Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (4)

Vài tiếng nữa sang ngày 01.09.2026. Nhà cháu lần lượt đưa lên những ghi chép của tháng Chín cách nay 5 năm (2021) lên tháng Chín hiện thời.

 Ghi chép trong tâm bão dịch Covid 

01.09.2021

Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp mặt các nhà khoa học y tế, các thầy thuốc, bác sĩ tiêu biểu. Chả biết đứa quân sư trợ lý tham mưu xúi dại xui khôn nào, mà ông Chính tặng cho mỗi vị khách mời một cái hũ. Nhà thơ Đỗ Trung Quân than, giời ạ, tặng gì chả tặng, giống như cái hũ cốt đang được dùng mỗi ngày mấy trăm chiếc ở Sài Gòn.

Tới hôm nay đầu tháng Chín rồi nhưng vẫn chưa có thông báo về khai trường, có cho bọn trẻ tới trường để học hay không. Dịch ngày càng nặng thế này, có khi nghỉ tới tết.

Thọ Nguyễn - Đông du ký (1)

 

Tôi may mắn được sống thời trai trẻ ở Đông Đức và Đông Âu. Năm 1970 khi thực tập ở đài truyền hình Cộng hòa Dân chủ Đức, tôi rong ruổi cùng xe truyền hình đi khắp nơi tường thuật nhiều sự kiện thể thao, âm nhạc và chính trị.

« Một kỷ niệm mà tôi không thể quên là cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Thủ tướng Đông Đức Willy Stoph và Thủ tướng Tây Đức Willy Brand tại Erfurt tháng 3.1970. Đài đưa nhiều xe truyền hình lưu động đến tường thuật cuộc gặp gỡ thượng đỉnh đầu tiên của hai nhà nước Đức. Xe của chúng tôi được phân công tường thuật cuộc hội đàm tại khách sạn Erfurter Hof.

Dân chúng Đông Đức rất ngưỡng mộ Willy Brandt, vì ông chủ trương hợp tác với phương Đông, giải trừ quân bị. Công an Đông Đức biết trước nên lập hàng rào ngăn cách dân chúng, không cho vào quảng trường trước cửa khách sạn.

Nguyễn Thông - Cây đa và ngôi miếu

 

Ngó bọn trẻ Gen Z thành kính đặt hoa vào gốc cây 55, nhà cháu sực nhớ chuyện này.

Những ai ở Hà Nội thập niên 1970 - 1980 đều biết cây đa và ngôi miếu sẽ kể, chứ sau nữa thì thú thực tôi không rõ bởi quá lâu rồi không tới, không đi qua đó, chẳng biết có còn. Thế gian biến cải vũng nên đồi, tất tật chả gì tồn tại mãi được.

Hồi nửa đầu thập niên 70, chúng tôi dân quê học ở Hà Nội. Hà Nội thủ đô trái tim miền Bắc nhưng không phải ai muốn là tới. Rất nhiều người cả đời không biết mặt mũi thủ đô thế nào.

Nguyễn Hồng Lam – Bệnh nan y

 

Năm học 1986 -1987, bố tôi làm Chủ tịch Hội đồng thi tốt nghiệp trường PTTH Nguyễn Trãi, Phan Rang, Thuận Hải. Hồi đó trường lớp ít, mỗi huyện/thị chỉ một trường cấp 3. Trường An Phước bố tôi làm Hiệu trưởng thì nhỏ xíu, chỉ 7 lớp.

Nguyễn Trãi là trường lớn nhất nhì tỉnh, có tới 14 lớp 12, 16 lớp 11 và 18 lớp 10. Với khu vực Bắc Thuận Hải (tức khu vực tỉnh Ninh Thuận sau khi chia năm 1993), trường Nguyễn Trãi cũng không khác gì trường "điểm", con em nhà "có điều kiện" ở các huyện khác đều thi vô đó. Tất nhiên, phải kèm điều kiện nữa: sức học phải kha khá.

Ít, tỉ lệ đậu tốt nghiệp chẳng "tất cả phần trăm" như bây giờ, đạt 60 -70 % đã coi là "khủng". Nhưng đừng vì thế mà bảo học trò ngày xưa không giỏi.

Nguyễn Hồng Lam - Lộn nhào chữ nghĩa

Trước đến giờ, tôi chỉ biết giải Nobel văn học, vì đọc bản dịch khá nhiều tác phẩm đã đạt giải. Từ tiếng Anh "noble" (cao quý, cao cả...) cũng có nghe.

