Trần Văn Thọ - Tiếc thương một tờ báo đẳng cấp bậc nhất

 

Đây là bài viết của tôi đăng trên số báo cuối cùng phát hành ngày hôm nay (25/06/2026) của Kinh tế Saigon. Tòa soạn báo đã khiêm tôn sửa lại tiêu đề là "Một văn hóa tòa soạn hiếm có" và sửa một số chỗ có lẽ thấy tôi đánh giá quá cao, họ ngại. Nhưng tôi viết thật lòng nên ở đây đăng nguyên văn bản gốc.

Tôi thấy buồn khi bắt đầu viết mấy dòng nầy. Tôi như mất đi người bạn tâm giao hơn 35 năm.

Tôi hân hạnh được cộng tác thường xuyên với Thời báo Kinh tế Saigon (TBKTSG) từ khi tờ báo mới ra đời. Kể cả thời gian sau khi đổi tên thành Tạp chí Kinh tế Saigon, cho đến nay đối với tôi đây là tờ báo đẳng cấp bậc nhất trong làng báo Việt Nam. Không kể năng lực chuyên môn của ban biên tập và các khâu khác mà tôi đánh giá rất cao, văn hóa làm việc với cộng tác viên luôn làm tôi hài lòng và cảm phục.

Hoàng Linh - GS Trần Văn Thọ trích dẫn sai phát biểu của tổng bí thư Tô Lâm

 

Điều này khiến nhiều người diễn dịch, chú giải không đúng thông điệp của tổng bí thư.

Trích GS Trần Văn Thọ :

"Tổng bí thư Tô Lâm: "Việt Nam là ai trong quá khứ không quan trọng bằng Việt Nam là ai trong tương lai". Lâu lắm mới nghe một lãnh đạo tối cao của Việt Nam nói một câu hay.

(...)

Võ Xuân Sơn - Mỗi ngày một niềm vui

 

Hôm nay có hai thông tin khá đặc biệt.

Thông tin đầu tiên là việc Mỹ sẽ xem xét một số mặt hàng của Việt Nam được hưởng thuế nhập khẩu vô Mỹ thấp hơn mức thuế chung 20 %. Điều này sẽ giúp một số mặt hàng của Việt Nam được hưởng ưu đãi hơn. Đặc biệt việc giảm thuế cho một số sản phẩm này sẽ thúc đẩy quá trình giảm bớt phụ thuộc vào Trung Quốc của Việt Nam.

Thông tin thứ hai là tổng bí thư Tô Lâm phát biểu trong buổi gặp các nhà Việt Nam học.

Mai Phan Lợi - Việt Nam là ai trong tương lai ?

 

(Cảm nghĩ từ góc nhìn của GS Trần Văn Thọ và những phát biểu ngày 26/10 của Tổng Bí thư Tô Lâm)

“Việt Nam là ai trong quá khứ không quan trọng bằng Việt Nam là ai trong tương lai.”

Câu nói của Tổng Bí thư Tô Lâm trong buổi gặp gỡ hơn 40 học giả Việt Nam học sáng 26/10 tại Hà Nội được Giáo sư Trần Văn Thọ – người có mặt trong buổi gặp – gọi là “một trong những câu hay nhất của một nhà lãnh đạo Việt Nam trong nhiều năm qua.”

Ông Thọ, giáo sư Đại học Waseda (Tokyo), người từng tham dự hầu hết các cuộc gặp giữa Tổng Bí thư Việt Nam với giới học giả quốc tế trong hơn hai thập niên, nhận xét rằng chưa có ai “cởi mở, cầu thị và hướng về tương lai” như Tô Lâm.

Trần Văn Thọ - TBT Tô Lâm: "Việt Nam là ai trong quá khứ không quan trọng bằng Việt Nam là ai trong tương lai

 

Lâu lắm mới nghe một lãnh đạo tối cao của Việt Nam nói một câu hay.

Sáng nay Tổng bí thư Tô Lâm tiếp, nghe và nói chuyện với khoảng 40 chuyên gia nghiên cứu về Việt Nam học, trong đó có khoảng 15 người là chuyên gia người nước ngoài hoặc người Việt Nam ở nước ngoài. Tôi là một trong sáu người được đề nghị phát biểu 6-7 phút về chiến lược, chính sách phát triển, về đối ngoại của Việt Nam, v.v...

