Mai Quốc Ấn – Đôi lời với Hà Nội

 

Văn hóa là một điều gì đó vừa hình tượng cô đọng mà cũng vừa rất thực. Nghĩa là có cả văn hóa vô hình và văn hóa hữu hình.

Hà Nội là thủ đô văn hóa! Việc những nhà quản lý văn hóa và các nghệ sĩ biểu tượng tạo ra một biểu tượng văn hóa hữu hình (như trong ảnh) trước hết là một nỗ lực. Tôi ghi nhận những nỗ lực ấy!

Nhưng thực sự những gì tôi đọc về lịch sử Hà Nội và biết về các di sản của Hà Nội thì các biểu tượng của Hà Nội sống động nhất, được nhớ lâu nhất lại không phải là những gì quá to lớn.

Đỗ Ngọc - Còn nhớ Thương xá Tax?

Trung tâm thương mại nổi tiếng (tên cũ là Saigon Tax Trade Center) hơn 130 năm tuổi (góc Nguyễn Huệ-Lê Lợi, quận 1, TPHCM), ngưng hoạt động năm 2014, tháo dỡ 2016 để xây tuyến metro số 1. Thành phố cũng đã có kế hoạch xây cao ốc phức hợp mới 40 tầng. 

Mười năm đã trôi qua. Khu đất Thương xá Tax xưa giờ vẫn để trống, mặt bằng được sử dụng như công viên tạm. Cao ốc 40 tầng đến nay vẫn chưa khởi công, nghe đâu vướng pháp lý, thủ tục đất đai gì đó.

Tôi chụp Thương xá Tax 2016, những ngày cuối cùng trước khi bị tháo dỡ.

Nguyễn Ngọc Chu – Ga Hàng Cỏ : Nỗi lo không của riêng ai

 

1. Bài toán tối ưu sơ cấp

Lấy ga Hàng Cỏ (Hà Nội) là tâm, vẽ đường tròn bán kính R = 7 km. Phía Nam theo đường Giải Phóng cắt đúng Bến xe Nước Ngầm. Phía Tây theo đại lộ Thăng Long cắt ở ngay sau toà nhà Bộ Ngoại Giao. Phia Bắc theo đường Võ Chí Công cắt ở trước chân cầu Nhật Tân. Hướng phía Đông cắt trước nút giao Cổ Linh – Thạch Bàn 400 m.

Đường tròn này có diện tích gần 154 km2, bao trọn nội đô cũ và mới của Hà Nội với dân số khoảng 3 triệu người.

Ba triệu người dân phần đô thị lõi của Hà Nội, đi về ga Hàng Cỏ, tùy theo vị trí - nhưng đều nằm trên đường chim bay khoảng cách chừng từ 50 m – 7.000 m.

Nguyễn Thị Hậu – Di sản báo chí của Sài Gòn

 

1. Sài Gòn, ngoài nhiều loại hình di sản đô thị còn có một loại di sản độc đáo và quý giá: di sản báo chí. Có thể xếp báo chí vào di sản phi vật thể, bởi phương tiện thể hiện của nó chủ yếu bằng ngôn ngữ - ngôn ngữ báo chí, dù trên tờ báo in hay trên báo mạng, “nền tảng số”.

Đó là một di sản không nằm yên trong viện bảo tàng, cũng không là một công trình kiến trúc dễ gây chú ý. Nó hiện diện hàng ngày trong đời sống : trong những sạp báo cũ, trong tiếng rao báo buổi sớm, trên bàn nhỏ trong quán cà phê... Nó hiện diện bằng mùi giấy in còn thơm mực, bằng những ánh đèn xuyên đêm trong các tòa soạn. Và đặc biệt, nó hiện diện trong lối sống của người Sài Gòn là luôn muốn biết đời sống quanh mình hôm nay thế nào ?

Ít nơi nào ở Việt Nam mà lịch sử báo chí lại gắn sâu với lịch sử đô thị như ở Sài Gòn. Từ giữa thế kỷ 19, Gia Định Báo ra đời tại Sài Gòn năm 1865, thường được xem là dấu mốc mở đầu cho báo chí quốc ngữ Việt Nam.