Cách đây hơn 30 năm, trên tường cao của dãy nhà giam phân trại K1, Trại giam Z30D (Trại giam giữ đông phạm nhân nhất nước), ông giám thị trại Trịnh Nhu có cho đắp một câu triết lý bằng tiếng Anh, chiều cao các chữ hơn 1 mét, nguyên câu là "There is nothing noble more than humanship" (Không có gì cao cả hơn tình người).

Nghe nói, ông Nhu không biết tiếng Anh. Câu đó ông được một tù nhân nổi tiếng là Tướng Việt Nam Cộng Hòa Lê Minh Đảo tư vấn. Thấy hay, khoái nên ông giám thị cho đắp. Hai ông này có ít nhất một điểm giống nhau: đều rẽ tóc ngược từ phải sang trái.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (3)

Năm 2021

Ngày 24.08

Nhiều báo đài lẫn dư luận trên mạng xã hội lên tiếng về chuyện “bom hàng”. Chả là chính phủ, cụ thể Bộ Quốc phòng, điều động rất nhiều binh lính vào Sài Gòn làm nhiệm vụ… chống dịch.

Nhà báo Nguyễn Thế Thịnh lên phây búc úp mở rằng ngoài việc giúp thành phố dập dịch còn có những trọng trách khác nữa không tiện nói ra. Thực ra ai cũng biết đằng sau sự giúp ấy là gì.

Bộ đội được giao đủ mọi việc, tham gia trực chốt, canh gác, vận chuyển người chết, giao hũ tro hài cốt, giữ an ninh trật tự… Ngoài ra, rất nhiều chú bộ đội đi chợ, mua hàng về giao cho dân đang bị nhốt trong khu cách ly theo đơn dân đặt hàng qua mạng.

Đỗ Ngọc - Còn nhớ Thương xá Tax?

Trung tâm thương mại nổi tiếng (tên cũ là Saigon Tax Trade Center) hơn 130 năm tuổi (góc Nguyễn Huệ-Lê Lợi, quận 1, TPHCM), ngưng hoạt động năm 2014, tháo dỡ 2016 để xây tuyến metro số 1. Thành phố cũng đã có kế hoạch xây cao ốc phức hợp mới 40 tầng. 

Mười năm đã trôi qua. Khu đất Thương xá Tax xưa giờ vẫn để trống, mặt bằng được sử dụng như công viên tạm. Cao ốc 40 tầng đến nay vẫn chưa khởi công, nghe đâu vướng pháp lý, thủ tục đất đai gì đó.

Tôi chụp Thương xá Tax 2016, những ngày cuối cùng trước khi bị tháo dỡ.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (2)

 

Năm 2021

Ngày 18.08

Báo Pháp luật TPHCM dẫn lời một công dân, anh Lê Hoàng Ân quê Vĩnh Long, lên Sài Gòn làm thuê kiếm ăn, bị phong tỏa giãn cách nên mất việc, đói, hết tiền, muốn về quê nương náu qua ngày nhưng không về được, chịu cảnh sống dở chết dở nơi nhà trọ.

Chủ trọ thương tình không lấy tiền thuê nhà nhưng anh Ân đã hết tiền để ăn. Mì gói cũng hết. Anh than thở: “Nói thật, đến mức này, có thể dịch bệnh sẽ không làm tôi chết mà tôi sẽ chết bởi khốn khó và bị stress. Xin chính phủ làm ơn cho tôi được về quê. Tôi khổ quá, stress quá rồi, trụ không nổi”.

20.08

Sài Gòn chống dịch đang cực căng, nước sôi lửa bỏng, trung ương quyết định điều chuyển ông Nguyễn Thành Phong chủ tịch thành phố ra Hà Nội làm Phó ban Kinh tế trung ương. Thiên hạ nhận xét giống như dạng cách chức.

Nguyễn Thông - Thời chưa xa mà đã xa lơ xa lắc

 

Hôm 05.08.2026, coi tivi hoạt cảnh thiếu nhi, thấy hai đứa trẻ đóng vai người lớn vác mã tấu sáng quắc chém túi bụi vào kẻ thù, tự dưng nhớ hai bài học cũ thời trẻ con xa lơ xa lắc.

Bài 1 liên quan tới việc hôm trước có một bác phây đưa lên ảnh mấy con cá, hỏi ai biết cá gì. Người bảo cá giói (dói, rói - cá này đủ kiểu viết tùy địa phương, kiểu nào cũng... đúng. Con rạm cũng vậy, lúc dạm, khi giạm), người nói cá chày, lại còn dẫn chứng "chày thương bạn khóc đỏ cả mắt". Tranh luận vui phết.