Sau khi nghe chúng tôi, Tổng bí thư Tô Lâm phát biểu độ 30 phút.về phương châm, đường lối, phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa,  đối ngoại... Là người đã đọc các diễn văn của Tổng bí thư và các Nghị Quyết liên quan nên tôi đã biết hầu hết các nội dung của bài phát biểu của ông. Nhưng ấn tượng là câu nói dẫn ở trên đầu bài khi ông nhấn mạnh quyết tâm xây dựng một nước Việt Nam mới trong giai đoạn tới.

Trần Văn Thọ - Dự đám giỗ cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt

Hôm kia (03/06/2025) có đám giỗ cố thủ tướng Võ Văn Kiệt tại nhà chị Hiếu Dân, ái nữ của ông. Ngẫu nhiên tôi đang ở Saigon nên được mời tham dự.

Khoảng 10 giờ 45 anh Phan Thanh Bình, nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM, đến khách sạn đón tôi cùng đi. Chúng tôi đến nơi mới 11 giờ 15 đã thấy nhiều ô-tô sắp thành hàng dài trên hai con đường baọ quanh khuôn viên nhà vườn rất rộng.

Trươc khi đi tôi có hỏi một bạn đã từng tham dự đám giỗ các năm trước là trường hợp nầy nên mang theo lễ vật gì. Bạn ấy bảo thông thường quan chức hay nhà doanh nghiệp thì mang hoa quả hoặc rượu đến, còn những người như tôi thì không mang theo gì cũng được. Tôi vừa phát hành cuốn sách Hồi ức đến tương lai nên mang theo 5-6 cuốn để tặng gia đình chị Hiếu Dân vài cuốn, còn lại tặng một số bạn.

Lưu Trọng Văn - Ta đi vòng tay lớn mãi ?

 

Giáo sư Trần Văn Thọ xuyên Việt ra mắt sách Hồi ức về Tương lai. Tối qua gặp mặt bạn bè tại Sài Gòn.

Phạm Chi Lan, Trần Văn Thọ, Bùi Trân Phượng, Vũ Kim Hạnh, Nguyễn Thế Thanh, Trương Trọng Nghĩa, Nguyễn Duy, Hoàng Hưng, Nguyễn Lâm Viên, Nguyễn Xuân Xanh, Huỳnh Sơn Phước, Phan Thanh Bình, Trần Hải Hạc, Việt Linh, Võ Huệ, Hiếu Dân, Trần Hữu Phúc Tiến, Nguyễn Thanh Trọng, Bích Ngọc, Lãnh Vân, Đinh Tiến Phước, nói chung là đủ các thành phần.

Câu chuyện hầu như xoay quanh sự kiện nóng nhất của nền kinh tế nước nhà, đó là sự đoạt ngôi của Kinh tế tư nhân qua Nghị quyết 68.

Trần Văn Thọ - Một mùa xuân Tự lực Văn đoàn

Tại Nhật Bản, theo lịch và theo khí tượng học, mùa xuân kéo dài từ tháng Ba đến tháng Năm, nhưng theo cảm nhận thời tiết thì mùa xuân bắt đầu khi hoa anh đào nở (cuối tháng Ba đầu tháng Tư ở vùng Tokyo).

Khoảng giữa tháng Tư hoa anh đào đã tàn, nhường chỗ cho hoa đỗ quyên, mẫu đơn, thược dược, hoa đằng, v.v… Các loại hoa này lần lượt tàn trong tháng Năm và mùa xuân chuyển sang mùa hè. Như vậy về cảm nhận thì mùa xuân chỉ có độ 2 tháng.

Nhưng là người có hai quê hương, mùa xuân của tôi bắt đầu ở Việt Nam (từ Tết Nguyên đán, khoảng đầu tháng Hai dương lịch) và chấm dứt ở Nhật Bản, kéo dài khoảng 4 tháng. Ở Tokyo nhưng vẫn cảm nhận xuân về ở Việt Nam qua các bài báo Tết, qua không khí đón xuân ở quê nhà.

Lưu Trọng Văn - Nhạy cảm hay không nhạy cảm ?

Giáo sư Trần Văn Thọ từng là thành viên tư vấn cho thủ tướng Nhật và thủ tướng Việt Nam, ông tỏ ra hào hứng với những chuyển dịch tư duy, chính sách, đường lối mà những người lãnh đạo hiện nay đang theo đuổi.

Ông vừa gửi cho gã bài viết : "Chuẩn bị đêm trước của kỷ nguyên mới". Bài báo nêu 5 điểm trong đó có điểm theo kinh nghiệm của Nhật thì báo hiệu cho cuộc đổi mới phải có không khí phấn chấn của toàn dân ở đêm trước của đổi mới.

Câu hỏi đặt ra là liệu cuộc đổi mới bước vào kỷ nguyên mới này của Việt Nam liệu đã có được không khí phấn chấn toàn dân chưa. Và nếu muốn có được cái không khí phấn chấn ấy thì các nhà lãnh đạo phải thực hiện các bước đi nào.

Trần Văn Thọ - Thủ tướng, bộ trưởng, thứ trưởng Nhật Bản phải công khai tài sản

 

Từ gần 25 năm nay, Nhật Bản có chế độ buộc các thành viên nội các (thủ tướng, bộ trưởng, thứ trưởng) phải công khai tài sản lúc nhậm chức và lúc mãn nhiệm.

Thủ tướng và bộ trưởng phải khai chi tiết từng loại tài sản như bất động sản, cổ phiếu đang sở hữu, các tài khoản tiết kiệm ở ngân hàng, v.v... và tài sản của cả vợ và con (trừ trường hợp con đã độc lập). Khai chi tiết cả từng loại bất động sản, các doanh nghiệp mình sở hữu cổ phiếu (và số lượng cổ phiếu của từng doanh nghiệp).

Khi mãn nhiệm cũng khai như vậy để người dân biết được trong thời gian nhậm chức tài sản đã thay đổi ra sao. Các báo đăng chi tiết nội dung nầy. 

Trần Văn Thọ - Tại sao cần đi bộ và nên đi bộ như thế nào?

 

Ai cũng biết đi bộ (walking) là cách tập thể dục nhẹ nhàng, dễ thực hiện và rất tốt cho sức khỏe.

Riêng tôi thì rất ngạc nhiên khi xem một chương trình trên TV gần đây (ở Tokyo) về đề tài này vì không thể tưởng tượng được tác dụng của đi bộ lại nhiều đến như thế. Chương trình cũng cung cấp nhiều lời khuyên hữu ích liên quan đến đi bộ.

Hai chuyên gia về vận động cơ thể (một người nghiên cứu lý luận và một người nghiên cứu, giảng dạy thực hành) được mời đến giải thích và nêu ra các căn cứ khoa học, giới thiệu các kết quả thực nghiệm. Tôi tóm tắt những điểm chính để các bạn tham khảo (lược phần giải thích căn cứ khoa học vì viết ra hết thì rất dài).

Trần Văn Thọ - Tại sao quan hệ ngoại giao Việt Nam Nhật Bản chưa là Đối tác chiến lược toàn diện?

Nhân chuyến thăm của Tổng thống Mỹ J. Biden (10-11/09/2023), hai nước Việt Nam-Hoa Kỳ đã thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững.

Đối tác chiến lược toàn diện là cấp quan hệ song phương cao nhất của ngoại giao Việt Nam. Nhân sự kiện này, báo chí cũng nói thêm về những nước đã được Việt Nam thiết lập quan hệ song phương cao nhất nầy, gồm 4 nước là Trung Quốc (2008), Nga (2012), Ấn Độ (2016) và Hàn Quốc (2022).

Trên Facebook và tại nhiều hội thảo liên quan Việt-Nhật mà tôi tham dự gần đây (tháng Bảy ở Đà Nẵng, tuần trước ở Hà Nội, v. v...) nhiều người nêu thắc mắc là tại sao quan hệ Nhật Bản và Việt Nam chưa được như bốn nước nêu trên, mặc dầu trên thực chất ít có hai nước nào có quan hệ rất mật thiết và tin cậy lẫn nhau như Việt Nam và Nhật Bản.

Trần Văn Thọ - Những mẩu chuyện cảm động giữa hai thủ tướng Nhật Abe Shinzo và Noda Yoshihiko

 

Ở chính trường Nhật Bản, Abe Shinzo và Noda Yoshihiko là lãnh đạo của hai đảng đối địch nhau. Nhưng hai người đã đối xử với nhau rất đẹp, và người ta chỉ biết như vậy sau khi Abe bị ám sát (tháng 7/2022), theo sau đó là cuộc tranh cãi trong dư luận và trên chính trường về quyết định chính phủ tổ chức quốc tang cho Abe.

