Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Mấy bạn nhắn/gọi hỏi tôi sao vắng lâu thế.
Quả thật những ngày qua tôi bị ươn người, chẳng thiết động chân động tay nghĩ ngợi gì, mặc dù cuộc sống đầy chuyện động trời (ông em tôi bảo xứ này lúc nào cũng sẵn chuyện kinh thiên động địa).
Ốc chưa mang nổi mình ốc, nên kệ cọc kệ rêu. Nhưng sự tình nghĩa này thì tôi ráng biên đôi chữ, tỏ tấm lòng thành. Chả là hôm nay, ngày 03.01. Đúng 40 năm trước, báo Thanh Niên ra đời.
Tôi giữ một số ảnh gia đình xưa. Tối qua 29-12-2025, tôi bỗng táy máy mang một tấm ảnh chụp hồi đám cưới năm 1960 của người chị cả, con dòng trước của ba tôi (ba tôi hai đời vợ, vợ trước mất mấy năm thì lấy mẹ tôi, từ ngoài Bắc) ra làm AI, với yêu cầu: Làm rõ ảnh.
Người chị này lấy theo tên chồng là Thiệp, trước ở cùng xứ Tân Chí Linh với nhà tôi, rồi về ở khu gia binh đối diện chợ Phan Văn Trị (Bình Thạnh cũ). Sau 1975 về ở Gia Kiệm (Đồng Nai) cho tới nay.
Làm xong, tôi gởi ảnh AI cho chị dâu tôi, cháu tôi (gọi tôi bằng chú) và cháu dâu lúc 21g. Ngay sau đó, một người cháu con bà chị dòng trước khác điện thoại: “Cậu C. ơi, bác Thiệp gái mất”.
Saigon những năm cuối thế kỷ trước, người và xe cộ cũng đông vì là đô thị hàng đầu, nhưng vẫn không nhiều như bây giờ, chỉ chưa đến một nửa.
Noel ngày ấy cũng vậy, thanh bình, ít xô bồ hơn, cảm nhận cá nhân như thế.
Hồi đó, Noel người ta đi chơi đa số bằng xe đạp, và đi bộ.
Tháng 10 năm 1976 tôi lên Kinh tế mới. Hai tháng sau là Noel.
Tôi biết trên kinh tế mới có nhiều người theo đạo Công giáo. Nhưng mùa Noel năm đó, Chúa không về ngự trên Kinh tế mới. Ở nơi mà người ta chỉ dám đi nhẹ và nói chuyện thì thầm. Tất cả đều lo lắng cho tương lai của mình và con cái rồi không biết về đâu.
Đêm đông thành phố lạnh một, trên kinh tế mới thời đó lạnh gấp bội phần. Nhà ai cũng đốt đống lửa giữa nhà để sưởi ấm và lấy ánh sáng.
Ngày này cách nay 56 năm tôi đi trên đỉnh Trường Sơn. Cả tiểu đội sốt rét, đói khát, bom đạn thương tích rã rời, duy còn mình tôi tuy nhỏ con nhưng khỏe mạnh, không hề hấn gì !
Người trung đội trưởng là anh Mãi (phó là anh Lộc) vô cùng quý mến. Ngang chiều, dừng chân, anh nháy cho tôi đi săn khỉ. Chưa đi được bao xa, tôi bắt được con trăn đất. Anh em hè nhau mang chia cho các tiểu đội về nấu với chút thịt hộp của anh làm gia vị, sao mà ngon quá.
Rồi đoàn quân xuống Hạ Lào vào đất Campuchia ! Đang leo núi bảy tám tháng quen rồi, khi xuống đồng bằng ngã sấp mặt, không anh nào đi được, vật vã mấy tuần mới quen chân !
Hôm nay là đúng 400 năm ngày giỗ ông tổ của chữ Quốc ngữ, Cha Francisco de Pina. Ngài là một tu sĩ Dòng Tên sinh năm 1585 tại Bồ Đào Nha, và đã dành 8 năm quan trọng nhất của cuộc đời mình ở Việt Nam (1617-1625).
