Đăng ngày:
Trang bìa Le Point dùng nền đỏ với hìnhTập Cận Bình đang nâng ly, Donald Trump là cái bóng mờ từ xa, chạy tít « Và trong khi đó, Trung Quốc… », nhấn mạnh đến kế hoạch của Tập Cận Bình để qua mặt nước Mỹ về quốc phòng, công nghệ, xe hơi, năng lượng…L’Express đăng hình vẽ Donald Trump và Tập Cận Bình dưới dạng hai robot đang đối mặt về trí thông minh nhân tạo, nguyên tử, lượng tử…với dòng tựa « Và rốt cuộc, Trung Quốc thắng ».
Thượng đỉnh Trump-Tập : Hòa dịu nhưng không đột phá
The Economist đánh giá cuộc gặp Trump-Tập là « mờ nhạt ». Libération cuối tuần nhận xét « Tại Bắc Kinh, Trump và Tập phô ra một ‘sự ổn định chiến lược’ nhưng không giải quyết những bất đồng ». Cuộc họp thượng đỉnh kết thúc hôm thứ Sáu 15/05 không mang lại thỏa thuận quan trọng nào, tuy nhiên hai đại cường đã giảm bớt căng thẳng về Iran, Đài Loan và đối địch kinh tế - một sự ổn định sau nhiều năm quan hệ bị xấu đi.
Trong chuyến công du đầu tiên của một tổng thống Mỹ kể từ 2017 - Joe Biden không hề đặt chân đến Hoa lục trong nhiệm kỳ - Donald Trump được đón tiếp trọng thể, từ lễ đón tưng bừng ở phi trường, đại yến cho đến việc đi thăm Trung Nam Hải. Nhưng chuyên gia Valérie Niquet lưu ý « không có bước tiến đáng kể nào », điều duy nhất đáng ghi nhận là « cuộc gặp đã diễn ra dù có chiến tranh Iran ». Rush Doshi, cố vấn chính của Joe Biden nay làm việc cho Council on Foreign Relations cũng cho rằng sự kiện chỉ mang tính biểu tượng, nhưng dù sao cũng là một sự hòa dịu tương đối.
François Godement, Viện Montaigne tóm tắt trên Libération : « Không tệ hơn nhưng cũng không tốt hơn dự kiến », « cả hai đều giữ được thể diện ». Theo Valérie Niquet, tuy chiến tranh Iran ảnh hưởng đến kinh tế Trung Quốc, nhưng Bắc Kinh không đóng được vai trò quyết định với đối tác Teheran. Ông Tập lợi dụng cuộc gặp để nhấn mạnh quan điểm về Đài Loan, và hiện ông Trump vẫn chưa thông qua hợp đồng bán vũ khí 11 triệu đô la cho Đài Bắc, có thể là « củ cà rốt » cho Bắc Kinh.
Khi Trung Quốc tự xem là trung tâm thế giới
Trong bài « Kế hoạch của Trung Quốc để thống trị thế giới », Le Point cho rằng Bắc Kinh muốn biến chuyến thăm của Trump thành sự khai sinh một kỷ nguyên mới : kỷ nguyên của đế quốc Trung Hoa trước một nước Mỹ suy tàn vì chiến tranh Iran và các cuộc khủng hoảng khác.
Tuần báo mô tả một vũ điệu trên không những ngày gần đây trên bầu trời Bắc Kinh. Nhiều chiếc C-17 Globemaster màu xám nhạt của US Air Force bay đến, với những thiết bị cần thiết cho chuyến công du của Donald Trump, trong đó có chiếc « Quái thú » nổi tiếng. Nhưng đậu cách đó không xa là một chiếc Boeing của Mahan Air đang bị Washington trừng phạt chở ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, được Vương Nghị tiếp vài giờ sau. Đón tiếp hầu như đồng thời đại diện của các giáo sĩ Iran và lực lượng hậu cần của tổng thống Mỹ, Trung Quốc có thể tự cho lại là quốc gia trung tâm thế giới.
Chuyến thăm dự kiến vào tháng Tư bị dời lại vì chiến tranh Iran. Không khai thông được eo biển Hormuz, Hoa Kỳ phải điều sang Trung Đông lực lượng đang ở châu Á để chống lại ảnh hưởng Bắc Kinh, và quân đội Trung Quốc không đòi hỏi gì hơn. Bắc Kinh tiếp tục chuyển giao công nghệ cho Iran để giúp tấn công lực lượng Mỹ. Tám năm rưỡi sau chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên năm 2017, tổng thống thứ 47 của Hoa Kỳ gặp lại một Trung Quốc đã đổi khác, với vũ khí đất hiếm và không ngần ngại mua dầu của Teheran bất chấp trừng phạt.
