Affichage des articles dont le libellé est Tạ Duy Anh. Afficher tous les articles
Affichage des articles dont le libellé est Tạ Duy Anh. Afficher tous les articles

mardi 10 novembre 2026

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (8)

11- MẮT THÔN NỮ

Thôn nữ đầu tiên trong đời tôi là một chị hàng xóm.

Ngày ấy tôi còn bé, nhóc con, trong khi chị đã có ngực. Từ một cô bé, chị thành thôn nữ, chỉ qua đúng một đêm. Hôm trước chị còn cười ré lên đuổi nhau với tụi tôi. Hôm sau, kể từ buổi sớm khi tôi dậy cho trâu đi đái, thấy chị đứng bâng khuâng bên thành giếng, cười một mình, hát một mình, tay nâng trộm đôi bầu ngực, ngó nghiêng một cách hốt hoảng như sợ ai nom thấy... chị không chơi đùa với bọn tôi nữa. Tôi trở thành nhóc con của chị.

Cũng từ bấy sáng nào chị cũng xổ tóc, thích thú nhìn bóng mình dưới đáy giếng. Cũng từ bấy chị hay đỏ mặt, dậm chân lạch bạch khi tôi chế chị với một trai làng. Chị đuổi tôi, tóm áo kéo ghì vào lòng chị, hơi thở nóng hổi như nổi giận trong khi mắt chị long lanh:

lundi 9 novembre 2026

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (7)

 

10- CỐI GIÃ GẠO

Một khúc gỗ đảm bảo kích thước, bất cứ loại gỗ gì cũng được nên cũng khá dễ kiếm với một chút khéo tay để tạo cái mỏ cối, thường bằng gỗ ổi lại càng không hề hiếm. Ngay cả khi mỏ cối cần gắn vài cái đinh hoặc vật kim khí nhằm tạo ma sát, cũng không quá phức tạp. Thứ cuối cùng còn lại là cho nó một không gian cố định và tất cả những yêu cầu đó đều nằm trong tầm tay của bất cứ gia đình nông thôn nào có chút của ăn của để.

Ngần ấy là vừa đủ để có một cái cối giã gạo, hoàn toàn có thể tự chế, từng vang bóng một thời chưa kịp xa.

Mặc dù đơn giản như vậy nhưng hầu như mỗi làng luôn chỉ có vài cái cối giã gạo, theo cụm dân cư, mặc dù không hề có sự phân công mang tính chủ ý nào.

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (6)


9- CỐI XAY LÚA

Trong một gia đình nhà quê chính gốc nhất định không được thiếu chiếc cối xay lúa, như không được thiếu cái liềm, cái hái, chiếc hòm đựng thóc. Đó là những thứ mà nếu còn thiếu là còn phải nghĩ đến ngày ngày, khi nào có mới thôi.

Tôi cứ phải dừng lại nhắc bạn đọc là tôi đang nói chuyện thời cách đây nhiều chục năm.

Bởi vì có những dụng cụ không chỉ đơn thuần làm chức năng của đồ vật, mà nó còn mang ý nghĩa biểu tượng. Chẳng hạn cái bếp, ngoài việc dùng để nấu nướng, luôn tượng trưng cho hạnh phúc và an bình.

dimanche 8 novembre 2026

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (5)


8- NHÀ NGANG

Không phải gia đình nhà quê nào xưa kia cũng có nhà ngang. Khi ăn còn chả đủ, một chỗ chui ra chui vào chưa thưng kín vách, nền đất vẫn mối đùn chuột rúc thì nhắc đến nhà ngang chẳng khác nào nói mỉa ngọt nhau.

Một gia đình cơ nghiệp chưa có, hoặc lưng vốn còn mỏng, chưa bị áp lực phải có thêm không gian, chắc chắn chưa cần phải có nhà ngang.

Một gia đình mới ra ở riêng sau khi tách hẳn khỏi bố mẹ, cho dù đủ điều kiện kinh tế, cũng chưa nghĩ đến nhà ngang làm gì. Nhiều việc khác quan trọng, cấp thiết hơn cần phải làm trước. Vả lại, đời còn đủ dài để mà xây đắp, ước muốn.

