Hà Đình Nguyên - Lê Hoàng Long và Gợi Giấc Mơ Xưa

Họ đã từng có một mối tình thật đẹp... Khi người con gái bị sức ép của gia đình bước lên xe hoa thì trong nỗi đớn đau tuyệt tình, chàng trai đã sáng tác một ca khúc. Hình như tất cả tâm huyết của chàng đã trút hết vào đó nên từ đó đến nay chàng chỉ có duy nhất bài hát này.

Nhạc sĩ Lê Hoàng Long năm nay 82 tuổi, sức khỏe đã yếu, phải nằm ở nhà cho vợ săn sóc. Tôi nhớ, hơn mười năm trước ông còn năng nổ lắm. Hễ có việc gì "bức xúc" là ông điện thoại hoặc gửi thư cho tôi.

Ông không theo đạo nhưng giấy viết thư của ông có in tiêu đề Nhạc sĩ Lê Hoàng Long - được Đức giáo hoàng Gioan ban phép lành Tòa Thánh, ở góc trái. Còn nhớ, ông luôn chê nhạc sĩ Th.O là "cả đời chỉ làm được mỗi một bản nhạc!". Tôi phải bật cười, thầm nghĩ: "Sao ông không nhớ là mình cũng chỉ có một bản nhạc độc nhất. Còn cụ Th.O thì có nhiều chứ". Nghĩ thế, nhưng không dám cãi vì phải tranh thủ tình cảm để hỏi chuyện về người đẹp trong ca khúc Gợi giấc mơ xưa của ông.

Cù Mai Công - Trôi xa từng mảnh "Giấc mơ xưa"

Giữa những ngày cuối tháng 5-2026, Sài Gòn nắng oi ả như chưa phải mùa mưa, cuộc trưng bày tranh của nhà văn - họa sĩ “những cô bé tóc dài mắt to” Đinh Tiến Luyện “Một thời tuổi ngọc” chen chúc thân hữu và khách hoài nhớ thuở yêu thương.

Anh Đinh Tiến Luyện là một tên tuổi viết và vẽ cho tuổi mới lớn mà hầu hết thanh thiếu niên Sài Gòn xưa nghe danh, ngưỡng mộ.

Anh Đinh Tiến Luyện cùng với anh trai mình (sau là linh mục) vốn là lễ sinh (giúp lễ) đời đầu tiên giáo xứ An Lạc - cùng với hai con trai bà lý Sóc trong ngõ Con Mắt (nay là hẻm 766 Cách Mạng Tháng Tám). Bà lý Sóc là mẹ của giáo sư sử học Trần Đình Thọ của tập san Sử Địa trước 1975, là mẹ vợ trung tá Trần Khắc Kính - chỉ huy phó Lực lượng Đặc biệt tung biệt kích, gián điệp ra Bắc và thiếu tá Trần Khắc Nghiêm - sư đoàn 18 bộ binh của thiếu tướng Lê Minh Đảo.

Song Thao - Ký ức Sài Gòn (1)

Tôi rời nơi chôn rau cắt rốn Hà Nội khi chỉ còn đúng 4 ngày nữa là bước qua tuổi 16, tuổi dậy thì. Nơi tới là Sài Gòn.

Tôi bay bằng máy bay Cosara được Không Quân Pháp trưng dụng để chở nhân viên và gia đình vào Sài Gòn khi hiệp định Genève chia cắt đất nước vừa được ký kết một tuần trước. Khi đó chưa có phong trào di cư, cậu bé (hay chàng trai) sắp 16 tuổi lòng phơi phới lần đầu được đi máy bay tới một nơi xa tít, tuốt tận miền Nam đất nước.

Sài Gòn, nơi tôi bắt đầu tuổi thanh niên. Cái tuổi đẹp nhất đời người của tôi tại Sài Gòn dài tới 41 năm, ăn đứt 16 năm tại Hà Nội, chốn thơ dại của tôi. Ký ức của tôi về thành phố thân thương này rất đậm đà. Đậm đà không kém người dân chính gốc Sài Gòn. Từ ngày thành phố mất tên, ký ức về Sài Gòn là ký ức chung của những người dân Sài Gòn, dân chính gốc cũng như dân ngụ cư.

Nguyễn Đình Bổn – Nhìn lại Zelensky ngày nhậm chức

 

Bảy năm trước, ngày 20/05/2019, Volodymyr Zelensky nhậm chức Tổng thống tại Ukraine với nhiệm kỳ 5 năm.