Lưu Nhật Huy - Bách Khoa : Đất vàng hay di sản tri thức ?

Những ngày qua, hàng loạt tin nhắn trong Cộng đồng cựu sinh viên và nhiều người quen của tôi xôn xao trước thông tin về việc di dời hoàn toàn Đại học Bách Khoa TPHCM ra khỏi nội đô để “khai thác hiệu quả” khu đất 268 Lý Thường Kiệt. Trong đó, thậm chí còn có cả lời kêu gọi bảo vệ “thành trì 268".

Là một cựu sinh viên, giảng viên, và thành viên Ban đại diện Cựu sinh viên, tôi cũng ở trong một tâm trạng rất lẫn lộn.

Nhìn trên bản đồ quy hoạch, 14 hecta đất ấy là một “viên kim cương” giữa lòng Quận 10. Do đó, dư luận có quyền lo ngại về xung đột lợi ích khi đề xuất đến từ một tập đoàn bất động sản. May mắn rằng, ngày 09/03/2026 TPHCM đã sớm phản hồi khẳng định chưa có quyết định giao khu đất cho bất kỳ doanh nghiệp nào để làm dự án bất động sản.

Phúc Tiến – Thêm vườn vào phố, thêm địa chỉ xanh cho dân

Tối nay, tôi thả bộ ra công viên số 1 Lý Thái Tổ - vừa khai trương hôm qua.

Trong mắt tôi, điều bất ngờ lớn nhất không chỉ là tượng đài giọt nước mắt trong hồ nước phun.

Điều bất ngờ kỳ thú hơn cả là được thấy một khu vườn rộng, tràn đầy hoa lá nhưng bấy lâu "kín cổng cao tường", nay được mở toang và chỉnh trang hay đẹp cho công chúng thưởng ngoạn và sử dụng.

Cù Mai Công – Ngụy biện của phản biện lại phản biện

 

Vốn đã không tính viết chuyện chỉnh trang lại một số công trình xưa của Sài Gòn như chợ Bến Thành, hồ Con Rùa… Bởi vô số các nhà văn hóa, nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, nhà trí thức, trí giả, thức giả… trong dân đã lên tiếng phản biện mọi lẽ. Tôi đọc mà sáng thêm, rõ hơn nhiều điều.

Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM ngày 2-2 đã chính thức đề nghị dừng chỉnh trang khu vực quảng trường trước chợ Bến Thành và vòng xoay hồ Con Rùa do màu sắc khác phương án ban đầu.

Ghi nhận thực tế và phản ánh từ cộng đồng, Sở nhận xét : “Nhiều hạng mục, hình thức triển khai tại đây đang gây tranh luận về thẩm mỹ, sự hài hòa cảnh quan, màu sắc”.

Kiều Thị An Giang - Lãng phí?

 

Khi một số người cho rằng Nhà thờ Đức Bà nên dùng tiền trang trí Giáng Sinh để cứu trợ lũ lụt, họ đang đặt hai loại trách nhiệm khác nhau lên cùng một bàn cân.

Thoạt tiên có vẻ hợp lý -"người dân đang cần giúp, cứu lụt như cứu hỏa, sao lại đi treo đèn?”. Nhưng về mặt đạo đức học và kinh tế, lập luận đó có vài điểm thiếu chính xác.

Trước hết, phải phân biệt giữa trách nhiệm cốt lõi và trách nhiệm tùy chọn của một tổ chức. Một nhà thờ (hay chùa) tồn tại để thực hiện nghi lễ, duy trì kiến trúc - vốn là di sản tôn giáo, văn hóa - và tạo không gian tinh thần cho cộng đồng. Việc trang trí Giáng Sinh, bảo trì, phục dựng… đều nằm trong nhóm trách nhiệm này.