Đảng Tự do Dân chủ (LDP) liên tục cầm quyền tại Nhật suốt từ năm 1955 đến nay, trừ vài giai đoạn ngắn. Giai đoạn gần đây nhất là 3 năm từ 2009 đến 2012 khi Đảng Dân chủ thắng áp đảo ở Hạ viện vào cuối năm 2009.

Noda là chủ tịch Đảng Dân chủ và là thủ tướng từ cuối năm 2011. Nhưng trong đợt tổng tuyển cử cuối năm 2012, LDP mà Abe làm Chủ tịch từ tháng Chín năm đó phản công thắng lợi và giành lại chính quyền. Noda xem như là tướng bại trận, chỉ làm thủ tướng có một năm và Abe lên thay.

Trần Văn Thọ - Nghĩ về Gạc Ma trong lúc đọc Hồi ký Shinzo Abe

 

Mọi người Việt Nam yêu nước đang tưởng nhớ và ghi ơn 64 chiến sĩ đã hy sinh anh dũng trong lúc chống lại quân xâm lược Trung Quốc tại đảo Gạc Ma ngày 14/03/1988.

Tôi vừa đọc xong cuốn Hồi ký của cố thủ tướng Nhật Shinzo Abe. Trong sách nầy có đoạn kể những nỗ lực của ông trong việc thương lượng với Nga để đòi lại 4 đảo phía Bắc mà Liên Xô đã bất ngờ chiếm ngày 09/08/1945, một hành động mà Nhật cho là chiếm đoạt phi pháp vì trước đó Nhật đã chấp nhận đầu hàng qua Tuyên ngôn Posdam (ngày 26/7/1945).

Từ giữa thập niên 1950 Nhật đã thương lượng với Liên Xô rồi Nga đề nghị trả lại cho họ nhưng không thành công.

Lưu Trọng Văn - Linh tinh chuyện cùng giáo sư Trần Văn Thọ

 

Gã choàng chiếc mũ bảo hiểm lên đầu quá trời tóc đen mượt của giáo sư Trần Văn Thọ. Hình như lần đầu tiên ông giáo sư danh giá của Nhật luôn được xe đưa đón lại “bị” gã rước bằng xe Wave đời cụ.

Thoát ra khỏi đường Nguyễn Huệ cặp đường Hàm Nghi thì gặp lốc. Gió từ sông Sài Gòn cùng mưa ào ào. Giáo sư Thọ co ro núp mái hiên, phát hiện có hai em khá xinh váy đen cũng đang trốn gió và mưa, thì tủm tỉm cười. Gã cà khịa, có bao mối tình nhờ đụp mưa này đấy. Thế là Giáo sư liền bảo: ngày xưa thích thật, các cụ nhà mình đua nhau làm thơ tình lãng mạn. Gã bảo do “cái tôi”được giải phóng. Giáo sư ở tuổi 73 ngơ ngẩn…gật đầu.

Hết mưa. Con đường Pasteur kìn kịt xe hơi xe máy. Giáo sư bảo, trước chỉ đứng trên hè phố nhìn cảnh này, giờ ngồi trên xe máy chen chúc thấy khác hẳn. Gã nghĩ khoái trong bụng, giữa chen chúc này chả ai có thể nhận ra ông giáo sư kinh tế danh tiếng, cố vấn cho nhiều đời thủ tướng Nhật, Việt Nam, tác giả những cuốn sách kinh tế lừng danh này, vì ông đội chiếc mũ bảo hiểm “rổm” ngồi sau một gã bụi đời, trên chiếc xe rẻ tiền, trông không khác một công chức quèn.

Trần Văn Thọ - Thương tiếc nguyên thủ tướng Abe Shinzo

 

Hôm qua một ngày làm cả thế giới bàng hoàng. Một nước tương đối an ninh, có luật lệ nghiêm cấm cá nhân sử dụng súng, mà một chính khách kiệt xuất phải chết oan uổng, gây tiếc thương cho bao người.

