Kiều Thị An Giang - Con thuyền dân chủ trước sóng cạn

Đức, châu Âu và hơn một phần còn lại của thế giới vẫn còn đang rúng động về cuộc bầu cử tại Sachsen Anhalt ngày hôm qua, ngày 06.09 tại Đức.

AfD thắng 43,8 % phiếu, giành 39/83 ghế trong Landtag. CDU, từng là lực lượng thống trị tại bang này, tụt xuống còn 17,4 %.

AfD chưa đủ 42 ghế để một mình cầm quyền. Nhưng có lẽ đó lại là điều ít đáng sợ nhất. Điều đáng sợ hơn là một đảng từng bị hắt hủi nay đã chễm chệ ngay giữa phòng khách, kéo ghế ngồi, bật bia, chén xúc xích Thüringen và chất vấn: “Các vị định tiếp tục cai trị mà không cần chúng tôi đến bao giờ?”

Lê Diễn Đức - Nước Đức và những bức tường mới

Có những nơi trên thế giới mà mỗi lần đặt chân tới, tôi lại có cảm giác mình đang nhìn thấy một phần lịch sử của chính thời đại mình.

Nước Đức là một nơi như thế.

Tôi đã sang Đức rất nhiều lần, cả Đông Đức và Tây Đức. Tôi đã có mặt ở Tây Berlin ngay sau khi Bức tường Berlin sụp đổ. Tôi cũng trở lại Đức năm 2009, đúng dịp kỷ niệm 20 năm ngày bức tường bị phá bỏ, và được chứng kiến một không khí lễ hội tràn ngập niềm vui, xúc động và hạnh phúc của người Đức.

Thọ Nguyễn - Đông du ký (2)

Không phải tự nhiên mà dân chủ thoái trào, càng không phải tự nhiên mà cực hữu, độc tài, phát xít đang lớn mạnh khắp thế giới. Đây chính  là hệ quả của một quá trình.

Trong cuộc chiến "Ai-Thắng-Ai“ mà ta gọi là "Chiến tranh lạnh", phe tư bản với một xã hội tự do, cởi mở đã thắng. Thắng vì con người tự do đã tạo ra nền khoa học kỹ thuật vượt trội. Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa tuy từ lâu đã đạt được giấc mơ của Lênin “Chủ Nghĩa Cộng Sản = Điện khí hóa + Chính quyền Xô viết“, nhưng vẫn tụt hậu xa. Thiên tài như Lênin mà chỉ dự đoán cũn cỡn như vậy kể cũng lạ.

Khi tôi ở Đông Berlin từ 1967-1971, tuy đồ phe ta không tốt như đồ tư bản, nhưng bên kia có gì ta có nấy, từ tủ lạnh DKK, TV Startfurt đến xe Trabant, Lada. Thậm chí xe bus Ikarus và xe tải IFA còn xuất ra nước ngoài thu ngoại tệ cứng. Nhưng vào thập niên 1980 khi cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lần thứ 3 nổ ra ở phương Tây với tự động hóa, tin học và máy tính cá nhân thì các chế độ chuyên chế, đóng cửa ở Đông Âu hết hơi.

Lâm Bình Duy Nhiên - Giàu sang và hai chữ Tự Do

Thật sự mà nói thì trong nước có nhiều người rất giàu, giàu cực giàu! Tôi biết nhiều người quen, bạn đồng niên có, bạn đồng giao cũng có, rồi họ hàng xa gần cũng vậy, nhiều người quá giàu.

Họ giàu không hẳn vì học cao, hiểu rộng. Họ thành công và kiếm tiền tỉ vì họ giỏi trên con đường “làm ăn”. Con cái họ học tại Mỹ và châu Âu, không hẳn nơi các trường danh tiếng, nhưng tại các nơi ngốn hàng chục ngàn đô mỗi niên học.

Có lần, trò chuyện với một người bạn bên nhà. Anh ta kiếm hàng tháng vài chục ngàn Euro là chuyện bình thường nên cho con đi học tại nước ngoài từ bậc trung học cũng là chuyện vô cùng dễ hiểu. Nói vài lời, so sánh vài chuyện trời Ta, trời Tây, tôi có nói rằng bên nhà các anh chị giàu hơn người Việt tại hải ngoại nhiều lắm. Nhưng có một chuyện mà các anh chị không thể nào hơn chúng tôi, đó là hai chữ Tự Do!