Ngài qua đời vào ngày 15-12-1625 khi vừa tròn 40 tuổi, trong một hoàn cảnh vô cùng xúc động. Ngài chết đuối khi đang cứu người. Chiếc áo dòng của Ngài bị bị vướng vào chiếc thuyền thúng và bị đắm tại biển Cửa Đại, Quảng Nam.
Cha Francisco de Pina là nhà truyền giáo phương Tây đầu tiên có thể nói tiếng Việt một cách lưu loát và truyền giáo mà không cần thông dịch. Đây là điều chưa từng có trước đó.
Gia đình tôi có 6 đàn ông thì 5 người từng tham gia Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong đó có ba tôi cùng 3 anh trai là sĩ quan cả đời binh nghiệp, chỉ mỗi tôi làm lính nghĩa vụ ba năm.
Cuối năm 1980, sau khi tốt nghiệp đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội chưa đầy năm, tôi bị tổng động viên đánh Tàu. Tôi nhập ngũ từ cơ quan Tổng cục Thống kê ở 6 B Hoàng Diệu, Hà Nội cùng với bọn lính trẻ thực hiện nghĩa vụ quân sự từ các phường Phúc Xá, Nghĩa Dũng, An Dương... ngoài bãi đê Sông Hồng.
Tiểu đoàn 1, trung Đoàn 786, sư đoàn 321, Quân khu Thủ đô của tôi có hai thái cực đối lập giữa lính cơ quan trung ương có trụ sở tại quận Ba Đình với bọn lính du thủ du thực, cầu bơ cầu bất bán nước, móc túi ở bến Nứa ngay đầu cầu Long Biên cũng thuộc quận Ba Đình.
Theo thông tin tôi được biết, anh Lê Công Giàu sinh ngày 01-05-1945, nguyên Giám đốc công ty Savimex đã mất lúc 15 giờ 50 phút ngày 06-12-2025 tại địa chỉ 150 đường số 1 khu dân cư Trung Sơn, ấp 48 xã Bình Hưng, TPHCM. Lễ động quan lúc 6 giờ ngày 09-12-2025 sau đó hỏa táng tại Trung tâm hỏa táng Đa Phước.
Vài dòng cáo phó chỉ có vậy, nhưng đằng sau nó là nhiều kỷ niệm. Ngày tôi đi bộ đội đợt Hồng Binh năm 1978 ở Thành Đoàn, thì Lê Công Giàu đang là Phó Bí Thư Thường Trực Thành Đoàn phụ trách báo Tuổi Trẻ đến tiễn tôi đi.
Sau khi nghe tôi đọc thơ trước hàng ngàn tân binh tình nguyện, anh kéo tôi ra một góc, nhét túi tôi một bì thư tiền lộ phí và nói "Bùi Chí Vinh rất tài hoa, chỉ tiếc ông sinh bất phùng thời".
Nhận tin anh qua đời khi đang trong chùa lo Phật sự ở California, buồn quá nhưng không biết làm gì hay viết gì ngay lúc đó. Gia đình và thân hữu đều biết anh sẽ ra đi trong một hai hôm, nhưng khi anh thật sự ra đi mọi người vẫn buồn như chưa biết trước.
Hôm 13 tháng 11 anh còn ở bệnh viện. Thịnh, con trai anh, nhắn tin cho biết sức khỏe của anh đang suy sụp rất nhanh và ngày mai sẽ xuất viện về nhà chờ ngày đi. Cháu đưa phone để hai anh em chia tay nhau. Anh không nói được chỉ còn nhìn nhau.
Thật ngạc nhiên và hiếm hoi khi thấy anh mỉm cười. Dường như trong tầng đáy của tâm hồn anh vừa có một tiếng chuông báo thức vọng về từ thăm thẳm. Anh nhận ra tôi không, không quan trọng. Trong quan hệ con người có một sợi tơ vô hình thiêng liêng nối kết nhau dù trong nghìn trùng xa cách.
Chúng tôi cùng tuổi, sinh 1952. Cùng chiến hào, nói theo ngôn ngữ các cựu binh.