Tháng 2/2022, Putin phát động cuộc xâm lược Ukraine, đã biến ông từ một tổng thống dân sự trở thành một lãnh đạo thời chiến, trở thành một nhân vật lịch sử của thế giới ở phía chính nghĩa.

Nhiệm kỳ chính thức của ông Zelenskyy theo Hiến pháp đã kết thúc vào ngày 20/05/2024.

Nguyễn Thông - Chuyện chè chai đồng nát (2)

 

(Đây là phần 2 "Chuyện chè chai đồng nát" trong cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 đang được chờ duyệt xuất bản).

Mặt hàng chè chai đồng nát cũng dần biến đổi theo cuộc sống xã hội. Có nhẽ các nhà xã hội học cũng nên lưu ý khía cạnh này.

Lúc đầu là giấy cũ, lông ngan lông gà lông vịt, tóc rối, giẻ rách, đồng nát, sắt vụn, mảnh thủy tinh, về sau tự nhiên tăng thêm thứ này, loại bỏ thứ khác. Dần dà, các bà không mua mảnh chai, giẻ rách nữa, lời rao đổi thành “ai dép nhựa rách bán không”.

Rồi vài chục năm trở lại đây, người thu mua ve chai thu lon bia, đồ nhựa PVC, thậm chí mấy anh ve chai không đạp xe ba gác nữa mà chạy xe máy. Bắt kịp thời cách mạng công nghệ, khoa học kỹ thuật, trong lời rao có cả tivi cũ, máy giặt, tủ lạnh, máy tính, laptop, điện thoại, ắc quy… hư cũ, mua tất. Lẽ dĩ nhiên, họ mua rất rẻ, nhưng bán cho họ cũng còn hơn vứt bỏ đi chẳng kiếm được xu nào, chưa kể còn gián tiếp tham gia bảo vệ môi trường.

Nguyễn Thông - Chuyện chè chai đồng nát (1)

 

(Đây là một trong 38 truyện của cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 đang chờ duyệt).

Hôm qua trên tivi phát cảnh Hội Liên hiệp thanh niên tỉnh Bắc Ninh phát động phong trào thu gom vỏ chai nhựa để bảo vệ môi trường.

Ai nấy ăn mặc đẹp, quần áo xúng xính, thiếu nhi khăn quàng đỏ, thanh niên áo xanh da trời. Người người, trường trường nô nức đem vỏ chai nhựa, túi ni lông, thậm chí cả những cái can nhựa, thùng nhựa có lẽ còn dùng được, tới điểm thu gom. Mọi người hỉ hả, phấn khởi khi đã góp phần nho nhỏ làm quả đất sạch hơn.

Hồi tôi còn nhỏ, học cấp 1, cấp 2 ở miền Bắc những năm thập niên 1960, cũng từng nhặt nhạnh đủ thứ, cũng nô nức phong trào, gọi là kế hoạch nhỏ. Nhưng bọn tôi chả bao giờ nghĩ tới chuyện bảo vệ môi trường, mà chỉ một phần do Đoàn - Đội phát động, ra chỉ tiêu, không thể không tham gia, phần khác bán mấy thứ ve chai sẽ có tiền mua bút chì, mua kẹo, dù “thu nhập” chả bao nhiêu.

Đặng Tuấn Trung - Phường xã hội chủ nghĩa : Đã từng có

Thật ra, đã từng tồn tại mô hình "phường xã hội chủ nghĩa" ở Hà Nội trước đây, đó là mô hình “tiểu khu” trong bốn khu nội thành của Hà Nội. Điển hình chính là Khu tập thể Nam Đồng, cái tên mà những người sinh từ 196x, 197x ở Hà Nội chắc hẳn nhớ rõ.

Đấy là khu tui ở từ mẫu giáo đến khi vào đời. Nó được xây từ 1964, vãn thời gian bom Mỹ đến 1973 là đông vui.