Mình nghĩ nó là cá giói. Cá này cực ngon, béo, thơm thịt, chỉ có ở nước ngọt. Đầm làng mình (gọi là đầm Chợ bởi xưa họp chợ phủ sát đó) sẵn cá giói và rạm. Bác Ỷ có lần câu được con cá giói gần 3 ký, phải mượn cái rổ sề nhà cụ Hàn (ông nội phu nhân bác đạo diễn Nguyễn Văn Lượng) ven đầm xúc mới lên nổi. Giờ đầm thành nhà hoặc ruộng nông choèn. Cá tôm hết tiệt, người ly hương tứ xứ, mà mình là một trong số ấy.

Nguyễn Thông - Nhớ lại trận dịch khủng khiếp (1)

Đó là dịch Covid-19, còn được gọi tên cúm Tàu, cúm Vũ Hán (bởi nó khởi nguồn từ Trung Quốc), kéo dài suốt từ cuối năm 2019 (vậy nên mới có số 19 sau chữ Covid) tới 2023, chỉ hơn 3 năm trời mà dài như thế kỷ.

Chỉ có thể nói: khủng khiếp, cực kỳ khủng khiếp. Cuối năm 2023, ông hàng xóm nhà tôi bảo sống được tới giờ còn là may.

Thời gian dịch, chủ yếu chỉ nằm nhà, hoặc thách thức mạng sống tìm cách trốn qua mấy trạm công an dân phòng để... đi chợ mua rau, mì gói, bánh mì nên tôi "nhàn cư vi bất thiện" lẩn mẩn ghi chép những điều xảy ra. Vừa biên vừa buồn, có hôm khóc. Thương dân mình quá.

Tạ Duy Anh – Vài lời về Nguyễn Quang Thiều

 

Lần tái khám này, kết quả tệ hơn 6 tháng trước, càng khiến tôi chán nản, sau rất nhiều sự chán nản có sẵn. Ông đệ Nguyễn Lân Hiếu bảo anh phải tự "thiết quân luật" trong ăn uống, kiểm tra huyết áp, chứ để suy thận là mệt lắm đấy.

Thôi, bỏ hết, tuốt tuột, bỏ luôn cả danh hiệu nhà văn phù phiếm và đang nhiều tai tiếng. Xét cho cùng, chẳng có thứ gì quý hơn đời sống. Sắp bảy mươi rồi, không vị thân thì chỉ còn chờ vị...tử!

Nhưng nếu không có vài lời về ông bạn văn, thủ trưởng cũ Nguyễn Quang Thiều, thì khó mà yên được để chữa bệnh.

Nguyễn Hồng Lam – Bây giờ cải đã thành dưa…

 

Chiều qua, cả báo chí lẫn mạng xã hội đều ngập tin Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều bị cách tất cả chức vụ trong Đảng. Tin này, với tôi và nhiều người là rất buồn, nhưng không bất ngờ.

Với những thời sự đã diễn ra từ trước đó, vụ kỷ luật này là một kết cục được báo trước. Nguyên nhân dẫn đến kỷ luật, Ủy ban Kiểm tra trung ương đã thông báo rất đầy đủ, rõ ràng. Là Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội, anh Nguyễn Quang Thiều phải chịu trách nhiệm với tư cách người đứng đầu Hội Nhà văn, phải chịu trách nhiệm về công tác Đảng, công tác chính trị tư tưởng khi để xảy ra một số sai phạm bị coi là nghiêm trọng ở trong Hội.

Anh bị kỷ luật với tư cách người đứng đầu, không bị kỷ luật với tư cách một nhà văn. Sai phạm dẫn đến kỷ luật nằm trong vai trò người quản lý, không nằm trong những tác phẩm mà anh đã sáng tạo. Mong rằng, và chắc anh Thiều cũng biết, với kỷ luật cho người có vị trí cao nhất, vụ việc có lẽ sẽ dừng lại ở đó.

Phan Thế Hải - Chuyện với Thiều!

Lão với Thiều biết nhau đã hơn hai chục niên. Thiều có tài, làm thơ, làm báo, vẽ vời… đều có sự khác biệt.

Vì cái tài đó nên năm hai ngàn lẻ sáu, Thiều được Nguyễn Anh Tuấn vời về Vietnamnet (VNN) theo chính sách chiêu dụ nhân tài. Thực ra thì để dựng nên tờ VNN, người mà Nguyễn Anh Tuấn vời về đầu tiên là T.Uyên rồi đến lão, một nhà báo tay ngang.