Bảo Ninh vượt Trường Sơn vào, tôi kháng chiến sớm hơn, là dân của Khu 9 thời Võ Văn Kiệt. Sau này mới biết nhau từ lò Viết Văn Nguyễn Du, từ “ống tay áo của Nguyên Ngọc bước ra”. Và thầm lặng liên tài khi Bảo Ninh đọc tôi qua Con Chó Và Vụ Ly Hôn còn tôi thì ngay từ đầu đã nghiêng mình với Nỗi Buồn Chiến Tranh.
Sau khi nhà văn Nguyên Ngọc bị mất hết chức vụ (lần cuối cùng), tôi được Tổng thư ký Nguyễn Khoa Điềm nhận về Hội Nhà văn Việt Nam và thành người của báo Văn Nghệ. Lúc đó Bảo Ninh đã ở Văn Nghệ-Trẻ (nhóm Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Quang Lập, Nguyễn Thành Phong), tôi thuộc Văn Nghệ-Già. Nhìn nhóm Văn Nghệ Trẻ mà thèm, dạt dào sinh lực nhưng không lâu sau thì tan tác, có lẽ họ là một cái gai trong mắt lãnh đạo hoặc gay cấn hơn, trong mắt các ngài ở Trên nữa.
Hơn nửa thế kỷ trước, trong những ngày tháng sinh viên đầy mộng mơ, tôi đã say đắm với giai điệu da diết của Ru Con Tình Cũ. Ca khúc mở đầu bằng hai câu thơ nhạc bất hủ : "Ba năm qua em trở thành thiếu phụ / Ngồi ru con như ru tình buồn..."
Và hôm nay, ngày 01/12/2025, tại Điện Nam (Quảng Nam), người viết những dòng chảy bất tử đó, nhạc sĩ Đynh Trầm Ca, đã nhẹ nhàng ra đi, về với cõi vĩnh hằng, để lại trong lòng người mộ điệu nhiều tiếc nuối. Ông thọ 85 tuổi.
Ông tên thật là Mạc Phụ, chào đời năm 1941 tại thị trấn Vĩnh Điện, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Bút danh Đynh Trầm Ca, theo lời kể từ những người thân cận, được ông chọn lọc tinh tế : "Đynh" lấy từ họ thân mẫu, nhưng với nét chữ "y" dài đầy cá tính, thay vì "i" ngắn gọn thông thường. Đó là cách ông khéo léo khẳng định sự khác biệt, như một dấu ấn riêng giữa dòng chảy âm nhạc miền Nam.
Hôm nay tây lịch 20.11. Mấy đứa sinh viên thuê trọ ở căn đối diện nhà tôi ngay từ tối qua đã bày bán hoa tươi trên vỉa hè trước cửa.
Bọn trẻ bây giờ nhanh nhạy, biết làm ăn, nhưng khổ, tự mình xoay sở kiếm ăn tha hương, ráng đỡ gánh nặng cho gia đình. Bà xã tôi bảo, cứ mỗi lần ngó chúng bày hoa, nào dịp 8.3, 20.10, 20.11, rồi tết dương lịch, tết âm lịch, cứ thương thương, ngậm ngùi làm sao ấy.
Xứ mình nhiều ngày lễ, trong đó có lễ riêng của nhà giáo, những người làm nghề dạy học. Cứ tới tháng 11 là không chỉ thầy lẫn trò mà dư luận xã hội cũng lao xao chộn rộn về ngày 20, ngày Nhà giáo Việt Nam.
Lẽ ra tôi không muốn nhắc lại chuyện buồn này. Nhưng củ chuối liên quan đến chuyện này to quá, không thể ngơ, nên tôi viết ra để chúng ta cùng nhìn lại một trang lịch sử đau đớn của Paris - một sự kiện mà ngay cả những người bao dung nhất nước Pháp cũng phải thốt lên: Quá… củ chuối.”
Nhắc lại sự kiện
Đêm 13 tháng 11 năm 2015, Paris - kinh đô ánh sáng - chìm trong địa ngục của khủng bố. Mười một tên Hồi giáo cực đoan, đứng đầu là Abdelhamid Abaaoud, từ Syria trở về đồng loạt mở chiến dịch giết người tàn bạo tại nhiều nơi.
Ngày hôm ấy bắt đầu như bao ngày bình thường khác - thậm chí còn vui vẻ hơn. Một buổi tối mùa thu dịu dàng: Các quán cà phê chật kín, tiếng cười vang khắp vỉa hè, bầu trời Paris trong trẻo. Ở Stade de France, hơn 80.000 người đang xem trận bóng giữa Pháp và Đức, có cả Tổng thống François Hollande trên khán đài. Paris khi ấy, tràn ngập ánh sáng và bình yên.
 |
Đêm 11/08/2001, rạng sáng, một vụ xô xát công khai đã nổ ra giữa hai băng giang hồ Sài Gòn trước vũ trường Metropolis. Nói công khai, là bởi hai băng đều đã có chuẩn bị trước.
Có ít nhất hai nhà báo đến vũ trường chơi đã được Hồ Việt Sử, người được xem như chủ vũ trường dặn trước là coi chừng, sắp có đụng độ.
Bất ngờ, khi đang xô xát, cãi vã, một khẩu Flare gun (súng bắn pháo hiệu) được rút ra, nổ đúng một phát. Huỳnh Ngọc Hiền, 21 tuổi, thành viên băng giang hồ quận 5 lên hỗ trợ nhóm Metropolis ngã gục, chết tại chỗ. Cho đến lúc đó, báo giới mới biết đến danh xưng nhóm sát thủ "Thất tinh Bắc Đẩu" do A Lý (Lee Han Shin) cầm đầu đang gây náo loạn giang hồ Sài Gòn.
Ngày xưa chỉ có lụt không có lũ, rừng núi còn nguyên xi và đặc biệt không có thủy điện xả lũ ? nên khi có mưa lớn nước cũng xuống từ từ và dâng lên từ tốn.
Ngay cả lụt năm Thìn 64, nước cũng dâng lên từ từ trong hai ngày chứ không ào ào như giặc trong vài giờ như thời nay.
Hồi xưa của cải đồ đạc trong nhà, nhất là nhà nông thôn rất ít, chỉ vài chiếc giường tre, một bộ bàn và vài cái ghế. Không có tủ áo quần, không có cả xe đạp nên dọn lụt vào hoặc dọn lụt ra đều rất khỏe. Chỉ hơi cực là lo mấy con heo trong chuồng mà hầu như nhà nào cũng có, lụt nhỏ thì đưa vào nhà cho lên giường, lụt lớn thì phải đóng gác cho chúng lên. Còn nhà nào có trâu bò thì phải lo dắt đến vùng cao từ trước.
Thưa các bạn yêu quý
“Người nhớ lại” rất cảm động vì sự quan tâm và đồng cảm của hàng trăm bạn bè cũ và mới! Sau khi đọc 4 kỳ “nhớ lại”, một số bạn tỏ ý “tò mò” muốn biết về những ngày tháng trong tù của tôi!
Thú thật, tù thì tất nhiên là buồn, khổ, đau… Nhưng không hiểu sao, về già, toàn nhớ những chuyện “vui” các bạn ạ. Hôm nay, tạm coi là kỳ cuối “nhớ lại”, xin kể hầu các bạn một “chuyện tù vui”. Và “nhớ lại” mãi cũng… rất mệt, phải nghỉ! Hẹn các bạn khi nào khỏe lại… nhớ tiếp!
CHUYỆN “VUI” HỎA LÒ - NHỮNG ĐÊM “HÁT ĐỐI” NÁO ĐỘNG PHỐ PHƯỜNG
VÌ SAO CÓ CHUYÊN ÁN “VỀ KINH BẮC”?
“Về Kinh Bắc ra đời trong một hoàn cảnh rất đặc biệt.
Vào cuối những năm 1950, bốn anh em chúng tôi (Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Đạt, Đặng Đình Hưng) sau khi đi lao động cải tạo về, vẫn nằm trong thời kỳ bị kiểm soát chặt chẽ. Nói cho đúng thì riêng tôi không phải đi lao động, (không biết vì lý do gì mà những nơi Hội Nhà văn liên hệ để đưa tôi đến lao động đều không nơi nào chịu nhận, thế là tôi thoát!), trong khi Lê Đạt thì đi Phú Thọ, Trần Dần đi Thái Nguyên.
Và nói về sự kiểm soát thì tôi cũng được thoải mái hơn hai anh ấy. Tôi cứ việc ở nhà trong khi Lê Đạt và Trần Dần thì tất cả các buổi sáng phải đến ngồi ở Hội Nhà văn. Chỉ uống nước chè, tán chuyện, cười ha hả thôi, nhưng vẫn phải đến. Nhưng việc in ấn thì dứt khoát là không được phép.
MẤY CHUYỆN THÚ VỊ VỀ “HẬU VỤ ÁN VỀ KINH BẮC”
Năm 2003, khi tôi về hưu tại báo Lao Động, do khiếu nại của tôi, báo Lao Động và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã kiến nghị Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội trả lương hưu cho tôi theo cả thời gian làm việc trước khi bị bắt (quy định phi lý phi nhân của Bộ này là vứt bỏ hết thời gian làm việc của cán bộ công nhân viên trước khi họ bị kỷ luật hay bắt giam, như đã áp dụng với nhà văn Bùi Ngọc Tấn).
Lý do được nêu rõ trong công văn: Ông Hoàng Hưng bị bắt giam vì cầm tập thơ "Về Kinh Bắc" của Hoàng Cầm mà thời đó coi là phản động, nay xã hội đã có nhìn nhận khác, quyền lợi của ông Hoàng Hưng phải được trả lại. Kiến nghị bị từ chối.
Tôi gửi kiến nghị cho các bạn là nhà văn Lê Lựu, nhà quay phim Kiều Thẩm từng “lăng xê” cô đội trưởng du kích bảo vệ cầu Hàm Rồng là Nguyễn Thị Hằng hiện là Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội; nhà báo Nguyễn Thị Hằng Nga, tổng biên tập báo Người Lao Động và đại biểu Quốc hội, vợ người bạn tôi là nhà báo Nguyễn Quang Thọ, kèm theo lời doạ “sẽ biểu tình ngồi trước Quốc hội nếu không được giải quyết”.
May mắn là lúc ấy, báo chí Việt Nam bắt đầu “mở ra” khi rục rịch công cuộc Đổi mới!
Một số báo, tạp chí tiếng Pháp, tiếng Anh được bán trên lề đường Đồng Khởi (chắc là hàng “xách tay” của du khách nước ngoài). Tôi mua và tìm những bài thích hợp để dịch và gửi cho mấy tờ báo ở Sài Gòn. Sau này, khi có internet, công việc dịch thuật các bài vở mới trên các báo mạng để bán cho các báo đã là phần quan trọng trong thu nhập thường xuyên của tôi.
Cuốn sách dịch đầu tiên được xuất bản của tôi là cuốn “Mowgli người sói” dịch từ hai tập Jungle Book của Rudyard Kipling, do bạn tôi là Trần Hoài Dương của NXB Trẻ đặt hàng năm 1987. Đó là kết quả không thể tốt đẹp hơn của thời gian tự học tiếng Anh trong tù (học bằng một cuốn sách ngữ pháp tiếng Anh, một cuốn từ điển Anh-Pháp-Pháp-Anh, những tờ báo Moscow News của Liên Xô; tôi lần mò đọc và dịch không sót một chữ, say mê quên hết thân phận “tù”).
Ngày 30/10/1985, Trại cải tạo Thanh Cẩm, Cẩm Thủy, Thanh Hóa.
Trước đó khoảng nửa tháng, một buổi sáng trại viên tập hợp trước khi đi lao động, tôi chuẩn bị lên đọc báo Nhân Dân như nhiệm vụ thường ngày của người “phụ trách văn hóa” trong “Ban đại diện tù cải tạo”. Thì Giám thị trại xuất hiện, ra lệnh cho tất cả trại viên là sĩ quan công chức Sài Gòn về lán thu xếp nội vụ để… được về nhà!
Sau khi về lại xã hội, tôi mới biết đó là đợt trả tự do cuối cùng cho sĩ quan công chức cao cấp Sài Gòn gồm khoảng 60.000 người, cũng là lúc rục rịch cho đường lối “Đổi mới” năm 1986 khi đất nước sắp lâm vào đường cùng về kinh tế!
Tiếng xôn xao náo động trong ít giây, rồi ào ào những con người mừng rỡ chạy rất nhanh về các lán.
