Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
1. Với Nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Ít người biết là tôi đã cùng làm việc với Thiều một, hai năm khi xây dựng ban đầu tạp chí Người Đô Thị do nhà báo Trần Trung Chính (từ báo Lao Động) sáng lập năm 2006.
Người Đô Thị luôn luôn là tờ tạp chí cao cấp về tri thức, trí tuệ đối với những vấn đề đô thị Việt Nam, cho đến nay!
2. Với Giám đốc Nhà xuất bản Nguyễn Quang Thiều:
Những ai từng làm nghề biên tập sách, báo, hoặc có hiểu biết chút ít về nó, sẽ không nỡ để buột ra những lời cay độc, khi nhằm vào các biên tập viên gặp tai nạn. Giờ đây tôi có thể khẳng định nghề biên tập có ba cái nhất hiển nhiên: Chán nhất, hại mắt hại não nhất và nguy hiểm nhất.
Chán vì bản thảo hay hay dở, hấp dẫn hay nhạt nhẽo vẫn cứ phải cắm mặt đọc cho bằng hết.
Hại mắt hại não nhất vì chỉ cần 10 năm đọc biên tập, mắt sẽ giảm thị lực nghiêm trọng bằng 30 năm bình thường. Còn não thì rơi vào tình trạng trơ lì, mất dần hứng thú và cảm xúc đọc sách, thậm chí sợ đọc sách.
Bắt đầu từ đợt húc Tả quân Lê Văn Duyệt, Nguyễn Ánh, rồi tới Nỗi buồn chiến tranh (Bảo Ninh) và đỉnh điểm là Chuyện với Thanh (Nguyễn Thành Nam), chúng ta có thể thấy có một làn sóng truyền thông tạm gọi là bảo thủ, lấy cớ là bảo vệ nền tảng tư tưởng, đội lốt nhân dân (họ tự nhận là tiếng nói của người dân).
Xưa nay các hội nhóm đỏ vẫn luôn tồn tại, nhưng không cực đoan như giờ. Thời ông Trọng, anh em đỏ có húc mấy bộ quốc sử vì bỏ khái niệm Ngụy, cũng ì xèo, đại diện cũng là mấy ông tướng về hưu, nhưng chính ông Trọng cũng chả can thiệp, rồi cũng chỉ mua vui được vài trống canh, rồi xịt.
Nhưng đến thời tổng bí thư Tô Lâm, dường như nhóm bảo thủ cảm thấy bất an, hoang mang, nên nổ phát súng đầu tiên là húc Đại học Fulbright và chính bà giáo sư đã đưa ông Tô Lâm qua Đại học Columbia nói chuyện. Lúc đó, một kênh truyền thông chính thống xuất trận, kèm với một kênh nửa chính thống khác. Thông điệp đã rất rõ ràng là ai đánh ai!
Tin ba người của Nhà xuất bản Hội Nhà văn bị bắt thì không có gì bất ngờ cả.
Vì về nguyên tắc, nếu một cuốn sách ra đời mà có vấn đề, thì những người chịu trách nhiệm chính là người chịu trách nhiệm xuất bản (chị Hằng), chịu trách nhiệm nội dung (anh Đoàn) và biên tập viên là anh Yên (Ba), chứ không phải là tác giả (anh Nam). Ngoài ra còn trách nhiệm của bên cấp phép xuất bản nữa (Cục Xuất bản).
Là bởi vì, nếu không qua các cửa kia (biên tập viên thẩm định đầu tiên và chặt chẽ nhất) thì làm gì có cuốn sách nào, dù tác giả có ý đồ gì đi nữa.
1. Khá nhiều người nhầm lẫn về hai nhà xuất bản tên na ná nhau.
Nhà xuất bản đang bị chính quyền xử lý là Nhà Xuất bản Hội Nhà văn. Đơn vị này trực thuộc Hội Nhà văn Việt Nam do ông Nguyễn Quang Thiều làm chủ tịch hội.
Nhà xuất bản kia là Nhà Xuất bản Văn học, đơn vị do Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch quản lý. Nhà này có lịch sử lâu đời, từ hồi chống Pháp, từng do nhiều nhà văn nổi tiếng làm giám đốc. Nói chung nhà này bề dày và tầm cỡ hơn nhà hội.
Cách báo chí đưa tin về hợp đồng hợp tác xuất bản 1 tỉ đồng giữa ông Nguyễn Thành Nam và nhà xuất bản Hội Nhà văn dường như có một ẩn ý cho rằng đây là việc ông Nam hối lộ Hội Nhà văn để in sách của ông.
Và điều này càng châm ngòi cho thuyết âm mưu rằng có thế lực nào đó đang tìm cách làm "cách mạng màu", tấn công các thần tượng của dân tộc như bác Hồ, bác Giáp...