Lão làm tổng thư ký tòa soạn được chẵn năm bị Nguyễn Thụy Kha mắng, rằng, nó trả cho mày bao nhiêu mà lúc nào tao cũng thấy mày tất bật. Gọi nhau ra quán, nâng ly bia lên tu ực phát rồi cáo lỗi về nhà trực tin bài.

Phạm Đình Trọng – Sự dối trá không lương thiện

 

1. Vào Facebook đọc được một stastus của một ông tự nhận là sinh viên không biết ở trường đại học nào, xưng xưng kể về tuổi trẻ rực rỡ lý tưởng, tràn đầy khát vọng cống hiến. “Ngày 20/02/1979 sinh viên chúng tôi tham gia phục vụ chiến đấu bảo vệ tuyến phòng thủ số 1 tại Thất Khê, Lạng Sơn chống quân Trung Quốc xâm lược”. Tôi giật mình kinh ngạc.

Ngày 20 tháng Hai năm 1979, ngày thứ ba quân Đặng Tiểu Bình tràn sang cướp nước ta, gây tội ác với dân ta. Sáu trăm ngàn quân xâm lược vẫn đang còn sức mạnh của yếu tố bất ngờ và lực lượng chiến đấu chặn giặc vẫn chỉ có lực lượng tại chỗ, rất ít ỏi, nhỏ bé. Giặc đang tận dụng thời cơ lấn sâu vào nội địa nước ta.

Thất Khê cách đường biên chưa đến mười cây số, ngay từ ngày đầu cuộc chiến đã lọt vào vùng giặc chiếm đóng. Đã tràn ngập lũ giặc tham tàn cướp bóc, đâu còn trận địa của ta để sinh viên đến “tuyến phòng thủ số 1 tại Thất Khê, Lạng Sơn chống quân Trung Quốc xâm lược”!

Phạm Thành Nhân - Có những thứ đã thuộc về quá vãng...

 

Một dạo, báo Phụ Nữ TPHCM làm loạt bài “Còn ai viết thư tay?”, về chuyện cuộc sống hiện đại đã đẩy rất nhiều thứ văng khỏi hoạt động bình thường. Như chuyện viết thư tay đã chẳng còn mấy ai viết nữa, khi xung quanh đã có điện thoại, tin nhắn, thậm chí bây giờ là video call.

Điều bất ngờ là, qua loạt bài đó, tòa soạn phát hiện ra vẫn còn rất nhiều người giữ thói quen viết thư. Dù chỉ là những dòng ngăn ngắn kiểu mấy cái note hoặc vài lời nhắc nhở chứ không còn là những lá thư dài nhiều trang giấy (đôi khi đẫm nước mắt) nữa.

Điều thú vị là, qua những lá thư tay được chụp ảnh gởi về tòa soạn, chợt phát hiện ra thêm rằng có nhiều người viết chữ rất đẹp.

Nguyễn Đức Hiển – Tạm biệt !

 

Hôm nay tôi trực số báo cuối cùng

Ngày 12/06/1996 tôi bước vào 470 Nguyễn Tri Phương với tư cách độc giả được mời hiến kế. Một tuần sau tôi viết bài đầu tiên phân tích việc chỉ đạo không nhất quán giữa trung ương và địa phương trong xử lý các vụ buôn lậu dưới tên gọi “khai thác hàng qua biên giới”.

Khi đó Long An cho quota còn Kiên Giang, Đồng Tháp cấm. Tôi phỏng vấn được hai nhân vật quan trọng : Phó chủ tịch UBND tỉnh Long An, chị Sáu Sữa (Trần Thị Sữa) và Thứ trưởng Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công An), trung tướng Võ Thái Hòa. Chị Sáu Sữa cuối cùng thừa nhận trong cuộc phỏng vấn với chúng tôi (cố nhà báo Hoàng Hùng và tôi) : “Khai thác hàng qua biên giới” là chủ trương của tỉnh !

Khi ấy, tôi 23 tuổi, còn 1 năm nữa mới tốt nghiệp đại học (trường luật khi ấy học 5 năm). Ông Nam Đồng hỏi tôi : Sao mày là cộng tác viên chưa có thẻ, mà họ chịu trả lời ? Tôi nói vì tôi quyết liệt !

