Tạ Duy Anh – Vài lời về Nguyễn Quang Thiều

 

Lần tái khám này, kết quả tệ hơn 6 tháng trước, càng khiến tôi chán nản, sau rất nhiều sự chán nản có sẵn. Ông đệ Nguyễn Lân Hiếu bảo anh phải tự "thiết quân luật" trong ăn uống, kiểm tra huyết áp, chứ để suy thận là mệt lắm đấy.

Thôi, bỏ hết, tuốt tuột, bỏ luôn cả danh hiệu nhà văn phù phiếm và đang nhiều tai tiếng. Xét cho cùng, chẳng có thứ gì quý hơn đời sống. Sắp bảy mươi rồi, không vị thân thì chỉ còn chờ vị...tử!

Nhưng nếu không có vài lời về ông bạn văn, thủ trưởng cũ Nguyễn Quang Thiều, thì khó mà yên được để chữa bệnh.

Tạ Duy Anh - Nghề biên tập

Những ai từng làm nghề biên tập sách, báo, hoặc có hiểu biết chút ít về nó, sẽ không nỡ để buột ra những lời cay độc, khi nhằm vào các biên tập viên gặp tai nạn. Giờ đây tôi có thể khẳng định nghề biên tập có ba cái nhất hiển nhiên: Chán nhất, hại mắt hại não nhất và nguy hiểm nhất.

Chán vì bản thảo hay hay dở, hấp dẫn hay nhạt nhẽo vẫn cứ phải cắm mặt đọc cho bằng hết.

Hại mắt hại não nhất vì chỉ cần 10 năm đọc biên tập, mắt sẽ giảm thị lực nghiêm trọng bằng 30 năm bình thường. Còn não thì rơi vào tình trạng trơ lì, mất dần hứng thú và cảm xúc đọc sách, thậm chí sợ đọc sách.

Tạ Duy Anh - Vì nhân dân phục vụ

Nghe nói đó mới là tên nguyên bản tiểu thuyết "Người tình của phu nhân sư trưởng" khi dịch sang tiếng Việt. Đọc xong rồi mới thấy cái tên "Vì nhân dân phục vụ" phù hợp hơn với lối giễu nhại trong suốt hơn 260 trang sách.

Tôi đã biên tập, đọc 4 cuốn quan trọng nhất của Diêm Liên Khoa, trong đó có "Tứ thư" nhận giải Kafka danh giá. Cuốn sách mới nhất do Nhà sách Vinh tặng. Tôi dùng nó để thử sức đọc của mình sau thời gian dài dưỡng bệnh. Và nó mất trọn một ngày.

Sách của họ Diêm thường hấp dẫn, hài hước và gây choáng váng ở những chi tiết đạt đến độ siêu hư cấu. Câu văn nào cũng dự phòng trận cười bùng nổ, sau khi chọc cho bạn một phát đau tận xương.

Tạ Duy Anh - Ai ký giấy khai sinh cho "Chuyện với Thanh"?

Một cuốn sách muốn ra đời ở Việt Nam, theo các quy định hiện hành, cần phải qua 5,6 chặng. Chặng nào cũng hướng tới việc không để lọt đến bạn đọc những nội dung "xấu độc".

Chặng cuối cùng mang tên hậu kiểm.

Phải qua nốt được cửa ải này, cuốn sách mới chính thức chào đời, mới có giấy khai sinh. Tất cả đều được vận hành bằng một quy trình chặt chẽ, gắn với trách nhiệm cá nhân.

Tạ Duy Anh – Nói gì vào lúc này

 

Bạn bè khuyên tốt nhất đừng nói gì nữa, nói gì cũng bằng thừa, vì nói gì cũng chả có người nghe.

Tự xét thấy lời bạn không phải không có lý. U70 rồi, mắt mờ chân chậm não trơ rồi, còn chơi được với cháu là còn phúc lớn. Nhưng nếu không nói thì lòng cứ trĩu nặng như đeo đá, còn khổ hơn.

Nhà xuất bản Hội Nhà văn là nơi tôi từng gắn bó chẵn 20 năm với biết bao nỗi vui buồn. Từ khi về hưu năm 2020, tôi hầu như không biết gì về hoạt động của nhà xuất bản, nên không dám nhận xét. Nhưng thời tôi còn làm việc, thì vui là chính, trong một tập thể gắn bó như gia đình.

Tạ Duy Anh – Đang có chuyện gì ?

 

Lần ấy tôi có việc phải đi xe khách. Xe đang chạy thì bỗng khựng lại, khiến mọi người trên xe dúi dụi về phía trước. Sau đó thấy lái xe thò cổ ra quát một thanh niên bên dưới đường, ngay đầu xe:

- Đi đứng thế à, muốn chết hả?

Anh thanh niên đi ẩu không hề tỏ ra hối lỗi, mà còn chõ miệng lên quát lại:

- Đ.m, ông tưởng tôi muốn sống lắm à!

Tạ Duy Anh - Tôi cũng sở hữu hợp đồng kỳ nghỉ

VTV1 vừa gây sửng sốt dư luận và giới báo chí bằng phóng sự điều tra mang tên BẪY, nói về những tiêu cực trong việc bán Hợp đồng kỳ nghỉ, của những công ty lừa đảo.

Một chương trình truyền hình cực kỳ xuất sắc, xét về mặt nghiệp vụ báo chí và rất có lương tâm nghề nghiệp. Mặc dù mới xem 2 trong số 4 kỳ, như giới thiệu, nhưng nếu được đề cử giải thưởng lớn về truyền thông cho năm 2026, tôi sẵn sàng góp ngay một phiếu.

Các bạn quá giỏi, quá công phu và đầy trách nhiệm với cộng đồng. Thành thật tôi vẫn còn đang ngỡ ngàng, về khả năng tác nghiệp đỉnh cao của ê kíp. Ngay cả khi các đối tượng lừa đảo, với những tính toán tinh vi, nhờ thế lách được qua cửa luật pháp, thì những hình ảnh, lời nói, vẻ mặt trâng tráo của họ cùng hậu quả khủng khiếp mà họ gây ra cho khách hàng, sẽ còn lưu truyền như một bản án, một hình phạt suốt đời với họ.

Tạ Duy Anh - Cho những ai chưa đọc

Việc lấy ra một vài đoạn, vài câu, thậm chí một từ, một chữ và tách chúng khỏi ngữ cảnh, khỏi tổng thể cuốn sách nhiều trăm trang để phán như đúng rồi về nội dung của nó, là việc rất không nên làm. Ngay cả khi nó vô hại, cũng không nên.

Còn lại, nếu nó không gây nguy hiểm cho tác giả trong một vài trường hợp, thì việc làm đó cũng xóa trắng công sức, tình cảm tác giả bỏ ra. Bởi vì không ai viết sách mà lại không mong có người đọc. Độc giả là động lực tinh thần và vật chất, để ông hay bà ta ngồi xuống bàn, bóp trán lắm phen đến lồi cả mắt.

Nhiều người nói rằng, rất đông những bạn đang bức xúc về cuốn "Chuyện với Thanh, lời kể mới về ánh sáng" chưa hề đọc sách! Nếu điều đó đúng, cũng là bình thường. Mới có vài ngàn cuốn sách ra thị trường trong thời gian ngắn, cứ nhân 10 lần lên thì cũng chỉ vài chục ngàn người đọc. Nhưng có hàng trăm ngàn người đang quan tâm, tôi cứ tạm ước tính thế căn cứ độ nóng của dư luận.

Tạ Duy Anh – Trung Quốc và Mao

 

Sự tò mò lớn nhất của tôi trong chuyến du lịch Trung Quốc, là xem người dân ở đó nghĩ gì về Mao, từng được mệnh danh là Mặt trời phương Đông.

Ông là người sáng lập nên Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, chủ mưu xâm lược Tây Tạng, đưa ra quyết định đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam khi đó do chính phủ Việt Nam Cộng Hòa quản lý. Ông cũng bị coi là đại sát nhân trong Cách mạng văn hóa khiến hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu người chết vì nhục hình, vì đói...

Sau khi Mao chết, chính quyền Trung Quốc chính thức đưa ra đánh giá công tội ông. Trong hồi ký của ai đó mà tôi không nhớ chính xác, (hình như của ông Yeltsin) người viết kể lại rằng, tại một cuộc họp đặc biệt, Đặng Tiểu Bình, người bị Mao hành hạ sống dở chết dở, lên voi xuống chó nhiều phen, đưa ra kết luận : Mao công BẢY, tội BA.

Tạ Duy Anh – Quyền được nói

 

(Nhân rất nhiều chuyện liên quan đến viết và phát ngôn).

Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân.

Ý của ông Goh : Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi ?

Quả là rất khó bác bỏ, nếu chúng ta biết, tại thời điểm 2004 GDP đầu người của Trung Quốc là gần 1.300 USD, Việt Nam khoảng hơn 500 USD trong khi mức độ "đánh đổi" của công dân ở hai quốc gia sau còn có phần lớn hơn !

Tạ Duy Anh - Đút lót tương lai

Tôi chỉ vinh hạnh được trực tiếp ngồi ngắm và nghe nhà thơ Xuân Diệu nói chuyện thơ đúng một lần, vào khoảng năm 1982, 1983 gì đó, tại Hội trường của Tổng công ty Sông Đà.

Tôi ấn tượng nhất thủ thuật ông "đuổi" khán giả nhưng thay vì hầm hầm ra về, mọi người cứ cười ngất ngư và càng kéo đến "bao vây" ông. Vì thế, chuyện sau đây tôi nghe kể lại, qua lời cố nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi mà tôi có dịp trò chuyện trọn một đêm giữa rừng Cao Phong (Hòa Bình cũ).

Lần ấy Ty Văn hóa tỉnh Vĩnh Phú mời Xuân Diệu lên nói chuyện thơ. Lúc ông bước vào hội trường, thì khán giả đã chật cứng. Hàng ghế đầu, như thường lệ, vẫn dành cho lãnh đạo tỉnh, cũng hết chỗ. Hôm đó cả bí thư và chủ tịch tỉnh cùng có mặt.

Tạ Duy Anh – Mùi thời cuộc

 

(Viết vì đã hứa)

Có những lời mời như dưới đây.

Một hôm tôi đang ngồi nhà viết lách, thì nghe tiếng chuông cửa. Một anh bạn thân tùm hụp mũ bảo hiểm, vừa đẩy xe máy vào cổng, vừa giục :

- Mặc nhanh quần áo, đi với tôi.

- Đi đâu ?

 -Muôn sự tại ông không dùng điện thoại (hồi đó điện thoại để bàn cũng còn hiếm), nên tôi mới phải vất vả. Họp đến nơi rồi mà sếp bảo không thể thiếu ông. Thế là tôi phải thân đến chở ông lên.

Tạ Duy Anh – Huân chương Mặt trời mọc

 

Nhân việc hai chính khách hàng đầu Việt Nam được đích thân nữ thủ tướng Nhật mang Huân chương Mặt trời mọc sang tận Hà Nội trao tặng, tò mò vào tìm hiểu thì được biết Huân chương này có từ 1875, thời vua Minh Trị.

Lúc đầu có 9 thứ hạng. Từ năm 2003 rút lại còn 6 hạng như dưới đây.

1-Đại Thập tự (hạng nhất).

2-Sao Vàng và Bạc (Tia sáng, hạng lớn).

Tạ Duy Anh – Đời nó thế

 

Chuyện cô MC bỏ về không dự sự kiện - chắc chắn phải rất long trọng - mà cô được mời, vì nhân viên tổ chức không biết cô là ai, thuộc về quyền cá nhân. Cô có lý của cô. Đơn vị mời thì trách họ chả bằng tự trách mình.

Khen hay chê bên nào cũng tùy vào quan niệm của mỗi người về văn hóa ứng xử. Với tôi, nhờ có sự cố, lần đầu tôi nghe tên cô. Chắc cô thông cảm vì tôi hầu như không đến chỗ đông người suốt nhiều năm nay còn tivi thì chỉ để cháu ngoại xem Tom & Jerry.

Tôi đã trực tiếp chứng kiến một chuyện tương tự.

Tạ Duy Anh - Đảng Chó

Nhân cuộc bầu cử ở Hungary, lần đầu tiên, qua trang của bạn Nguyễn Hoàng Linh, tôi biết ở Hung có một đảng tên là "Chó hai đuôi", dân Hung quen gọi là Đảng Chó.

Sau khi Tòa tối cao công nhận là một đảng chính trị, họ được nhận tài trợ của Nhà nước cho công việc tranh cử và lần này có nguy cơ phải nộp lại vì tỉ lệ phiếu bầu thấp. Thật sòng phẳng!

Nhà nước dùng tiền thuế của dân tài trợ cho anh, để anh thi thố, chứng tỏ khả năng, nâng uy tín với dân chúng, hy vọng điều đó đóng góp tích cực cho xã hội. Nhưng anh kém, thì nhà nước đòi lại. Xin trích:

Tạ Duy Anh - Orban về làm người tử tế

Chưa khi nào lãnh đạo các đối thủ địa chính trị và ý thức hệ chính trên sân khấu quyền lực thế giới, lại cùng xúm vào hăng hái hậu thuẫn Viktor Orban một cách nhiệt thành và công khai đến vậy.

Nga đổ ra hàng đống tiền cho việc thao túng tâm lý cử tri Hung và tuyên truyền ủng hộ đảng của ông Orban. Mỹ cử hẳn phó tổng thống đến vận động trực tiếp, mang theo băng ghi âm ca ngợi Orban của ông Trump.

Trung Quốc, như mọi khi, che nửa mặt, hậu thuẫn ngầm đảng Fidesz nhưng sẵn sàng áp dụng thuyết mèo trắng, mèo đen phiên bản ngoại! Cả ba tìm thấy mục tiêu chung là phá hủy châu Âu!