Theo điều tra sơ bộ, phạm nhân không thù oán, không bất bình gì với lập trường chính trị của ông Abe, chỉ bất mãn là ông có quan hệ với một đoàn thể mà hắn ta ghét. Cơ quan điều tra chưa tiết lộ đó là đoàn thể nào. Hung thủ dùng súng tự chế, chính khách Nhật thì muốn gần gũi với quần chúng, nhất là khi diễn thuyết trong mùa bầu cử, nên việc phòng vệ thiếu nghiêm ngặt. Đó là những nguyên nhân gây ra bi kịch.

Abe Shinzo là thủ tướng cầm quyền lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản. Trong thời kỳ làm thủ tướng lần thứ hai, gần 8 năm, Abe để lại dấu ấn lớn cả đối nội và đối ngoại.

Trần Văn Thọ - Có hai nước Nga

 

Có hai nước Nga: Một nước Nga của Putin và một nước Nga chính hiệu.

Đó là ý kiến của Boris Akunin, nhà văn người Nga đang sống tại London.

Quân đội đi xâm lược, gieo đau thương cho người dân Ukraine, phá hoại đất nước Ukraine và bị cả thế giới lên án là quân đội của nước Nga Putin, không liên quan gì đến nước Nga chính hiệu.

Trần Văn Thọ - Vây hãm thành thì dân phải chết : Putin cần ôn lại lịch sử

 

Đã hơn 3 tuần từ khi Putin mở cuộc tiến công xâm lược Ukraine. Số thường dân chết và đi tị nạn đến các nước chung quanh tăng lên hằng ngày.

Với dân số chỉ độ 50 triệu mà số người phải đi tị nạn tính đến ngày 18/3/2022 đã lên tới 10 triệu (trong đó hơn 3,5 triệu đi tị nạn ở nước ngoài). Ngoài ra hơn 12 triệu người khác cần đi tị nạn nhưng bị quân Nga pháo kích, không có đường thoát.

Không ngờ bị quân dân Ukraine chống trả mãnh liệt, Putin thấy khó đạt mục đích xâm lươc đã chuyển sang “chiến tranh tiêu hao” nhằm làm tiêu hao sinh lực của một dân tộc, bắn phá bừa bãi vào bệnh viện, trường học, các cơ sở văn hóa, di tích lịch sử. Thật tàn bạo không bút mực nào tả hết được.

Trần Văn Thọ - « Chiều mưa biên giới » ở hai đầu Tổ quốc

(NĐT 01/02/2021) Có lẽ không tác phẩm nghệ thuật nào có một cuộc đời, một số mệnh hi hữu như nhạc phẩm "Chiều mưa biên giới" của Nguyễn Văn Đông (1932-2018).

Tác phẩm được sáng tác năm 1956 khi nhạc sĩ là trung úy Quân đội Việt Nam Cộng Hòa dưới thời Ngô Đình Diệm, đang đóng quân tại biên giới Việt - Miên.

Ít ai biết rằng qua bao thăng trầm của cả nhạc phẩm và nhạc sĩ, Chiều mưa biên giới ra đời ở miền Tây Nam của đất nước đã làm ấm lòng người chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam ở chiến hào lạnh lẽo miền cực Bắc, đang anh dũng chống quân xâm lược Trung Quốc tháng 2.1979.

GS Trần Văn Thọ - An ninh kinh tế cho Việt Nam

(TheLeader 02/02/2022) Vài năm gần đây, vấn đề an ninh kinh tế của nước ta đã trở thành mối quan tâm lớn nhất của tôi. Cuối năm cũ, trực tiếp chứng kiến hai sự kiện thúc đẩy tôi viết ngay bài này.

Thứ nhất, ở Nhật, ông Kishida Fumio vừa nhậm chức Thủ tướng (ngày 4/10/2021) đã lập ngay Bản bộ An ninh kinh tế do một bộ trưởng phụ trách. Vấn đề an ninh kinh tế đã được Nhật quan tâm từ nhiều năm trước, lần này Thủ tướng mới đã thấy phải có riêng một cơ quan chuyên trách.

Không riêng gì Nhật, nhiều nước khác như Mỹ, Úc… cũng có những đối sách cụ thể để bảo vệ an ninh kinh tế trước tình hình thế giới ngày càng phức tạp, nhất là trong thời đại kỹ thuật số và trước những thay đổi lớn về đối ngoại ở Trung Quốc.