Philippe Le Corre, nhà nghiên cứu của Asia Society Policy Institute cho biết : « Tất cả các chuyên gia về quan hệ Mỹ-Trung đều nhận định chúng ta đã bước vào một kỷ nguyên mới ». Tập Cận Bình ở thế công, là vì ông ta cho rằng « dealmaker » Trump đã yếu đi do giá xăng tăng. Nếu thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ, Trump sẽ là « tổng thống vịt què ». Nhưng cũng theo Philippe Le Corre, Trung Quốc không thể sánh được với Mỹ. Dân số Hoa lục sẽ giảm mất phân nửa vào cuối thế kỷ, quân đội phát triển nhanh nhưng còn xa so với năng lực Mỹ và còn bị thanh trừng : hai cựu bộ trưởng quốc phòng vừa bị lãnh án tử hình treo.
Đài Loan vẫn là mục tiêu số một của Bắc Kinh
Vài hợp đồng mua Boeing và nhiều tấn đậu nành đủ để Trump khoe với cử tri, nhưng Mathieu Duchâtel của Viện Montaigne lưu ý trên Le Point là Bắc Kinh nhìn về hướng khác : Đài Loan là mục tiêu số một. Tuy nhiên các chiến lược gia Hoa lục có thể rút được bài học từ Hormuz : một cuộc chiến xung quanh một eo biển rất nguy hiểm. Trong khi chờ đợi, Bắc Kinh dệt nên mạng lưới ảnh hưởng tại các cơ quan Liên Hiệp Quốc, lập các liên minh từ Con đường tơ lụa mới, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải đến BRICS…Những « chiến lang » nhường chỗ cho ngoại giao kín kẽ.
Từ cuối Covid, các nguyên thủ thích đến Bắc Kinh hơn là Nhà Trắng. Còn những chuyến đi hiếm hoi của Tập Cận Bình là đến Đông Nam Á để chống lại thuế quan của Trump, hay đến Matxcơva để kiểm tra sự thần phục của Vladimir Putin, bởi vì trục Bắc Kinh-Matxcơva đang rất vững chắc. Báo chí Nhà nước ở Hoa lục mỉa mai việc các nhà lãnh đạo châu Âu lần lượt đến Trung Quốc để cố gắng cứu vãn một phần nền kỹ nghệ. Còn ai dám nêu ra Tây Tạng, Duy Ngô Nhĩ hay đối lập Hồng Kông ? Các cán bộ Trung Quốc nay thương lượng bằng một thứ tiếng Anh hoàn hảo không cần phiên dịch, họ đã học ngôn ngữ của đối thủ để dễ qua mặt.
Nhà kinh tế Benjamin Burbaumer trên Le Nouvel Obs cho rằng « Trump đẩy nhanh sự xói mòn sức mạnh Mỹ ». Theo ông Benjamin Burbaumer, Trump không phải là nguyên nhân mà chỉ là biểu hiện của cuộc đối địch giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Trong thập niên 70, các tập đoàn đa quốc gia tìm cách mở rộng thị trường, còn đảng Cộng sản Trung Quốc muốn dựa vào xuất khẩu nhờ lao động rẻ. Đó là khởi đầu của quá trình được gọi là toàn cầu hóa, và từ những năm 2000 bắt đầu phát sinh căng thẳng. Sau khủng hoảng 2008, Bắc Kinh chú trọng công nghệ, trực tiếp cạnh tranh với các đại tập đoàn Mỹ, rồi thay dần toàn cầu hóa bằng Hán hóa thị trường quốc tế. Hình ảnh Hoa Kỳ đã giảm sút từ ba thập niên, Trump chỉ tăng tốc mà thôi.
AI, robot và cuộc chiến công nghệ thế kỷ
L’Express đặt vấn đề « Donald Trump và Tập Cận Bình : Phải chăng sắp có cuộc chuyển giao quyền lực ? ». Hồ sơ của tuần báo nhận định « Trung Quốc so găng với Hoa Kỳ : AI là trung tâm của cuộc chiến thế kỷ ». Bắc Kinh triển khai những phương tiện khổng lồ nhằm rút ngắn khoảng cách về công nghệ.
Trong chuyến thăm của Donald Trump hồi 2017, Tập Cận Bình đã mời vị khách xem kinh kịch ở Tử Cấm Thành dù Trump thích coi đấu vật hơn, và lần này có thể là một trận đấu võ giữa các robot hình người như đã gây kinh ngạc cho thế giới trong dịp Tết. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) đầy tham vọng trong các lãnh vực tương lai : trí thông minh nhân tạo (AI), robot mang hình dạng người, 6G, drone, tin học lượng tử, nguyên tử…Mẹ của tất cả cuộc chiến tất nhiên là AI, yếu tố quyết định cả về kinh tế, quân sự lẫn địa chính trị.
Hiện Hoa Kỳ đang dẫn đầu nhờ các mô hình ngôn ngữ lớn của ChatGPT (OpenAI) và Claude (Anthropic). Nhưng DeepSeek của Trung Quốc đã tạo bất ngờ với mô hình R1 với giá rẻ hơn. Các tập đoàn kỹ thuật số ở Hoa lục cũng lao vào cuộc đua như ByteDance (chủ TikTok), Alibaba, Tencent. Công thức « Hoa Kỳ sáng tạo, Trung Quốc sao chép, châu Âu ra quy định » mà chủ tịch nghiệp đoàn giới chủ Ý Emma Marcegaglia đưa ra không còn phù hợp nữa. Nhà nghiên cứu Kyle Chan của Viện Brookings nhận xét, sau xì-căng-đan Hoa Vi, nay Bắc Kinh tìm cách tạo ra hệ sinh thái độc lập để đối phó với áp lực Mỹ, từ chất bán dẫn, an ninh năng lượng đến trí thông minh nhân tạo.
Trung Quốc đặt cược vào công nghệ tương lai
Trung Quốc nay đã dẫn đầu thế giới về bình điện, xe hơi điện, năng lượng tái tạo và drone, sắp tới là AI. Liệu Bắc Kinh có đuổi kịp trong lãnh vực này mà nhiều chuyên gia cho rằng chỉ cần vài tháng ? Hoa Kỳ có những con chip tân tiến nhất, tài chánh hùng hậu và năng lực tính toán không có đối thủ nhờ những trung tâm dữ liệu và các tên tuổi ngôi sao trong ngành công nghệ.
Trung Quốc tài chánh không mạnh bằng nhưng mỗi năm có khoảng 1,3 triệu kỹ sư tốt nghiệp, gấp 10 lần Mỹ, và các nỗ lực về AI bắt đầu có kết quả. Công chúng Hoa lục làm quen với công nghệ từ lâu, AI có mặt khắp nơi trong đời sống thường nhật. Xe điện XPeng vừa tự hành vừa có thể biến thành karaoke, các robot phục vụ trong nhà hàng, và tại một số thành phố như Thâm Quyến, Thượng Hải, có thể được drone giao thức ăn. Ở Quảng Châu, Hợp Phì, đã có taxi bay.
Nhà nghiên cứu Jean-Michel Valantin của The Red Team Analysis Society cho rằng việc quân sự hóa trí thông minh nhân tạo có thể là cuộc chạy đua vũ trang mới. Trong cuộc chiến này, mỗi bên đều có cách chặn lại bên kia. Điểm yếu của Trung Quốc là lệ thuộc chất bán dẫn của công ty Đài Loan TSMC, Nvidia của Mỹ và ASML của Hà Lan. Ngay từ 2022, Joe Biden đã kiểm soát chặt việc xuất khẩu và vẫn còn hiệu lực dù Donald Trump giảm nhẹ đôi chút. Bắc Kinh tìm được vũ khí trả đũa là đất hiếm.
Đối đầu công nghệ không chỉ trên Trái Đất, mà cả hai đều muốn đưa phi hành gia lên Mặt Trăng và đang nhắm đến Hỏa Tinh. Trung Quốc cũng đang ghi điểm về « soft power », không ít người có ảnh hưởng (KOL) trẻ tuổi phương Tây tỏ ra ngưỡng mộ cách sống Trung Hoa mà quên mất sự cai trị độc tài. Mới đây Bắc Kinh không những cấm start-up Trung Quốc Butterfly Effect bán lại cho công ty Mỹ Meta với giá 2 tỉ đô la, mà còn cấm xuất cảnh đối với hai đồng sáng lập công ty này.