Tạ Duy Anh – Sa lầy, thảm kịch và cơ may

 

Hầu hết mọi cuộc chiến luôn có thừa lý do để khởi sự, nhưng lại thường không có sẵn kịch bản để kết thúc.

Sa lầy là tình trạng bên tấn công (cũng thường là bên mạnh) muốn thắng nhưng không thể thắng, còn bên kháng cự yếu hơn thì quyết không chịu thua. Nó trở thành hiện tượng phổ biến của gần chục cuộc chiến lớn từ sau năm 1945. Xin tạm kể (tên nước ghi trước là bên tấn công) :

- Chiến tranh Pháp-Việt: Pháp sa lầy và thất bại.

Tạ Duy Anh - Bao giờ thì chiến tranh Mỹ-Iran chấm dứt?

Đó là câu hỏi nhiều người trong đội đạp xe chúng tôi thường sốt ruột hỏi nhau. Không hẳn vì họ đã chán ngấy chiến tranh, mà nó bị thúc giục bởi nỗi lo lắng thực tế hơn: Còn chiến tranh, giá xăng dầu còn tăng, ảnh hưởng nặng nề đến nồi cơm hàng ngày của họ.

Trước hết để xảy ra chiến tranh, lỗi đầu tiên thuộc về Iran. Việc họ có chế tạo bom hạt nhân như ông Trump cáo buộc hay không, chưa vội bàn. Giả sử Iran có bom hạt nhân, thì, như những quốc gia sở hữu bom hạt nhân khác, họ cũng không dễ sử dụng, ngoại trừ việc đất nước ấy thực sự muốn tự sát tập thể.

Nhưng vị giáo chủ của nhà nước thần quyền nhiều lần công khai đòi xóa tên Israel là một sự kiêu ngạo dại dột. Ngay cả chỉ tuyên bố suông, cũng không ai được phép. Thêm vào việc họ hà khắc trong cai trị, bóp nghẹt quyền hiển nhiên của dân chúng, phân biệt giới tính, đàn áp và thủ tiêu những tiếng nói đối lập, nuôi dưỡng nhiều nhóm phiến loạn, cung cấp vũ khí cho Nga để giết người Ukraina...đã xứng đáng để họ bị trừng phạt.

Tạ Duy Anh – Ba ngày và bốn năm

 

Ngày này cách đây tròn 4 năm, Putin bỏ qua mọi lời can ngăn, có lúc tới mức cầu xin yếu đuối của Phương Tây, trắng trợn và ngạo mạn xua quân xâm lược Ukraina, với mục tiêu bắt sống hoặc tiêu diệt chính phủ của tổng thống Zelenskyi.

Kế hoạch ăn mừng chiến thắng và duyệt binh ở Kyiv sau khoảng 10 ngày đã được Putin phê chuẩn. Tại điện Cẩm Linh, Putin không thèm nghe điện thoại của bất cứ ai, trong đó có Zelenskyi.

Quả là không ai, kể cả tổng thống Mỹ lúc ấy tin Ukraina có thể trụ lại một tuần. Vì thế đừng ai nỡ trách tướng Cương, khi ông đưa ra nhận định như đinh đóng cột là Putin sẽ hoàn thành mục tiêu trong tháng 3 năm 2022. Tướng Cương thể nào chả có chút học hành mà còn thế, vì vậy càng không nên trách những người dân bình thường quen coi sức mạnh của Nga là vô đối, sự thông minh, tài giỏi của Putin là không ai sánh được.

Tạ Duy Anh - Dâng lễ các vua Trần, nhớ cụ Chu Văn An

Vinh hạnh được ông nhà văn Trần Thanh Cảnh đưa vào danh sách 12 vị bồi tế, tượng trưng cho 12 đời vua Trần nhân kỷ niệm 800 năm triều đại hiển hách này, nhờ thế mà lần đầu tiên được xúng xính diện áo dài khăn đóng.

Lại đi cùng xe với ông bạn già (và rất hiền) Nguyễn Thành Phong, cụ ham vui quên cả tuổi Trần Nhương, cùng mấy vị tiến sĩ lừng danh, thì còn chuyện trên trời dưới biển gì mà không tuôn ra hết. Mải chuyện về đám cháu nội ngoại "độc tài" chính hiệu, mải cười chuyện danh lợi đến mức lạc cả đường, thành ra đến muộn. Nhưng ông văn nhân hậu duệ họ Trần, với tinh thần hướng về bách tính, vẫn kiên nhẫn đợi.

Sau lễ long trọng và linh thiêng với bài văn khấn thấu tận trời xanh của giáo sư Trần Ngọc Vượng, lại còn được thụ lộc các vua Trần ban cho rất hậu, trên đường trở về, mọi người trong đoàn đều rôm rả bàn luận.