Dương Quốc Chính – Tám ngôi biệt thự của gia tộc chú Hỏa

Đa số dân Việt Nam không thích nghệ thuật hiện đại, bao gồm cả mỹ thuật, điêu khắc, âm nhạc, kiến trúc... Vì thế nên mình cảm thấy số phận các công trình kiến trúc theo phong cách hiện đại (hay nói chung là không thuộc về Tân cổ điển và ít phào chỉ) là bị coi thường, thậm chí không được coi là kiến trúc Pháp.

Ở Hà Nội và Sài Gòn có khá nhiều kiến trúc kiểu này, phần nhiều là biệt thự, nhưng hầu như công chúng đều coi là xấu.

Mình cho rằng cụm công trình vừa bị đập đi ở tam giác Lý Thái Tổ, TPHCM cũng rơi vào hoàn cảnh đó, cho dù dân (bao gồm cả quan) ở đó vẫn thích hiện đại hơn ngoài Bắc.

Lê Học Lãnh Vân – Nhà cổ và hồn xưa

 

Được tin khu vườn và bảy biệt thự của chú Hỏa được dành cho công chúng, lòng nhiều người mừng vui. Mừng vui không chỉ bởi dân chúng được một khu vườn, biệt thự, mà rộng hơn, mừng vui vì hai chữ Vì Dân được sự chú ý của nhà chức trách !

Rồi nghe tin bảy căn biệt thự trong khu vườn ấy bị đập phá !

Việc đập phá diễn ra rất mau chóng, không ít người có cảm giác bị đánh úp ! Một công trình nhiều ý nghĩa như vậy, một nhân vật mà tên tuổi đại diện cho lịch sử phát triển Sài Gòn như vậy, mà việc dỡ bỏ bảy căn biệt thự xảy ra lại không công bố rộng rãi trước cho dân chúng biết !

Hoàng Linh - Chưa thấy Đài tưởng niệm, biệt thự cổ đã bị phá hủy

 

Những người đi ngang khu vực số 1 Lý Thái Tổ sáng 17 tháng 11 đã nghe tiếng máy xúc, khoan cắt bê tông như đấm vào tai. Phía bên trong, căn biệt thự cổ đẹp nhất của chú Hỏa đã bị phá hủy.

Nhà nghiên cứu, Sài Gòn học Trần Hữu Phúc Tiến (thành viên Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị TPHCM) vội chạy tới. Anh xin bảo vệ cho vào để xem trực tiếp tình hình đập bỏ nhưng bị từ chối. Anh bảo vệ nói phải có giấy phép.

Anh đành ra đường Hùng Vương để nghe, nhìn từ bên ngoài dàn máy khoan đục đang đập phá tòa nhà xưa gần một thế kỷ ở góc này. Anh thú thật mình thót cả ruột gan, xót xa, buồn giận.

Mai Quốc Ấn – Duy ý chí với di sản

 

“Tự hào về vai trò kinh tế quan trọng của TPHCM và tập trung cho vai trò đó, nhưng cũng đừng quên vai trò và giá trị văn hóa của thành phố. Khi chúng ta không coi trọng di sản của chính mình thì mong gì người khác tôn trọng quá khứ của mình !”

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Hậu đã viết như vậy về di sản văn hóa của Sài Gòn. TPHCM là cái tên có sau, được thừa hưởng một không gian văn hóa và hệ thống di sản văn hóa đa dạng và đồ sộ.

Dĩ nhiên, cả những di sản dù chưa được công nhận về mặt hành chính nhà nước song giá trị của chúng vẫn rất lớn và cần được bảo vệ, gìn giữ.

Lê Huyền Ái Mỹ - “Quá nhanh quá nguy hiểm” !

 

Trên trang nhà, cách đây hơn 5 tiếng, anh Cù Mai Công vừa thất thanh : “Trời ơi, chuyện gì đang xảy ra ở khu số 1 Lý Thái Tổ vậy ?”.