Ukraina giành lại thế chủ động : Bước ngoặt chiến trường
Về chiến tranh ở Ukraina, The Economist nhận định cục diện đã xoay chuyển, « Nga đang vấp ngã trên chiến trường ». Cuộc duyệt binh mini mừng chiến thắng ngày 9 tháng Năm vừa qua phản ánh chính xác những thất bại trên chiến trường của Nga, và nỗi sợ hãi trước những cuộc tấn công tầm xa của Ukraina ngày càng hiệu quả. Lần đầu tiên sau gần ba năm, thế chủ động trong cuộc chiến dường như đã chuyển sang phía Kiev.
Sau khi vượt qua một mùa đông khắc nghiệt, các thành phố và lưới điện bị tấn công gần như hàng đêm bởi drone và hỏa tiễn của Nga, Ukraina đang gây ra những tổn thất ngày càng lớn cho Nga trên hầu hết mọi phương diện. Quân Nga lần đầu tiên bị mất quyền kiểm soát 113 kilomet vuông trong 30 ngày qua. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) liệt kê các yếu tố góp phần vào thành công của Ukraina : các cuộc phản công trên bộ và tấn công tầm trung ; Nga không còn sử dụng được các thiết bị Starlink bất hợp pháp ; và việc điện Kremlin siết chặt ứng dụng nhắn tin Telegram trong nước. Sir Lawrence Freedman, giáo sư King’s College ở Luân Đôn đánh giá đây có thể là một bước ngoặt trong cuộc chiến.
Số thiệt hại của Nga ở mức 35.000 lính mỗi tháng, vượt quá tốc độ tuyển quân thay thế. Và đằng sau con số gần 1,4 triệu người thương vong, là một thực tế đáng lo ngại hơn. Cho đến năm ngoái, tỉ lệ lính Nga thiệt mạng so với bị thương có thể nằm trong khoảng từ 1 : 2 đến 1 : 3, tức một tử trận thì hai hoặc ba bị thương. Vào tháng Ba, ông Zelensky cho biết cứ hai binh sĩ Nga thiệt mạng thì một người bị thương. Tỉ lệ tử thương bị đảo ngược, đến 80 % là do drone FPV gây ra.
Các binh sĩ Nga phàn nàn rằng drone tự hành mới của Ukraina không phát ra tiếng động cho đến khi chúng lao xuống, nhờ sử dụng trí thông minh nhân tạo và được điều khiển bằng cáp quang để chống lại các thiết bị gây nhiễu. Ở cách xa biên giới cũng không yên với drone tầm trung Ukraina (50-300 kilomet). Các mục tiêu là kho đạn, sở chỉ huy, bệ phóng hỏa tiễn địa-không, radar, nơi tập trung quân và xe tăng. Đặc biệt từ tháng Ba lần đầu tiên Ukraina vượt Nga về số vụ tấn công tầm xa, làm sản lượng dầu của Nga giảm mất nửa triệu thùng/ngày. Các chuyên gia cho rằng « nếu phải báo cáo cho Putin, thì đó là một bức tranh khá ảm đạm ».
Drone Ukraina gieo ác mộng sâu trong lãnh thổ Nga
Phóng sự của L’Express mô tả « vũ khí tầm xa của Kiev là cơn ác mộng của người Nga » : hiện có đến 70 % cư dân Nga nằm trong tầm tấn công của Ukraina. Thành phố Saint-Pétersbourg với khu trung tâm là di sản Unesco, nay bị mùi dầu cháy ám dai dẳng. Tại thành phố lớn thứ nhì của Nga lâu nay ít biết đến chiến tranh, những cột khói đen từ những trận hỏa hoạn liên tục xuất hiện vì Kiev oanh kích các cơ sở hạ tầng dầu khí gần đó. Đến nỗi thống đốc Leningrad, Alexandre Drozdenko phải coi vùng của mình là « tiền phương » dù cách mặt trận đến 1.000 kilomet. Tại Krasnodar ở tây nam nước Nga, cả một trận « mưa dầu lửa » đã đổ xuống thành phố Touapsé sau khi Ukraina đánh vào một nhà máy lọc dầu.