“Tiểu khu” tôi ở, được thiết kế như một "đơn vị sống" hoàn chỉnh và khép kín, bao gồm:

Việt Dương - Nhà thơ Phạm Thiên Thư – Bốn hình ảnh một cuộc đời

(vietbao 12/02/2024) Người viết chơi với Phạm Thiên Thư từ những năm học trung học đệ nhất cấp khoảng 58-59. Thư đến nhà tôi ở ấp Cả Trắc, khu Ông Tạ và chúng tôi thường kéo nhau ra quán cà phê vợt ở đầu ngõ đi vào ấp. Trong những lần uống cà phê, Thư nói sôi nổi về việc lập học hội Hồ Quý Ly, để thực hiện việc nghiên cứu, viết văn, làm thơ. Mục đích là tiến tới làm một tập san văn nghệ.

Tôi đến nhà Phạm Thiên Thư tham dự những cuộc họp gồm có khoảng 6, 7 người trẻ ngang tuổi nhau. Tôi không nhớ tên ai. Nhà Thư lúc đó ở trong một con hẻm trên đường Lê Văn Duyệt, đối diện chợ Hòa Hưng, gần cống Bà Xếp. Con hẻm này thấp hơn mặt đường, nên vào hẻm phải đi xuống dốc.

Sau một thời gian họp hành mấy tháng, chỉ thảo luận (tôi không nhớ là thảo luận gì), nhưng không làm gì. Chuyện tất nhiên, vì các bạn đến họp cũng đang học đệ ngũ, đệ tứ, hiểu biết bao nhiêu để viết. Có khá lắm là cuối năm làm bích báo ở trường, như tôi thường làm ở trường Chu Văn An. Thời gian này tôi đi bán báo buổi tối, rồi đi kèm trẻ ở tư gia, không có thời gian nhiều, nên tôi ngừng họp và cũng ít gặp Thư.

Cù Mai Công - Hạt bụi nhỏ gởi theo "bụi đỏ" Phạm Thiên Thư

Nhói lòng, bần thần, bùi ngùi, ngơ ngẩn, tiếc thương… là những cảm xúc rất thật, bao dòng chữ rất hay của muôn vàn trái tim yêu thơ, mơ nhạc. Khi nghe tin nhà thơ của “bụi đỏ, mây đỏ, động hoa vàng, cội hoa vàng” Phạm Thiên Thư “rũ áo mây trôi - Gối trăng đánh giấc bên đồi dạ lan” chiều 07-05-2026.

Những ngày này và tôi tin mãi về sau, bao dòng thơ, suối nhạc đẹp như mộng, ảo như mơ của ông, về ông, như con người ông chắc chắn sẽ còn nhắc lại, vang mãi trong lòng bao thế hệ và sẽ một ngày nào đó trong văn học sử.

Trưa 08-05, tôi ghé thăm ông lần cuối, không chỉ là nén hương của một kẻ hậu bối ngước lên ông mà còn là một con dân Ông Tạ với một bậc đàn anh vốn ở Ông Tạ hơn nửa đời người, từ sau 1975 cho tới nay. Vốn gốc Bắc 54 Thái Bình, ông tìm đến ở vùng Bắc 54 Ông Tạ cũng là gần gũi, từ thói ăn đến nếp ở.

Nguyễn Thái Dương - Vĩnh biệt thi sĩ Phạm Thiên Thư bên...Động hoa vàng

Ông ngồi đó, hư hư thực thực suốt cuộc cà phê sáng.

Hư hư là vì ông có vẻ như đắm chìm trong cõi nào: Mắt khép khép, miệng cười cười, ngậm pipe liên tục, hít hít thở thở khói thuốc lá điện tử.

Thực thực là vì có lúc ông cũng... tham gia chuyện trò: ông Quang (Vũ Trọng Quang) này sang năm lên chức to ngoài Trung ương nhé, ông Yên (Lê Viết  Yên) sắp có cô bồ trẻ đó, ông Châu (Nguyễn Châu) tuần này hên lắm đây, ông Dương thì trong tuần tới có tiền rồi...

Nguyễn Viện - Phạm Thiên Thư, tục lụy và giải thoát

Nhà thơ Phạm Thiên Thư (1940 – 2026) qua đời vào chiều 07/05 tại Sài Gòn. "Những phương trời viễn mộng", nói theo cách của Tuệ Sĩ, không chỉ cho Tô Đông Pha mà còn là một Phạm Thiên Thư của những "động hoa vàng", đã khép lại.

Những năm còn là sinh viên, tôi đã bắt gặp Phạm Thiên Thư trên Tập san Tư Tưởng của Đại học Vạn Hạnh. Và tôi đã rất thích thơ ông bởi những mỹ từ như ngọc, lấp lánh thiền vị.