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (4)


6- RƠM

Thỉnh thoảng tôi cứ hay bị những ý nghĩ lẩn thẩn len ngang vào công việc. Một vài trong những ý nghĩ bám dai dẳng nhất lại liên quan đến rơm.

Chẳng hạn bỗng dưng tôi thấy thèm mùi rơm tươi, thèm một giấc ngủ bọc chặt bằng rơm, thèm được thả bộ trên những con đường trải đầy rơm, nghe chân mình ngập sâu trong cảm giác êm ái, tin cậy. Và có lúc tôi cứ thấy thương những đứa con của tôi, sinh ra ở phố, có hoàn cảnh xuất thân may mắn hơn bố rất nhiều, cũng bằng cái ý nghĩ lẩn thẩn: Chúng không được lăn tuổi thơ vào rơm.

Suốt những năm còn bé tí hin, rơm là tri âm, tri kỷ của tôi. Khi vui tôi ngả mình trên rơm, úp mặt xuống rơm, lăn lộn trên rơm, thấy bất cứ sợi rơm nào cũng có thể bắc ngang bầu trời! Khi mệt mỏi tôi phó thác cho rơm. Khi buồn hoặc trốn đòn của bố mẹ, tôi tìm đến rơm như tìm đến một sự che chở. Không hiểu sao tôi cứ tin rằng mẹ tôi sinh ra tôi trong một cái ổ rơm.

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (3)


5- NHỮNG CHIẾC GƯƠNG CỦA LÀNG

Tôi không muốn kéo lùi cuộc sống trở về phía sau, bởi hơn ai hết, nỗi sợ nghèo đói là nỗi sợ bám theo tôi dai dẳng nhất. Những kỷ niệm gắn với nghèo đói, gắn với thiếu cơm, thiếu quần áo ấm mỗi mùa đông rét cắt da cắt thịt, vẫn luôn đầy ắp trong ký ức tôi.

Thỉnh thoảng nằm mơ về cái thời ấy, tỉnh dậy vẫn thấy bổi hổi bồi hồi, mồ hôi túa ra khắp các chân tóc. Không ít lần ngồi xuống mâm cơm, tôi lại nhớ những đận chờ mẹ mang gạo từ chợ về mấy chục năm trước. Có hôm mẹ vừa bước vào ngõ đã nói toáng lên: Hôm nay người ta “đuổi chợ”, chẳng đong được lẻ gạo nào đâu.

Đuổi chợ? Chỉ những ai sống qua thời ấy mới biết và thấm nỗi cay đắng của hành động kỳ lạ ấy. Còn hồi đó vì sao mẹ phải nói to từ ngoài ngõ? Vì mẹ không muốn thấy niềm hân hoan tắt vụt trên nét mặt những đứa con gầy nhom, lúc nào cũng chỉ thèm một bữa cơm no.

vendredi 6 novembre 2026

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (2)

 

3- CẦU AO

Ở làng tôi và nhiều vùng quê khác, sau nếp nhà, trái bếp là đến cầu ao. Chưa có cầu ao kể như chưa khép kín một thế giới riêng biệt, thiếu một sự cân xứng mang tính phong thủy.

Đi xa về gần, nếu là dân quê, không bao giờ vào nhà ngay khi chưa qua cầu ao khỏa chân.

Tuy chỉ là một vật dụng đơn giản nhưng cầu ao lại nói được rất nhiều điều về gia phong, gia thế của chủ nhân nó. Vài ba cây tre ghép lại sơ sài, gác qua loa lên hai chiếc cọc bắt chéo, đầu kia cẩu thả bám vào vách đất nham nhở, đó là chiếc cầu ao của nhà khó, chưa có nếp, quen tùy tiện trong sinh hoạt, bạ đâu hay đấy.

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (1)

 

(Những mẩu văn)

Đó là tên tập sách tôi dự định sẽ xuất bản, như đã nói trước. Nó gồm 2 phần. Phần I-TRONG LÀNG, cũng là phần chính, gồm những mảnh ký ức của tôi, về nơi mình sinh ra, lớn lên, cho đến khi thoát ly khỏi làng năm 19 tuổi. Phần II-NGOÀI XÓM, có thể coi là Phụ lục, gồm ký ức về những trải nghiệm thiên hạ, chủ yếu ở quê vợ, khi tôi đã trưởng thành.

Căn cứ trên dung lượng và độ sơ sài trong nội dung của chúng, xin coi chúng là những mẩu văn, hoặc mảnh ký ức được thể hiện bằng chữ.

Từ thực tế trải nghiệm sống và quan sát ngôi làng của tôi, tôi mong đóng góp tí tẹo vào việc bảo tồn một phần không gian tinh thần, linh hồn của làng quê một thời nói chung. Vì thế, tôi rất vui nếu chúng giúp các bạn, nhất là những người trẻ có thêm hứng thú khám phá những giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống truyền thống của ông bà, từ đó biết trân trọng cuộc sống hiện tại, tìm cách làm cho nó tốt hơn mỗi ngày.

samedi 1 août 2026

Tạ Duy Anh – Vài lời về Nguyễn Quang Thiều

 

Lần tái khám này, kết quả tệ hơn 6 tháng trước, càng khiến tôi chán nản, sau rất nhiều sự chán nản có sẵn. Ông đệ Nguyễn Lân Hiếu bảo anh phải tự "thiết quân luật" trong ăn uống, kiểm tra huyết áp, chứ để suy thận là mệt lắm đấy.

Thôi, bỏ hết, tuốt tuột, bỏ luôn cả danh hiệu nhà văn phù phiếm và đang nhiều tai tiếng. Xét cho cùng, chẳng có thứ gì quý hơn đời sống. Sắp bảy mươi rồi, không vị thân thì chỉ còn chờ vị...tử!

Nhưng nếu không có vài lời về ông bạn văn, thủ trưởng cũ Nguyễn Quang Thiều, thì khó mà yên được để chữa bệnh.

dimanche 26 juillet 2026

Tạ Duy Anh - Nghề biên tập


Những ai từng làm nghề biên tập sách, báo, hoặc có hiểu biết chút ít về nó, sẽ không nỡ để buột ra những lời cay độc, khi nhằm vào các biên tập viên gặp tai nạn. Giờ đây tôi có thể khẳng định nghề biên tập có ba cái nhất hiển nhiên: Chán nhất, hại mắt hại não nhất và nguy hiểm nhất.

Chán vì bản thảo hay hay dở, hấp dẫn hay nhạt nhẽo vẫn cứ phải cắm mặt đọc cho bằng hết.

Hại mắt hại não nhất vì chỉ cần 10 năm đọc biên tập, mắt sẽ giảm thị lực nghiêm trọng bằng 30 năm bình thường. Còn não thì rơi vào tình trạng trơ lì, mất dần hứng thú và cảm xúc đọc sách, thậm chí sợ đọc sách.

samedi 18 juillet 2026

Tạ Duy Anh - Vì nhân dân phục vụ


Nghe nói đó mới là tên nguyên bản tiểu thuyết "Người tình của phu nhân sư trưởng" khi dịch sang tiếng Việt. Đọc xong rồi mới thấy cái tên "Vì nhân dân phục vụ" phù hợp hơn với lối giễu nhại trong suốt hơn 260 trang sách.

Tôi đã biên tập, đọc 4 cuốn quan trọng nhất của Diêm Liên Khoa, trong đó có "Tứ thư" nhận giải Kafka danh giá. Cuốn sách mới nhất do Nhà sách Vinh tặng. Tôi dùng nó để thử sức đọc của mình sau thời gian dài dưỡng bệnh. Và nó mất trọn một ngày.

Sách của họ Diêm thường hấp dẫn, hài hước và gây choáng váng ở những chi tiết đạt đến độ siêu hư cấu. Câu văn nào cũng dự phòng trận cười bùng nổ, sau khi chọc cho bạn một phát đau tận xương.

mercredi 15 juillet 2026

Tạ Duy Anh - Ai ký giấy khai sinh cho "Chuyện với Thanh"?