Hoàng Quốc Dũng - René Depestre : Nhà thơ lớn, giấc mơ lớn, vỡ mộng lớn

 

Ngày 29 tháng 8 năm 2026, René Depestre tròn 102 tuổi. Một con số tưởng như khó tin đối với một nhà thơ vẫn còn sống.

Đặc biệt hơn, cho đến gần đây người ta vẫn thường ghi ông sinh năm 1926, tức năm nay tròn 100 tuổi. Nhưng giấy khai sinh của ông vừa được tìm lại tại Haiti đã xác nhận ông sinh ngày 29 tháng 8 năm 1924. Nhưng điều đáng nói về René Depestre không chỉ là tuổi thọ phi thường của ông, điều làm cuộc đời ông đặc biệt hơn cả không phải là ông đã sống lâu đến thế.

Đó còn là câu chuyện về một thế hệ trí thức từng đặt niềm tin vào chủ nghĩa cộng sản, và về cái giá phải trả khi lý tưởng va chạm với hiện thực. Đời ông trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những tập thơ, những cuốn tiểu thuyết hay những giải thưởng văn học, mà còn ở hành trình tư tưởng đầy nghịch lý: Từ một người cộng sản cuồng nhiệt đến một trong những tiếng nói phê phán sâu sắc nhất đối với chính chủ nghĩa mà ông từng dành cả tuổi trẻ để phụng sự. Đó là một cuộc đời đáng để suy ngẫm.

Thọ Nguyễn - Đông du ký (1)

 

Tôi may mắn được sống thời trai trẻ ở Đông Đức và Đông Âu. Năm 1970 khi thực tập ở đài truyền hình Cộng hòa Dân chủ Đức, tôi rong ruổi cùng xe truyền hình đi khắp nơi tường thuật nhiều sự kiện thể thao, âm nhạc và chính trị.

« Một kỷ niệm mà tôi không thể quên là cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Thủ tướng Đông Đức Willy Stoph và Thủ tướng Tây Đức Willy Brand tại Erfurt tháng 3.1970. Đài đưa nhiều xe truyền hình lưu động đến tường thuật cuộc gặp gỡ thượng đỉnh đầu tiên của hai nhà nước Đức. Xe của chúng tôi được phân công tường thuật cuộc hội đàm tại khách sạn Erfurter Hof.

Dân chúng Đông Đức rất ngưỡng mộ Willy Brandt, vì ông chủ trương hợp tác với phương Đông, giải trừ quân bị. Công an Đông Đức biết trước nên lập hàng rào ngăn cách dân chúng, không cho vào quảng trường trước cửa khách sạn.

Hoàng Quốc Dũng - Khi trợ lý Thủ tướng Raffarin bị cảnh sát bắt giữa đêm ở Paris

 

Để các bạn có thể hình dung một vụ việc tồi tệ liên quan đến một quan chức có thể diễn ra như thế nào ở một nước dân chủ, cụ thể là nước Pháp, tôi xin kể lại một câu chuyện xảy ra vào năm 2004.

Đêm 19 rạng sáng 20 tháng 4, cảnh sát phát hiện một nhân vật có những hoạt động đáng ngờ liên quan đến gái mại dâm và tiến hành kiểm tra trên đại lộ Ternes, quận 17 Paris.

Nhân vật đó, thật trớ trêu, lại chính là Dominique Ambiel, cố vấn của Thủ tướng. Và tình hình càng trở nên nghiêm trọng hơn khi trong xe của Ambiel có một cô gái Romania mới 17 tuổi, được xác định là gái mại dâm.

Nguyễn Viện - Một ngày (02/07/2026) hai sự kiện đặc biệt

 

Chuyện gần: Sài Gòn kỷ niệm 50 năm đổi tên TPHCM.

Nhân dịp này tôi có viết một bài cho BBC News Tiếng Việt. Có một chi tiết rất hay về Sài Gòn cũ mà tôi quên. Đó là sinh hoạt chính trị thời đó. Đa đảng, đa nguyên và cũng có phần bát nháo. Đặc biệt trong các dịp bầu cử “đại biểu nhân dân” các cấp, từ xã, tỉnh đến quốc hội lưỡng viện, kể cả tổng thống.

Tuy nhiên, vui nhất vẫn là bầu cử dân biểu Hạ viện. Mạnh ai người ấy ứng cử, cũng như vận động bầu cử. Tự do và tất nhiên vui nhộn, đôi khi cũng hài hước. Tất cả đều được báo chí tường thuật, hấp dẫn chẳng kém bầu cử tổng thống Mỹ.

