồn cuộn nổi lên trên các nền tảng mạng xã hội, đến nỗi những người có trách nhiệm lại phải lên báo để giải thích.

Có lẽ cũng khó mà trách được, vì đã nhiều thế hệ được dạy và hằn vào trong tim óc rằng “Nam quốc sơn hà” là bài thơ của Lý Thường Kiệt. Nay bỗng thấy nó được/bị ghi là “khuyết danh” thì liền nghĩ tới một “âm mưu” hay “diễn biến hòa bình” gì đó.

Thái Hạo - Ai là người đã đặt tên “Việt Nam” cho nước ta?

Nước ta, trải hàng ngàn năm, có nhiều tên, như (Văn Lang, Âu Lạc) Vạn Xuân, Đại Cồ Việt, Đại Việt…Nhưng những tên này đều là “nội địa”, nghĩa là tự đặt để gọi trong nước. Trong khi những cái tên như Giao Chỉ, An Nam mới là tên do Trung Quốc đặt, phong cho, và phải dùng trong “ngoại giao chính thức”. Và các vua Việt Nam đều phải chấp nhận. 

Vậy còn tên “Việt Nam”?

1. Sau khi lên ngôi năm 1802, Nguyễn Ánh – Gia Long đã dâng biểu lên vua Gia Khánh nhà Thanh, xin đặt tên nước là Nam Việt. Tuy nhiên, Gia Khánh xem xong thì từ chối, ra chỉ dụ: