Ngày 03/11/2026, người Mỹ đi bầu cử giữa nhiệm kỳ. Không có chuyện chọn tổng thống mới, không có lễ tuyên thệ, cũng chẳng có màn chuyển giao quyền lực ở Nhà Trắng. Nhưng đừng vì thế mà coi nhẹ cuộc bầu cử này. Đôi khi, người ta không cần thay chủ nhà mà vẫn có thể thay người giữ chìa khóa.
Đây là cuộc sát hạch giữa nhiệm kỳ đối với tổng thống Trump. Năm 2024, ông trở lại Nhà Trắng với lời hứa làm nước Mỹ vĩ đại trở lại. Đến năm 2026, cử tri sẽ hỏi một câu đơn giản hơn nhiều: Nước Mỹ đã vĩ đại hơn chưa, hay chỉ có những cuộc tranh cãi trở nên vĩ đại hơn?
Rất nhiều dự báo cho rằng đảng Dân chủ có cơ hội đáng kể giành lại Hạ viện. Đảng Cộng hòa có nhiều lợi thế hơn trong cuộc đua Thượng viện. Kịch bản dễ hình dung nhất là Washington tiếp tục chia đôi quyền lực, và Trump sẽ phải học lại một bài học mà các tổng thống Mỹ nào cũng phải học: thắng cử không đồng nghĩa với được toàn quyền.
Tổng thống Trump có một đối thủ khó chịu: Hóa đơn hàng tháng
Trump là một chính trị gia có tài biến mọi chuyện thành sự kiện. Một phát ngôn có thể chiếm cả ngày tin tức kể cả thóa mạ một phóng viên nữ CNN. Một cuộc khẩu chiến có thể khiến truyền thông quên mất những vấn đề khác. Ông biết cách làm chủ sân khấu và buộc đối thủ phải diễn theo kịch bản của mình.
Nhưng có một thứ không dễ bị điều khiển bằng mạng xã hội hay những bài diễn văn: Hóa đơn cuối tháng.
Cử tri có thể nghe tổng thống nói về chiến thắng, về sức mạnh nước Mỹ, về những thỏa thuận lịch sử, về tình yêu Putin. Nhưng khi đi siêu thị, họ vẫn nhìn giá thực phẩm. Khi trả tiền thuê nhà, họ không thể dùng khẩu hiệu để thanh toán. Khi đổ xăng, họ cũng chẳng được giảm giá chỉ vì nước Mỹ vừa có thêm một tuyên bố chiến thắng.
Chính trị có thể là nghệ thuật kể chuyện. Nhưng đời sống là nơi người dân kiểm tra xem câu chuyện ấy có thật hay không. Nếu kinh tế không đem lại cảm giác dễ thở. Nếu giá cả tiếp tục là nỗi lo. Nếu chính sách thuế quan và những cuộc đối đầu thương mại tạo thêm bất an, Trump sẽ phải đối diện với một loại phản đối rất khó hóa giải: sự thất vọng của những người từng bỏ phiếu cho mình.
Người ta có thể tha thứ cho một chính trị gia phét lác, mhưng không dễ tha thứ khi lời hứa không giúp họ trả được hóa đơn.
Hạ viện: Cơ hội cho phe đối lập
Trong bầu cử giữa kỳ, đảng của tổng thống thường gặp bất lợi. Cử tri có xu hướng dùng lá phiếu để điều chỉnh quyền lực, nhất là khi họ cảm thấy Nhà Trắng đang quá tự tin. Đảng Dân chủ hiểu điều đó. Nhưng họ cũng có một vấn đề: Chống Trump không phải là một chương trình hành động.
Nếu chiến dịch chỉ xoay quanh việc Trump nói gì, đăng gì, xúc phạm ai và gây tranh cãi với ai, thì đảng Dân chủ vô tình giúp ông tiếp tục làm trung tâm của sân khấu. Muốn thắng, họ phải nói được những điều người dân quan tâm: Tiền lương, giá nhà, y tế, việc làm, giáo dục và tương lai của tầng lớp trung lưu.
Cử tri không đi bỏ phiếu chỉ để thưởng cho một đảng vì đảng kia làm họ khó chịu. Họ còn muốn biết người được bầu sẽ làm gì sau khi ngồi vào ghế, xem nhà mình có dễ thở hơn không. Tôi nghiêng về khả năng đảng Dân chủ giành lại Hạ viện. Nhưng đó là dự báo, không phải lời tiên tri. Chính trị Mỹ có thói quen làm những người dự báo quá tự tin phải xấu hổ.
Thượng viện: Một bài toán không dễ giải
Nếu Hạ viện là nơi đảng Dân chủ có cơ hội, Thượng viện lại là câu chuyện khó hơn. Người ta đang chờ Texas đổi mầu nhưng nói như thỏ bảo sói “Hãy đợi đấy”.
Bản đồ bầu cử, cơ cấu các bang và đặc điểm từng cuộc đua khiến đảng Dân chủ không thể chỉ dựa vào tâm lý chống Trump trên toàn quốc. Một ứng viên có thể thắng áp đảo ở New York hay California, nhưng điều đó không tự động giúp đảng mình có thêm ghế tại những bang cạnh tranh như Ohio hay North Carolina.
Đó là một trong những nghịch lý của hệ thống chính trị Mỹ: Số phiếu toàn quốc và số ghế trong Quốc hội không phải lúc nào cũng đi cùng một hướng. Vì thế, tôi không đặt cược vào đảng Dân chủ với chiến thắng cả hai viện. Khả năng chia đôi quyền lực ở Washington đáng được xem xét nghiêm túc hơn.
Nếu mất Hạ viện, Trump sẽ gặp rắc rối gì?
Trước hết, ông vẫn là tổng thống. Không ai có thể lấy chìa khóa Nhà Trắng chỉ bằng một chiến thắng tại Hạ viện. Nhưng một Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ khiến chính quyền Trump phải đối diện với nhiều cuộc điều tra, giám sát và tranh cãi về ngân sách, chính sách cũng như hoạt động của nhánh hành pháp.
Nói nôm na, Nhà Trắng vẫn có người ở, nhưng hàng xóm đã đổi chủ và người hàng xóm mới không có nghĩa vụ phải gật đầu với mọi quyết định của chủ nhà. Trump có thể tiếp tục điều hành bằng sắc lệnh trong phạm vi quyền hạn của tổng thống, nhưng không thể biến Quốc hội thành một phòng họp mà mọi người chỉ đến để nghe ông phát biểu.
Đó là khác biệt giữa quyền lực và quyền lực không bị kiểm soát. Và nếu có một điều Trump không thích, có lẽ đó là phải giải thích với những người không thuộc phe mình.
Đừng nhầm cuộc bầu cử này với một cuộc trưng cầu dân ý đơn giản
Có người sẽ nói đây là cuộc bầu cử chống Trump. Có người lại coi đây là cơ hội để bảo vệ chương trình nghị sự của ông. Cả hai cách nhìn đều có phần đúng, nhưng chưa đủ.
Cử tri Mỹ không phải một khối đồng nhất. Có người bỏ phiếu vì kinh tế, có người vì nhập cư, có người vì quyền phá thai, có người vì chính sách đối ngoại, có người đơn giản muốn Quốc hội làm đối trọng với Nhà Trắng, thậm chí thấy ứng viên đẹp trai nên bầu thôi.
Điều đáng chú ý là một bộ phận cử tri có thể đã bỏ phiếu cho Trump năm 2024 nhưng không nhất thiết muốn trao cho ông một tấm séc trắng vào năm 2026. Họ có thể vẫn thích Trump hơn các chính trị gia Dân chủ, nhưng không hài lòng với cách ông điều hành. Trong chính trị, sự lựa chọn đôi khi không phải giữa người mình yêu và người mình ghét, mà giữa hai người mà mình đều chưa thực sự tin tưởng.
Dự báo: Một Washington khó sống hơn với Trump
Tôi nghiêng về ba kịch bản:
- Đảng Dân chủ có cơ hội tốt để giành Hạ viện.
- Đảng Cộng hòa có lợi thế hơn trong cuộc đua Thượng viện.
- Nếu quyền lực Quốc hội bị chia đôi, hai năm cuối nhiệm kỳ Trump sẽ là giai đoạn đối đầu chính trị gay gắt hơn.
Đây không phải dự báo rằng Trump sẽ thất bại hoàn toàn. Ông vẫn có một lực lượng ủng hộ lớn, một bộ máy chính trị đáng kể và khả năng huy động cử tri mà nhiều đối thủ phải ghen tị. Nhưng một tổng thống mạnh không nhất thiết cần một Quốc hội cùng đảng hay nghị gật. Đôi khi, chính việc thiếu đối trọng mới là điều khiến người nắm quyền đi quá xa và tự tạo ra đối thủ cho mình.
Cuối cùng, có lẽ Trump nên nhớ một điều rất Mỹ: Tổng thống có thể nói mình thắng, có thể tuyên bố mình thắng, thậm chí có thể viết rằng mình thắng trên mạng xã hội. Nhưng số ghế trong Quốc hội không được tính bằng số lần ông tuyên bố chiến thắng.
Ngày 03/11, người Mỹ không chọn một tổng thống mới. Họ chọn xem người tổng thống hiện tại sẽ tiếp tục được thuận buồm xuôi gió hay phải bắt đầu thương lượng với những người không cùng phe. Và đó là lúc nền dân chủ Mỹ có cơ hội chứng minh rằng Nhà Trắng không phải Nhà Trump, Quốc hội không phải Quốc hội của tổng thống, còn nước Mỹ thì không phải công ty gia đình.
Ở Mỹ, tổng thống có thể là người quyền lực nhất đất nước. Nhưng cứ hai năm một lần, cử tri lại nhắc ông rằng quyền lực cuối cùng vẫn nằm trong tay người cầm lá phiếu dù chỉ là một trong gần hai trăm triệu cử tri.
HIỆU MINH 01.11.2026
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.