Nguyễn Văn Tuấn - Ba khoảng cách giữa ảo vọng và thực tế

Việt Nam có nhiều khát vọng lớn. Muốn có những người như Steve Jobs, Elon Musk. Muốn làm AI, bán dẫn, công nghệ cao. Muốn có nền y tế ngang hàng với các nước tiên tiến. Muốn có đại học đẳng cấp quốc tế.

Tôi nghĩ khát vọng đó là tốt quá. Một quốc gia cần có ước mơ lớn. Một xã hội thiếu khát vọng thì khó đi xa. Nhưng khát vọng chỉ có giá trị khi nó đi kèm với một cái nhìn thực tế về năng lực của mình. Khi khoảng cách giữa điều muốn đạt và điều đang có quá xa, khát vọng rất dễ biến thành ảo vọng.

Theo tôi, Việt Nam hiện nay có ít nhứt 3 khoảng cách cần nhìn thẳng:

Thọ Nguyễn - Chuyện Budapest (1)

 

Tôi từng đến Budapest nhiều lần và cảm thấy nó rất ít thay đổi. Lần này cũng vậy, vẫn là các công trình mang ánh hào quang của quá khứ đế quốc Áo-Hung, từ hệ thống tàu điện ngầm metro cùng các nhà ga hoành tráng, đến những tòa lâu đài lừng lững hai bên sông Đa-Nuyp.

Phố xá vẫn giữ mặt tiền nhà cũ, không sơn sửa. Nông thôn Hungary về cảnh quan cũng không khác gì những năm trước. Hungary là đất du lịch nên xe taxi rất nhiều. Tất cả đều sơn màu vàng và hoạt động qua Uber. Taxi truyền thống gọi điện thoại đã biến mất hoàn toàn. Hầu hết lái xe tôi gặp đều biết nói bập bẹ tiếng Đức. Thậm chí còn đủ để pha trò.

Khi đi qua sân vận động Ference Puskas, tôi hỏi cậu lái taxi : Có phải đây từng là sân Népstadion (Sân vận động Nhân dân) không ? Anh ta trả lời bằng tiếng Đức : Ja, Volksstadion ! (tiếng Hung Nép = nhân dân, tiếng Đức =Volk). Rồi hai chúng tôi liệt kê một loạt khái niệm ngày xưa : Néphadsereg : Quân đội nhân dân ; Népköztársaság = Cộng hòa nhân dân ; Népszabadság = Báo Tự do Nhân dân (báo của đảng Công nhân xã hội chủ nghĩa Hungary trước 1990). Cậu ta cười to : Cái gì cũng “Nhân dân” mà nhân dân chẳng có gì cả !

Trần Trung Đạo - Con đường đẹp nhất cho tương lai Iran

Các kế hoạch sản xuất vũ khí nguyên tử của Iran không thể được đem ra thảo luận trong các cuộc đàm phán khi nào chế độ thần quyền Hồi Giáo còn tồn tại.

Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử Quốc Tế (International Atomic Energy Agency IAEA) ước tính rằng: “Tính đến giữa tháng 5 năm 2025, Iran sở hữu 408,6 kg uranium hexafluoride (UF6) được tinh chế tới mức 60 % uranium-235 (được gọi là uranium tinh chế cao, hay HEU).

Cũng theo bản tin này: “Một chuỗi đơn giản gồm khoảng 200 máy ly tâm IR-6 của Iran sẽ đủ để tinh chế 50 kg uranium - lượng đủ cho khoảng một quả bom hạt nhân -từ mức 60 % (HEU) lên mức 90% (cấp độ vũ khí) chỉ trong khoảng 10 ngày. Khoảng thời gian này thậm chí sẽ còn ngắn hơn nếu Iran sử dụng các máy ly tâm IR-9 tiên tiến nhất của mình.” (François Diaz-Maurin , The Bulletin of the Atomic Scientists, March 29, 2026).

Tạ Duy Anh – Quyền được nói

 

(Nhân rất nhiều chuyện liên quan đến viết và phát ngôn).

Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân.

Ý của ông Goh : Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi ?

Quả là rất khó bác bỏ, nếu chúng ta biết, tại thời điểm 2004 GDP đầu người của Trung Quốc là gần 1.300 USD, Việt Nam khoảng hơn 500 USD trong khi mức độ "đánh đổi" của công dân ở hai quốc gia sau còn có phần lớn hơn !