Trần Nhung - Nhân hiện tượng bức tượng "khai phóng" tại Trường đại học Tân Tạo, nhớ về một kỷ niệm làm báo

 

Mấy hôm nay dư luận xã hội trao đổi nhiều về bức tượng khai phóng của Trường Đại học Tân Tạo đặt tại xã Đức Hòa tỉnh Tây Ninh. Hình ảnh người phụ nữ trên bức tượng mô phỏng hình tượng Nữ thần Tự Do tại New York, Mỹ ; nhưng lại nhìn na ná hình ảnh bà Đặng Thị Hoàng Yến, là một doanh nhân giàu có chủ sở hữu và quản lý trường Đại học Tân Tạo hiện nay định cư tại Mỹ.

Phần chân đế của bức tượng gây phản cảm về việc mô phỏng một công trình kiến trúc nhằm tôn vinh lãnh tụ được nhân dân Việt Nam và cộng đồng quốc tế trân trọng ghi nhận công lao vĩ đại của Người.

Trước phản ứng của dư luận, Ủy ban nhân dân xã Đức Hòa đã nhanh chóng vào cuộc. Thông tin cho biết sự vi phạm quy định của pháp luật trong xây dựng công trình này của Tập đoàn Tân Tạo. Và Tập đoàn Tân Tạo đã khắc phục sai phạm đang tháo dỡ công trình bức tượng "khai phóng'.

Đỗ Dũng – Viết về một cái manchette sắp phải « nghỉ hưu non »

 

Cộng tác với báo Pháp Luật TPHCM vào những năm 90 của thế kỷ trước, khi ấy tổng biên tập là cô Túy Hạt. Hình thức và nội dung tớ báo gần giống như một bản tin bội bộ, khổ A4 mỗi tuần ra một số

Đến những năm cuối thập niên 90 đầu những năm 2000 tờ báo bắt đầu có thay đổi lớn cả nội dung và hình thức. Dấu mốc cho sự thay đổi này có thể tính từ khi anh Nam Đồng (Năm Đồng) lúc bấy giờ đang là phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ được điều về làm tổng biên tập báo Pháp Luật TPHCM. Báo từ tuần báo lên thành báo phát hành nhiều kỳ trong một tuần rồi lên nhật báo.

Anh Năm từng cho mình là người dốt luật nhất tòa soạn nhưng cũng chính anh đã xây dựng tờ Pháp Luật thành một tờ báo mà những người công nhân, người buôn bán khi đọc cũng hiểu phần nào về pháp luật.

Cù Mai Công – « Rồi một ngày đã đến, rồi một thời đã qua… »

Tháng 6 Sài Gòn thường “trời mưa không dứt”. Ngày 01-06-2026, tôi viết Facebook: “… Giờ lại một tháng 6 có ngày Nhà báo 21-6. Sài Gòn “trời mưa không dứt”, không chỉ là thời tiết mà có lẽ cả với nghề báo của chúng tôi thời sáp nhập. Lý - tình, hay - dở quanh sáp nhập sẽ còn nói dài dài, chỉ biết là cái gì đến đang lừ lừ đến...”.

“Cái gì” ấy giờ ai cũng rõ qua những “giọt mưa” luyến thương (tám tờ báo, tạp chí giấy có hạn chót xuất bản ngày 30-06) đã rơi rả rích khá nhiều trên mạng xã hội.

Những “giọt mưa” ấy chủ yếu của anh em từng làm báo giấy và những bạn đọc từng mê báo giấy. Còn hầu hết anh em “đang trong cuộc” thì im lặng, tuân thủ kỷ luật phát ngôn buổi giao thời.

Quốc Vĩnh – 35 năm Thời báo Kinh tế Sài Gòn có những gì đáng nhớ ?

 

Ngày 25/06/2026, Thời báo Kinh tế Sài Gòn chính thức ngưng xuất bản trên báo mạng và báo in sau 35 năm hoạt động. Báo phải giải thể cùng với 7 báo khác ở TPHCM theo chỉ đạo của Nhà nước, từ của giới bình dân gọi là “đóng cửa”, vì tên của tờ báo (manchette) đã bị xóa. Và từ đây khi nhắc đến tờ báo này, chúng ta phải dùng thì quá khứ.

Tôi gắn bó với Thời báo Kinh tế Sài Gòn 20 năm, từ những ngày đầu thành lập cho đến khi nghỉ hưu. Trước đó tôi đã làm báo 19 năm ở Sài Gòn Giải Phóng, tờ báo của đảng bộ TPHCM.

Tôi xin ghi lại vắn tắt một số đặc điểm của tờ báo này mà theo tôi đáng nhớ.