Nhưng có thật là như thế không? Hiện nay thông tin cung cấp về vụ án nhỏ giọt nên không thể biết chắc được là 1 tỉ đồng này chính xác được dùng vào việc gì. Tuy nhiên, ở đây thì 120 triệu đồng cho ba người phụ trách bản thảo (ông Đoàn, ông Yên Ba và có lẽ là bà Hằng) là tiền biên tập, sửa bản in.
Một cuốn sách muốn ra đời ở Việt Nam, theo các quy định hiện hành, cần phải qua 5,6 chặng. Chặng nào cũng hướng tới việc không để lọt đến bạn đọc những nội dung "xấu độc".
Chặng cuối cùng mang tên hậu kiểm.
Phải qua nốt được cửa ải này, cuốn sách mới chính thức chào đời, mới có giấy khai sinh. Tất cả đều được vận hành bằng một quy trình chặt chẽ, gắn với trách nhiệm cá nhân.
Bạn bè khuyên tốt nhất đừng nói gì nữa, nói gì cũng bằng thừa, vì nói gì cũng chả có người nghe.
Tự xét thấy lời bạn không phải không có lý. U70 rồi, mắt mờ chân chậm não trơ rồi, còn chơi được với cháu là còn phúc lớn. Nhưng nếu không nói thì lòng cứ trĩu nặng như đeo đá, còn khổ hơn.
Nhà xuất bản Hội Nhà văn là nơi tôi từng gắn bó chẵn 20 năm với biết bao nỗi vui buồn. Từ khi về hưu năm 2020, tôi hầu như không biết gì về hoạt động của nhà xuất bản, nên không dám nhận xét. Nhưng thời tôi còn làm việc, thì vui là chính, trong một tập thể gắn bó như gia đình.
VÌ SAO CÓ CHUYÊN ÁN “VỀ KINH BẮC”?
“Về Kinh Bắc ra đời trong một hoàn cảnh rất đặc biệt.
Vào cuối những năm 1950, bốn anh em chúng tôi (Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Đạt, Đặng Đình Hưng) sau khi đi lao động cải tạo về, vẫn nằm trong thời kỳ bị kiểm soát chặt chẽ. Nói cho đúng thì riêng tôi không phải đi lao động, (không biết vì lý do gì mà những nơi Hội Nhà văn liên hệ để đưa tôi đến lao động đều không nơi nào chịu nhận, thế là tôi thoát!), trong khi Lê Đạt thì đi Phú Thọ, Trần Dần đi Thái Nguyên.
Và nói về sự kiểm soát thì tôi cũng được thoải mái hơn hai anh ấy. Tôi cứ việc ở nhà trong khi Lê Đạt và Trần Dần thì tất cả các buổi sáng phải đến ngồi ở Hội Nhà văn. Chỉ uống nước chè, tán chuyện, cười ha hả thôi, nhưng vẫn phải đến. Nhưng việc in ấn thì dứt khoát là không được phép.
MẤY CHUYỆN THÚ VỊ VỀ “HẬU VỤ ÁN VỀ KINH BẮC”
Năm 2003, khi tôi về hưu tại báo Lao Động, do khiếu nại của tôi, báo Lao Động và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã kiến nghị Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội trả lương hưu cho tôi theo cả thời gian làm việc trước khi bị bắt (quy định phi lý phi nhân của Bộ này là vứt bỏ hết thời gian làm việc của cán bộ công nhân viên trước khi họ bị kỷ luật hay bắt giam, như đã áp dụng với nhà văn Bùi Ngọc Tấn).
Lý do được nêu rõ trong công văn: Ông Hoàng Hưng bị bắt giam vì cầm tập thơ "Về Kinh Bắc" của Hoàng Cầm mà thời đó coi là phản động, nay xã hội đã có nhìn nhận khác, quyền lợi của ông Hoàng Hưng phải được trả lại. Kiến nghị bị từ chối.
Tôi gửi kiến nghị cho các bạn là nhà văn Lê Lựu, nhà quay phim Kiều Thẩm từng “lăng xê” cô đội trưởng du kích bảo vệ cầu Hàm Rồng là Nguyễn Thị Hằng hiện là Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội; nhà báo Nguyễn Thị Hằng Nga, tổng biên tập báo Người Lao Động và đại biểu Quốc hội, vợ người bạn tôi là nhà báo Nguyễn Quang Thọ, kèm theo lời doạ “sẽ biểu tình ngồi trước Quốc hội nếu không được giải quyết”.
May mắn là lúc ấy, báo chí Việt Nam bắt đầu “mở ra” khi rục rịch công cuộc Đổi mới!