Một cuốn sách muốn ra đời ở Việt Nam, theo các quy định hiện hành, cần phải qua 5,6 chặng. Chặng nào cũng hướng tới việc không để lọt đến bạn đọc những nội dung "xấu độc".

Chặng cuối cùng mang tên hậu kiểm.

Phải qua nốt được cửa ải này, cuốn sách mới chính thức chào đời, mới có giấy khai sinh. Tất cả đều được vận hành bằng một quy trình chặt chẽ, gắn với trách nhiệm cá nhân.

lundi 13 juillet 2026

Tạ Duy Anh – Nói gì vào lúc này

 

Bạn bè khuyên tốt nhất đừng nói gì nữa, nói gì cũng bằng thừa, vì nói gì cũng chả có người nghe.

Tự xét thấy lời bạn không phải không có lý. U70 rồi, mắt mờ chân chậm não trơ rồi, còn chơi được với cháu là còn phúc lớn. Nhưng nếu không nói thì lòng cứ trĩu nặng như đeo đá, còn khổ hơn.

Nhà xuất bản Hội Nhà văn là nơi tôi từng gắn bó chẵn 20 năm với biết bao nỗi vui buồn. Từ khi về hưu năm 2020, tôi hầu như không biết gì về hoạt động của nhà xuất bản, nên không dám nhận xét. Nhưng thời tôi còn làm việc, thì vui là chính, trong một tập thể gắn bó như gia đình.

Tạ Duy Anh – Đang có chuyện gì ?

 

Lần ấy tôi có việc phải đi xe khách. Xe đang chạy thì bỗng khựng lại, khiến mọi người trên xe dúi dụi về phía trước. Sau đó thấy lái xe thò cổ ra quát một thanh niên bên dưới đường, ngay đầu xe:

- Đi đứng thế à, muốn chết hả?

Anh thanh niên đi ẩu không hề tỏ ra hối lỗi, mà còn chõ miệng lên quát lại:

- Đ.m, ông tưởng tôi muốn sống lắm à!

jeudi 11 juin 2026

Tạ Duy Anh - Tôi cũng sở hữu hợp đồng kỳ nghỉ


VTV1 vừa gây sửng sốt dư luận và giới báo chí bằng phóng sự điều tra mang tên BẪY, nói về những tiêu cực trong việc bán Hợp đồng kỳ nghỉ, của những công ty lừa đảo.

Một chương trình truyền hình cực kỳ xuất sắc, xét về mặt nghiệp vụ báo chí và rất có lương tâm nghề nghiệp. Mặc dù mới xem 2 trong số 4 kỳ, như giới thiệu, nhưng nếu được đề cử giải thưởng lớn về truyền thông cho năm 2026, tôi sẵn sàng góp ngay một phiếu.

Các bạn quá giỏi, quá công phu và đầy trách nhiệm với cộng đồng. Thành thật tôi vẫn còn đang ngỡ ngàng, về khả năng tác nghiệp đỉnh cao của ê kíp. Ngay cả khi các đối tượng lừa đảo, với những tính toán tinh vi, nhờ thế lách được qua cửa luật pháp, thì những hình ảnh, lời nói, vẻ mặt trâng tráo của họ cùng hậu quả khủng khiếp mà họ gây ra cho khách hàng, sẽ còn lưu truyền như một bản án, một hình phạt suốt đời với họ.

lundi 8 juin 2026

Tạ Duy Anh - Cho những ai chưa đọc


Việc lấy ra một vài đoạn, vài câu, thậm chí một từ, một chữ và tách chúng khỏi ngữ cảnh, khỏi tổng thể cuốn sách nhiều trăm trang để phán như đúng rồi về nội dung của nó, là việc rất không nên làm. Ngay cả khi nó vô hại, cũng không nên.

Còn lại, nếu nó không gây nguy hiểm cho tác giả trong một vài trường hợp, thì việc làm đó cũng xóa trắng công sức, tình cảm tác giả bỏ ra. Bởi vì không ai viết sách mà lại không mong có người đọc. Độc giả là động lực tinh thần và vật chất, để ông hay bà ta ngồi xuống bàn, bóp trán lắm phen đến lồi cả mắt.