Dương Quốc Chính – Chửi Mỹ cho lành

 

Bạn này có thể chọn bên nào bạn ấy thích để ủng hộ, tùy nhận thức chính trị. Nhưng phát biểu thế này là hơi bị gồng quá. Thà chết này kia nghe như lãnh tụ mà sáo rỗng, làm màu.

Chẳng qua đấu tranh với bọn dân chủ, văn minh nó an toàn, nên chém thoải mái. Giống như hồi xưa anh em cánh tả, học sinh sinh viên sư sãi rủ nhau đi biểu tình chống chính quyền Việt Nam Cộng Hòa khá thoải mái. Vì nói chung là khá an toàn.

Kể cả có bị tù thì cũng nhẹ nhàng, gia đình không bị sao, xã hội không đấu tố, trường học cũng không làm gì. Sau 75, chính anh em sư sãi, học sinh sinh viên đó ngoan luôn với chính quyền mới.

Thọ Nguyễn - Truyền thông độc lập (3) Báo chí và đạo đức

(Tiếp theo)

Loạt bài viết này chỉ đề cập đến nền báo chí ở các nước dân chủ, nơi mà quyền lực được nhiều lực lượng chia sẻ và người dân được tự làm báo. Do vậy mọi so sánh với VIệt Nam đều lạc đề.

Theo bảng xếp hạng 2025 của “The Economist Democracy Index” thì trong số 167 nước chỉ 26 nước có chế độ dân chủ toàn diện và 47 nước có chế độ dân chủ khiếm khuyết. Còn lại khoảng 58 % nhân loại ở 93 nước không được biết thế nào là dân chủ [1]. Do đó việc 100 triệu người Việt chỉ biết đến truyền thông nhà nước không phải là điều gì đặc biệt.

Có bạn hỏi bao giờ Việt Nam có truyền thông công cộng? Việt Nam đã có kinh tế tư nhân. Phát triển kinh tế sẽ dẫn đến sự lớn mạnh của tầng lớp trung lưu. Khi đó đòi hỏi đa dạng thông tin ắt đẻ ra truyền thông tư nhân.

Thọ Nguyễn - Truyền thông độc lập (2) Đi hai chân

(Tiếp theo)

Sau 1945 người Đức coi truyền thông nhà nước là cái ổ tiềm ẩn cho chế độ độc tài.

Khi xây dựng hiến pháp, bên cạnh việc phân chia đất nước theo thể chế liên bang, kiểm soát quyền lực bằng tam quyền phân lập, người ta cũng xóa bỏ các đài phát thanh và truyền hình nhà nước, lập ra hệ thống phát thanh và truyền hình công cộng (öffentlicher Rundfunk, public broadcasting).

Chính quyền từ địa phương đến liên bang bị cấm không đươc lập cơ quan truyền thông để tự tuyên truyền cho mình. Tư nhân vẫn có quyền làm báo, in ấn, lên sóng phát thanh, truyền hình, điện ảnh, sân khấu. Tính trung lập và khách quan của truyền thông công cộng được coi là tài sản bất khả xâm phạm của nền dân chủ. Nó phải được bảo vệ bằng các nguyên tắc sau:

Thọ Nguyễn - Truyền thông độc lập (1) Mối nguy của độc quyền

Ngày 22.04 vừa qua khán thính giả phát thanh và truyền hình Tiệp (nước Cộng Hòa Séc) bỗng ngạc nhiên khi thấy các chương trình toàn quốc dừng lại 15 phút. Rồi các đại diện nghiệp đoàn lên sóng phản đối dự luật báo chí của chính phủ [1]. Điều gì đã xảy ra?

Trong tháng Hai 2026, chính phủ cánh hữu của thủ tướng Babis đã quyết định: Từ 2027 các đài phát thanh truyền hình công cộng sẽ không sống vào tiền cước phí truyền hình do dân đóng, mà sẽ được cấp bởi ngân sách nhà nước, lấy từ tiền thuế.

Người Việt sẽ bảo: Thế thì sao lại phản đối? Dân sẽ đỡ phải đóng cước phí truyền thông, trong khi nhà đài vẫn được nhà nước chu cấp cơ mà?