Một số báo, tạp chí tiếng Pháp, tiếng Anh được bán trên lề đường Đồng Khởi (chắc là hàng “xách tay” của du khách nước ngoài). Tôi mua và tìm những bài thích hợp để dịch và gửi cho mấy tờ báo ở Sài Gòn. Sau này, khi có internet, công việc dịch thuật các bài vở mới trên các báo mạng để bán cho các báo đã là phần quan trọng trong thu nhập thường xuyên của tôi.
Cuốn sách dịch đầu tiên được xuất bản của tôi là cuốn “Mowgli người sói” dịch từ hai tập Jungle Book của Rudyard Kipling, do bạn tôi là Trần Hoài Dương của NXB Trẻ đặt hàng năm 1987. Đó là kết quả không thể tốt đẹp hơn của thời gian tự học tiếng Anh trong tù (học bằng một cuốn sách ngữ pháp tiếng Anh, một cuốn từ điển Anh-Pháp-Pháp-Anh, những tờ báo Moscow News của Liên Xô; tôi lần mò đọc và dịch không sót một chữ, say mê quên hết thân phận “tù”).
(Nhân trong nước đang có cuộc tranh luận "Một hay nhiều bộ sách giáo khoa," tôi xin đăng lại một bài viết cũ có liên quan đến vấn đề này. Tôi xin lỗi những vị nào đã đọc bài này rồi.)
Có một so sánh chưa hẳn đã hoàn toàn chính xác nhưng cũng không đến nỗi khập khễnh, đó là, nếu nhà nông ra đồng làm việc cần con trâu, cái cày thì thầy/cô vào lớp dạy học cần phải có sách giáo khoa.
Đương nhiên, có những giáo sư văn chương “tay vo” vào lớp, nói thao thao bất tuyệt và học sinh/sinh viên ngồi nghe mê mẩn, nhưng để cho sinh viên/học sinh ghi nhớ lâu dài, cần phải có sách giáo khoa.
Nhân trong nước lâu nay vẫn nhùng nhằng về việc soạn và dùng sách giáo khoa, chúng ta thử nhìn lại vấn đề này vào giai đoạn trước 1975.
Khi cùng nhà thơ Nguyễn Thành Phong đến dự lễ ra mắt sách của Nguyễn Đức Tùng, tôi chưa kịp đọc dòng nào trong tác phẩm Thuyền của ông.
Được biết, qua bạn bè, cuốn sách "viết từ ký ức" này chạm đến một đề tài vẫn còn rất nhạy cảm là cuộc đại di dân bằng thuyền, gọi là đại nạn thuyền nhân, xảy ra sau năm 1975 khiến hàng triệu người bỏ nước ra đi.
Và kèm theo đó, như câu hỏi của bà Khúc Hoa Phượng, là 200 ngàn, 300 ngàn, 500 ngàn hay một triệu người bỏ mạng trên biển, vì bão tố, hải tặc, đói khát, bệnh tật ? Đây là mảng tối thui, hoặc những trang trắng của lịch sử đất nước thời hậu chiến. Và nó "đang dần được làm cho sáng tỏ qua việc xuất bản những tác phẩm như Thuyền của Nguyễn Đức Tùng"- vẫn lời bà Khúc Hoa Phượng.
Việc hai nhà thơ Bùi Chát và Lý Đợi cùng lúc xuất hiện lần đầu tiên và chính thức trên văn đàn chính thống với tập tạp văn Kết hôn với chính mình (Lý Đợi) và tập thơ Chúng ta đang trôi đi đâu (Bùi Chát) đáng là một sự kiện, mà chưa cần xét tới nội dung tác phẩm.
Như chúng ta đã biết, không kể những tác phẩm in ngoài luồng (hay tự xuất bản không qua kiểm duyệt) thì Lý Đợi đã cho phát hành hàng chục tác phẩm khác tuy chính thống nhưng không được ký tên thật.
Bùi Chát cũng thế, dù đã in nhiều sách, vẽ nhiều tranh triển lãm và rất nổi tiếng, nhưng cả hai người họ, đến bây giờ mới được xuất hiện công khai với bút danh thật, do một nhà xuất bản nghe tin chuẩn bị đóng cửa (NXB Đà Nẵng) cấp phép.
Việc tinh gọn bộ máy đã đặt ra những vấn đề đụng chạm đến Luật.
Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều cho rằng, Hội muốn tiếp tục hoạt động với tư cách tự chủ về kinh tế. Nếu vậy thì đụng đến Luật về thành lập hội.
Hiện nay như nhà sử học Dương Trung Quốc phát biểu tại Quốc hội : Chúng ta đang còn nợ với cử tri vì chưa có Luật về Hội (Mặc dù Hiến pháp đã quy định về quyền lập hội).