Qua anh, mới hay từ 10 giờ sáng nay, 17-11, nhà nghiên cứu Trần Hữu Phúc Tiến (thành viên Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM) đã lao đến địa chỉ số 1 Lý Thái Tổ. Và đành đứng nhìn từ bên ngoài, nghe tiếng khoan đục, đập bỏ 3 tòa nhà trong cụm biệt thự cổ.

Đến 13 giờ 54 phút, trên VnExpress đi bài “TP HCM tháo dỡ 3 biệt thự trong 'Dinh chú Hỏa”. Đến 15 giờ 47 phút, Tuổi Trẻ thông tin : “UBND TP.HCM : 3 trong 7 biệt thự cổ ở khu đất số 1 Lý Thái Tổ xuống cấp nặng, cần xử lý”.

Đỗ Duy Ngọc – Vài suy nghĩ về việc xây dựng công viên và tượng đài tưởng niệm

 

Sáng nay nghe tin người ta đang đập phá những ngôi biệt thự cổ ở trong khu nhà số 1 Lý Thái Tổ. Thật đau lòng.

Tôi có viết một bài góp ý về dự án xây dựng công viên và tượng đài tưởng niệm những nạn nhân đại dịch Covid 19 ở địa chỉ này. Bài đăng ở báo Công An Thành phố ngày 13.11.2025. Bài chưa ráo mực mà những biệt thự xưa cả gần thế kỷ đã bị đập bỏ không thương tiếc. Đó là di tích kiến trúc và cũng là dấu tích lịch sử của thành phố này.

Sao chính quyền ham đập bỏ những di tích của Sài Gòn quá vậy ? Một thành phố đã mất tên và đang mất dần những dấu tích. Thật đáng buồn. Xoá đi những kỷ niệm của một nơi chốn đã nổi tiếng một thời cũng là một điều không nên làm. Một xã hội văn minh và có văn hoá phải biết gìn giữ những công trình người xưa để lại.

Cù Mai Công – Trời ơi, chuyện gì đang xảy ra ở khu số 1 Lý Thái Tổ vậy ?

 

Sáng nay 17-11-2025, người đi đường Hùng Vương, Lý Thái Tổ nghe rõ mồn một tiếng máy khoan, máy phá bê tông bên trong khuôn viên khu nhà số 1 Lý Thái Tổ.

Nghe tin, 10 giờ sáng, người bạn xưa là đồng nghiệp báo Tuổi Trẻ của tôi, nhà nghiên cứu Trần Hữu Phúc Tiến (thành viên Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM) vội chạy tới. Anh xin bảo vệ cho vào để xem trực tiếp tình hình đập bỏ nhưng bị từ chối. Anh bảo vệ nói phải có giấy phép.

Anh đành ra đường Hùng Vương để nghe, nhìn từ bên ngoài dàn máy khoan đục đang đập phá tòa nhà xưa gần một thế kỷ ở góc này. Anh thú thật mình thót cả ruột gan, xót xa, buồn giận.

Nguyễn Thông - Lại hai điều

 

- Dư luận đang bức xúc, bày tỏ sự không đồng tình, thậm chí phẫn nộ việc tỉnh Phú Thọ, cụ thể là lãnh đạo tỉnh, công bố chủ trương của tỉnh là xây dựng tượng đài cụ Hồ trong khu di tích quốc gia đặc biệt Đền Hùng.

Vụ này rất phức tạp, nếu bàn cho ra nhẽ phải vài trang, nên tôi không nói ở đây. Nhưng mọi người cần hiểu rằng mắng đám lãnh đạo tỉnh Phú Thọ thì chưa chính xác.

Chỗ ấy là di sản quốc gia, phải tầm quốc gia, thậm chí cấp cao nhất, mới có quyền quyết định. Đám Phú Thọ tuổi gì mà dám làm càn, mà tự ý, cầm đèn chạy trước ô tô. Nó chỉ tuân lệnh thôi.