Trong số các drone tầm xa, được sử dụng nhiều nhất là FP-1 tương tự như Shahed nhưng bay xa đến 1.600 kilomet và mang theo 120 ký chất nổ. Chỉ riêng trong tháng Ba, Nga cho biết đã chặn được 11.211 drone loại này. Đối với các mục tiêu được bảo vệ cẩn mật, Kiev có các hỏa tiễn hành trình tầm xa, nổi tiếng nhất là Flamingo (Hồng Hạc), mang được 1 tấn chất nổ đi xa 3.000 kilomet, hơn hẳn Scalp của Pháp và Storm Shadow do Anh cung cấp, giá thành chỉ bằng 1/4 Tomahawk của Mỹ và không bị các đồng minh trói tay. Song song đó là các hỏa tiễn đạn đạo mới FP-7 và F-9. Lãnh thổ Nga rộng mênh mông, đến hơn 17 triệu kilomet vuông, gấp 27 lần nước Pháp nên không thể nào bảo vệ cho xuể, và Ukraina còn chú tâm hủy diệt các hệ thống phòng không Nga. Bị tấn công liên tục, Matxcơva thậm chí còn định mua lại các giàn S-400 đã bán cho Thổ Nhĩ Kỳ năm 2017, và hoãn giao hàng cho Ấn Độ.
Putin và nghịch lý của các bạo chúa
Tác giả Bernard-Henri Lévy trên Le Point giải thích « Tại sao và làm thế nào Putin sụp đổ ». Cũng như Hitler, Mussolini, Ceausescu, hay như Néron, hoàng đế Pavel I của Nga và tất cả các nhà độc tài trên thế giới, Putin luôn hoài nghi, hoang tưởng, hình dung ra các âm mưu lật đổ, với hình ảnh cái chết của Saddam Hussein và Kadhafi trong đầu. Ông ta có lý : Không ai trong số các nhà độc tài kể trên chết một cách êm thấm cả.
Phải chăng việc trừ khử những kẻ bị nghi là phản bội thay vì gây sợ hãi lại hủy diệt lòng trung thành ? Và thanh trừng, giám sát, đàn áp những người thân tín lại tạo ra những con người chỉ muốn giết chết ông chủ ? Đó là nghịch lý của các bạo chúa, càng thanh trừng càng tạo ra nhiều kẻ thù ; càng cai trị bằng nỗi sợ thì lại càng dễ trở thành con mồi của sự sợ hãi mà họ gieo rắc. Càng chọn lọc những tiếng nói có thể đến tai mình, thì thông tin càng ít tin cậy. Thế là bạo chúa chỉ còn thấy những khuôn mặt dối trá, run rẩy quanh mình, mất đi khả năng phân biệt giữa nguy hiểm thực sự và tưởng tượng.
Người ta đã quên rằng chế độ Putin suýt nữa đã bị lật đổ ngay trong năm chiến tranh đầu tiên với Ukraina, bởi một người thân tín là Yevgeny Prigozhin. Thủ lãnh Wagner ban đầu là đầu bếp riêng, người tổ chức tiệc tùng cho Putin và nếm trước các món ăn – theo như logic của các Sa hoàng. Trên đường tiến về Matxcơva, chẳng ai ngăn cản Prigozhin, cho đến phút cuối ông ta nghe lời đường mật của Putin mà dừng lại và sau đó bị trừ khử. Liệu phép lạ sẽ xảy ra lần nữa ? Ông chủ điện Kremlin đã tồn tại lâu hơn những người tiền nhiệm rất nhiều, nhưng đến bao giờ ?
Cuộc xâm lăng Ukraina tưởng chừng ba ngày đã thành bốn năm, và người Ukraina bị ông ta coi là hạ đẳng, không những kháng cự được mà còn đạt được những thành công ngoại giao, quân sự, nay có thể tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Tổng thống Zelensky có được lòng ái quốc của người dân, sự dũng cảm của các chiến binh và nay là công nghệ drone lợi hại hơn hẳn những đoàn xe tăng. Thế nên tác giả tin rằng cuộc chiến này đối với Putin cũng giống như băng tuyết Matxcơva đối với Napoléon hay trận đánh Stalingrad với Hitler. Cái bẫy đã được giăng sẵn cho Putin.
https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20260516-t%E1%BB%AB-b%E1%BA%AFc-kinh-%C4%91%E1%BA%BFn-kiev-th%E1%BA%BF-gi%E1%BB%9Bi-b%C6%B0%E1%BB%9Bc-v%C3%A0o-m%E1%BB%99t-k%E1%BB%B7-nguy%C3%AAn-m%E1%BB%9Bi
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.