Tôi thật bàng hoàng, đau đớn và phẫn nộ khi biết Nhà xuất bản Đà Nẵng bị giải thể.
Xóa sổ một nhà xuất bản (NXB) có 40 năm tuổi với rất nhiều thành tích, thành tựu, dấu ấn và vai trò lịch sử như thế, thiết nghĩ, lãnh đạo thành phố Đà Nẵng và giám đốc NXB đã suy tính rất nhiều. Tuy nhiên, có nhiều lý do và giải pháp để có thể giữ lại NXB, không biết các vị đã tính đến chưa?
Lâu nay, NXB tự chủ về tài chính và vẫn tồn tại tốt; tự nuôi mình và nộp thuế, như thế đã “hoạt động hiệu quả” chưa? Nếu khát vọng của lãnh đạo là cần hiệu quả hơn nữa, thì hãy tạo điều kiện để NXB hoạt động bằng rất nhiều cách, thậm chí là thay ban giám đốc khác có thể hoạt động hiệu quả hơn.
1. Bầu Đức đảnh lễ sư Minh Tuệ cũng là chuyện bình thường. Chúng sinh bình đẳng, ai đảnh lễ thì cũng làm sư cao quý giống nhau. Đại gia hay gì cũng người trần mắt thịt, không có chi phải ồn ào xao xuyến.
2. Anh Báu từng có clip xiển dương "thầy" Thích Chân Quang, có người nói troll, có người nói thiệt. Troll hay thiệt thì giờ anh Báu đã ở bên sư Minh Tuệ. Thánh nhân cũng có quá khứ, tội đồ cũng có tương lai. Hiện hữu của anh đang ở nơi sáng, thôi hãy mở lòng.
3. Có người nói tôi lên án về việc cấm cuốn sách "Hương bay ngược gió" viết về sư Minh Tuệ. Tôi cũng lấy làm lạ, vì trước đó cuốn sách thầy Pháp Hòa đã được anh Phước First News xuất bản thành công.
Tôi biết tin anh Nguyễn Khắc Trường qua đời khi đang điều trị trong bệnh viện. Tôi từng có bài viết chân dung anh, có tên: "Ông anh Nguyễn Khắc Trường", được anh chọn là bài duy nhất khi đưa vào Tuyển tập cuối đời.
Anh bị ốm từ lâu và tôi cũng đã kịp thăm anh vài lần, lúc trong bệnh viện, lúc tại nhà riêng. Mỗi lần anh đều khen tôi giọng oang oang thế là còn sung sức lắm, rồi vỗ đùi cười ầm lên. Chỉ sau chưa đầy chục năm, chắc anh cũng không ngờ, giờ đây để viết vài dòng về anh, với tôi cũng vô cùng khó khăn.
Vĩnh biệt anh, tôi chỉ có thể nói ngắn gọn thế này: Nguyễn Khắc Trường là người mở ra một thay đổi rất quan trọng của Nhà xuất bản Hội Nhà văn.
Hai tháng trước, chủ tịch kiêm tổng giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Nguyễn Tiến Thanh khẳng định lâu nay dư luận hiểu sai rằng in sách giáo khoa lãi khủng. Thực chất hầu như không có lãi, nhà xuất bản lãi 300 tỉ một năm là từ dòng sách khác!
Đúng là oan thật vì Nguyễn Đức Thái - cựu chủ tịch nhà xuất bản này đã nhận gần 25 tỉ của các công ty cung cấp giấy in để có sách giáo khoa "Khổ to giấy đẹp" rồi thì còn gì có lãi.
Đấy là chỉ mình cha cựu chủ tịch chứ abcd nữa đâu chắc chỉ có... mấy ảnh biết!
Cứ nhắc tới cái nhà xuất bản này lại trào lên sự căm giận. Núp dưới danh nghĩa giáo dục (thứ được coi là quốc sách), nó đã hoành hành, bóc lột từng xu từng hào trên đầu trên cổ dân, nhất là dân nghèo. Không ai có con đi học ở xứ này không căm hờn nó, trừ nhà giàu cho con đi học ở nước ngoài.
Nó công khai làm bậy, bóc lột dân, đâu phải do tự tung tự tác, mà được bảo kê, bao che, dính máu ăn phần từ bộ giáo dục, từ chính phủ, từ cao hơn nữa. Nói thế chẳng oan, bởi ai cũng thấy, chỉ họ là không thấy.
Nói thẳng ra, đối với cái khối ung nhọt này, nếu chỉ vạch trần nhà xuất bản thì chưa đủ, mà phải cả "hệ thống chính trị", đều hưởng lợi, dây máu ăn phần. Nếu không phải vậy, sao nó dám ngang nhiên tác quái suốt mấy chục năm trời.