Huỳnh Ngọc Chênh - Giáo sư Tương Lai đã ra đi

Ông là một trí thức đáng kính luôn trăn trở với tình hình đất nước từ khi còn trẻ cho đến lúc tắt hơi thở vào sáng ngày hôm nay 30/04/2026.

Ông ở trong nhóm tư vấn của thủ tướng Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải. Những bài viết đóng góp và phản biện của ông xuất hiện thường xuyên trên báo Tuổi Trẻ và Thanh Niên, sau này xuất hiện thường xuyên trên mạng xã hội.

Ông cũng nhiều lần tham gia cùng mọi người xuống đường biểu tình chống Trung Cộng quấy phá Biển Đông, thắp nhang tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ biên giới, Hoàng Sa, Trường Sa.

Lưu Trọng Văn - Xin hãy tin rằng…

 

Sớm nay gã đến lần cuối tiễn biệt giáo sư Tương Lai. Nhìn chân dung ông anh thân thiết gã không kìm được nước mắt. Ra một góc riêng rồi gã cứ vậy mím môi để khỏi làm động lễ tang.

Chị Tuyết Nga chủ Một thoáng Việt Nam ấn vai gã, sao khóc dữ vậy em? Gã im lặng. Thương và trọng quá con người ấy còn hơi thở cuối cùng cũng muốn dành cho Dân tộc, cho Đất nước mà ông luôn khát khao nhìn thấy Tương Lai.

Gã sao quên được, cứ buồn chuyện gì liên quan đến Đất nước ông đều gọi gã lại. Ông muốn gặp gã không phải vì ông muốn hỏi điều gì đó, mà vì ông biết mỗi lần gã chuyện trò với ông gã luôn đem đến ông những thông tin, nhận định mà ở đó niềm hy vọng về Tương lai tốt đẹp như cơn gió tươi lành. Gã biết và cả ông nữa, ông biết cái hy vọng ấy còn ngàn trùng gian truân thành hiện thực, nhưng ông vẫn muốn nghe để xoa dịu nỗi buồn, nỗi đau, nỗi ức uẩn của mình.

Bông Lau - Chức năng Bộ trưởng

Một xã hội lành mạnh là phải có tiếng nói đối lập chỉ trích. Chỉ có xứ độc tài cai quản dân nô lệ mới khuyến cáo dân chúng ngậm miệng để yên cho chế độ ấy thao túng.

Tướng Mỹ gốc Việt như Lương Xuân Việt, và những Tướng Tá, các nhà bác học, trí thức gốc Việt thành danh ở Mỹ được ngưỡng mộ là lẽ tất nhiên. Những nhân vật này không có mấy ai nói xấu ngoài đám Hồng Ngưu.

Cựu Đại Tá Cao Hùng là một quân nhân chuyên nghiệp và ưu tú xứng đáng được ngưỡng mộ vì đã đem lại sự hãnh diện cho cộng đồng Việt Nam, nhứt là người tị nạn gốc Việt Nam Cộng Hòa.

Hungary hậu Orban : Bước ngoặt dân chủ làm rung chuyển châu Âu

Đăng ngày: 19/04/2026  

Từ eo biển Hormuz đến Budapest, một tuần lễ dồn dập những biến động địa chính trị. Trong khi Trung Đông vẫn bất ổn dù ngưng bắn mong manh, chiến thắng của đối lập tại Hungary mở ra một kỷ nguyên hậu Orban, với những hệ lụy vượt xa biên giới quốc gia này.  

Hungary : « Bài học Budapest » cho các nền dân chủ phi tự do

Chiến thắng của khuôn mặt mới Peter Magyar ở Hungary được các tuần báo bàn luận nhiều nhất. Le Nouvel Obs nói về « Bài học từ Budapest » : Đã từ lâu chưa bao giờ châu Âu nhận được một tin tốt lành như vậy. Le Point mỉa mai « Lại hụt rồi, thưa ông Putin ! ». Tác giả Luc de Barochez giải thích trên L’Express « Sự sụp đổ của Orban thay đổi những gì tại châu Âu ». 

Cũng như đã chống lại sự đô hộ của đế quốc Áo trong thế kỷ 19 và lật đổ sự thống trị của Liên Xô trong thế kỷ 20, hôm Chủ nhật 12/04 người dân Hungary quyết tâm giành lại tự do chính trị và phẩm giá dân tộc. Đất nước nhỏ bé này đã gởi đi thông điệp dân chủ vang vọng đến châu Âu và xa hơn nữa.