Nhiều người nói rằng, rất đông những bạn đang bức xúc về cuốn "Chuyện với Thanh, lời kể mới về ánh sáng" chưa hề đọc sách! Nếu điều đó đúng, cũng là bình thường. Mới có vài ngàn cuốn sách ra thị trường trong thời gian ngắn, cứ nhân 10 lần lên thì cũng chỉ vài chục ngàn người đọc. Nhưng có hàng trăm ngàn người đang quan tâm, tôi cứ tạm ước tính thế căn cứ độ nóng của dư luận.

samedi 6 juin 2026

Tạ Duy Anh – Trung Quốc và Mao

 

Sự tò mò lớn nhất của tôi trong chuyến du lịch Trung Quốc, là xem người dân ở đó nghĩ gì về Mao, từng được mệnh danh là Mặt trời phương Đông.

Ông là người sáng lập nên Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, chủ mưu xâm lược Tây Tạng, đưa ra quyết định đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam khi đó do chính phủ Việt Nam Cộng Hòa quản lý. Ông cũng bị coi là đại sát nhân trong Cách mạng văn hóa khiến hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu người chết vì nhục hình, vì đói...

Sau khi Mao chết, chính quyền Trung Quốc chính thức đưa ra đánh giá công tội ông. Trong hồi ký của ai đó mà tôi không nhớ chính xác, (hình như của ông Yeltsin) người viết kể lại rằng, tại một cuộc họp đặc biệt, Đặng Tiểu Bình, người bị Mao hành hạ sống dở chết dở, lên voi xuống chó nhiều phen, đưa ra kết luận : Mao công BẢY, tội BA.

dimanche 31 mai 2026

Tạ Duy Anh – Quyền được nói

 

(Nhân rất nhiều chuyện liên quan đến viết và phát ngôn).

Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân.

Ý của ông Goh : Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi ?

Quả là rất khó bác bỏ, nếu chúng ta biết, tại thời điểm 2004 GDP đầu người của Trung Quốc là gần 1.300 USD, Việt Nam khoảng hơn 500 USD trong khi mức độ "đánh đổi" của công dân ở hai quốc gia sau còn có phần lớn hơn !

vendredi 15 mai 2026

Tạ Duy Anh - Đút lót tương lai


Tôi chỉ vinh hạnh được trực tiếp ngồi ngắm và nghe nhà thơ Xuân Diệu nói chuyện thơ đúng một lần, vào khoảng năm 1982, 1983 gì đó, tại Hội trường của Tổng công ty Sông Đà.

Tôi ấn tượng nhất thủ thuật ông "đuổi" khán giả nhưng thay vì hầm hầm ra về, mọi người cứ cười ngất ngư và càng kéo đến "bao vây" ông. Vì thế, chuyện sau đây tôi nghe kể lại, qua lời cố nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi mà tôi có dịp trò chuyện trọn một đêm giữa rừng Cao Phong (Hòa Bình cũ).

Lần ấy Ty Văn hóa tỉnh Vĩnh Phú mời Xuân Diệu lên nói chuyện thơ. Lúc ông bước vào hội trường, thì khán giả đã chật cứng. Hàng ghế đầu, như thường lệ, vẫn dành cho lãnh đạo tỉnh, cũng hết chỗ. Hôm đó cả bí thư và chủ tịch tỉnh cùng có mặt.

mercredi 6 mai 2026

Tạ Duy Anh – Mùi thời cuộc

 

(Viết vì đã hứa)

Có những lời mời như dưới đây.

Một hôm tôi đang ngồi nhà viết lách, thì nghe tiếng chuông cửa. Một anh bạn thân tùm hụp mũ bảo hiểm, vừa đẩy xe máy vào cổng, vừa giục :

- Mặc nhanh quần áo, đi với tôi.

- Đi đâu ?

 -Muôn sự tại ông không dùng điện thoại (hồi đó điện thoại để bàn cũng còn hiếm), nên tôi mới phải vất vả. Họp đến nơi rồi mà sếp bảo không thể thiếu ông. Thế là tôi phải thân đến chở ông lên.