TS Đào Thị Diến - Ngô Đình Nhu và công lao đặc biệt đối với sự sống còn của châu bản triều Nguyễn

 

(Tạp chí Xưa và Nay, số 444 tháng 2 năm 2014)

Ông Ngô Đình Nhu sinh ngày 7-10-1910 tại xã Phước Qua, tổng Cự Chánh, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên trong một gia đình quan lại theo đạo Thiên Chúa.

Là con trai của Ngô Đình Khả, Thượng thư Bộ Lễ dưới triều vua Thành Thái,sau những năm tháng học tập dưới sự dạy dỗ của cha và hội giáo ở Huế, Ngô Đình Nhu sang Paris theo học tại các trường Đại học Văn khoa và Ngôn ngữ phương Đông.

Ông thi đỗ vào trường Cổ tự học Quốc gia vào năm 1935 và tốt nghiệp năm 1938 với luận văn về lịch sử Việt Nam lần đầu tiên được bảo vệ tại Pháp có nhan đề Phong tục và tập quán của người Bắc Kỳ từ thế kỷ thứ 17 đến thế kỷ thứ 18 theo các du khách và các nhà truyền giáo (Moeurs et coutumes des Tonkinois aux XVIlè et XVIIlè siecles d’apres les voyageurs et missionaires).

Phúc Tiến - Thương Huế, càng quý trọng tiền nhân!

 

Nhận tin thân hữu ở Huế và xem thông tin trên Facebook, báo chí, càng thêm đau lòng trước cảnh cố đô Huế ngập nước do mưa lũ lớn lao bất thường. Đặc biệt là khu Hoàng Thành nguy nga ven sông Hương.

UNESCO từng ngợi ca Huế là bài thơ.

Mưa lũ, thiên tai nặng nề khiến Di sản Thế giới đang là bài thơ buồn.

Hoàng Quốc Dũng - Vụ trộm vàng ở Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Paris : Khi “vàng sao” rơi vào tay “người sao khác”

 

Nhân vụ hôm qua Paris mất cả những cái quý hơn vàng, tôi lại kể chuyện vàng, còn ly kỳ hơn.

Ở ngay giữa Paris, Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia (Muséum national d’Histoire naturelle) – nơi lưu giữ những báu vật địa chất hàng tỉ năm, đã xảy ra vụ trộm vàng tự nhiên (or natif) táo tợn vào đêm 15 rạng sáng 16 tháng 9 năm 2025.

Vàng tự nhiên là một trong những nguyên tố cổ xưa nhất của Trái Đất, được hình thành cách đây hơn 4,5 tỉ năm, từ những vụ nổ siêu tân tinh và va chạm giữa các ngôi sao neutron, trước cả khi Trái Đất ra đời. Khi hòa vào vật chất nguyên thủy của hành tinh, vàng dần tập trung trong lớp vỏ qua các quá trình địa chất. Vì thế, mỗi hạt vàng chính là một mảnh sao, mang trong nó ký ức của vũ trụ xa xưa.

Lê Học Lãnh Vân - Khánh Hội lộng gió, Sài Gòn lộng gió

 

Cứ nhìn Sài Gòn với bờ sông bị che kín bởi các nhà cao tầng, từ Tân Cảng tới Ba Son, câu hỏi không thể không đặt ra: Sài Gòn có còn thuộc về dân Sài Gòn, những di dân mở đất một thời chưa xa?

Một rẻo đất của bờ sông Sài Gòn còn sót lại, bến Khánh Hội, từ cầu Nguyễn Tất Thành tới cầu Tân Thuận, được cư dân của Sài Gòn tội nghiệp mong chờ làm nơi hít thở gió sông.

Nhưng, nhiều người tôi quen biết từng thở dài, lắc đầu khi nghe tin bến Khánh Hội bị giao cho một nhà đầu tư địa ốc lẫy lừng. Rồi sau khi chạy giấy phép biến nơi đây thành chỗ xây nhà cao tầng, thành vùng cư trú cho trên trăm ngàn dân chen chúc, nhà đầu tư địa ốc này sang tay cho một nhà đầu tư địa ốc khác cũng lẫy lừng không kém!