Rồi những ca khúc do Phạm Duy phổ nhạc thơ ông như Ngày xưa Hoàng thị, Đưa em tìm động hoa vàng… đã làm cho tuổi trẻ chúng tôi thời ấy mê đắm và "ngủ quên" cuộc chiến tranh khốc liệt đang tung tóe trên khắp quê hương. Đặc biệt, 10 bài đạo ca cũng do Phạm Duy phổ nhạc thơ ông, càng khiến cho chúng tôi "viễn mộng" khỏi binh đao khói lửa.

Bùi Chí Vinh - Một nén nhang cho Phạm Thiên Thư

Được biết thi sĩ Phạm Thiên Thư đã qua đời vào lúc 16 giờ 15 phút ngày 07-05-2026 tại nhà riêng trên đường Hồng Lĩnh, Phường Hòa Hưng, Quận 10 cũ, hưởng thọ 87 tuổi. Linh cữu ông sẽ quàng tại chùa Vĩnh Nghiêm, Sài Gòn.

Chỉ cần vài thông tin vỏn vẹn ấy là bao kỷ niệm ngày cũ hiện về. Ngày đầu tiên tôi gặp ông dữ dội như một cuộc tao ngộ chiến giữa cơn mưa sùi sụt.

Năm 1980 tôi được nghỉ phép, mặc đồ bộ đội rách xác xơ đi lang thang cùng võ sư Hoàng Linh qua đường Lý Chính Thắng (tức Yên Đỗ cũ). Hoàng Linh là bạn giang hồ của tôi, anh là con trai nhà văn Hoàng Ly và là em vợ Phạm Thiên Thư lúc đó. Cũng cần mở ngoặc dơn chỗ này để nói về nhà văn chuyên viết truyện đường rừng Hoàng Ly với những tác phẩm khét tiếng đăng nhiều kỳ trên các nhật báo Sài Gòn trước 1975 như Lửa Hận Rừng Thiêng, Giặc Cái, Một Thời Ngang Dọc…

Duy Lam - Chiếc kẹo nhỏ trong bàn tay người chết

Giới thiệu của Phan Thúy Hà : Duy Lam là một trung tá Việt Nam Cộng Hòa, là con cháu của nhà văn Thạch Lam.

(Tặng Nguyễn Khoa Dánh, người bạn chết tại trại Đầm Đùn năm 1981 với lòng tiếc thương vô hạn)

Chiếc kẹo nhỏ trong bàn tay người chết

Nắm không buông như níu kéo cuộc đời

Chiếc kẹo nhỏ trong bàn tay người chết

Người bạn tôi vừa rời bỏ cuộc đời

Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (17)

Ở nhà lên xã. Xã lên huyện. Tập trung trên đó hai đêm rồi đi. Đường đi thăm thẳm, cây hai bên lút người. Cứ tưởng đi đâu hóa ra lên Tân Kỳ. Dọc đường đi các anh không xưng tên mà cứ một hai gọi "con O".

Bảy thanh niên cùng xã đi đợt này. Chỉ mình tôi là nữ. Mẹ khóc: "Con là chị cả, bốn đứa em ngơ ngơ dại dại. Sao con cứ đòi đi?". Tôi nói với mẹ: "Con là Đoàn viên cộng sản, con phải gương mẫu. Xã mình chưa có ai là nữ xung phong lên đường".

*** Cha ra cửa hàng may nhờ may cho một chiếc túi xách màu nâu. Chiếc túi mang bên người, đựng hai bộ quần áo. Thanh niên cộng sản không được khóc. Khóc là yếu đuối. Cha mong con lên đường khỏe mạnh.

Quân Nguyễn - Phước Tuy, nỗi buồn tháng Tư

Thêm một tháng Tư nữa - tháng Tư thứ 51 kể từ năm ấy. Bao nhiêu ký ức tưởng đâu đã chôn vùi trong quá khứ. Nhưng không, chúng vẫn âm thầm len lỏi đâu đó nơi tâm hồn, để khi tháng Tư về, chúng tái hiện trong tâm trí như một khúc phim buồn quay chậm...

Tỉnh Phước Tuy (Bà Rịa) cách thủ đô Sài Gòn 100 cây số về hướng đông. Khách thập phương xuống Vũng Tàu tắm biển đều đi ngang qua Phước Tuy theo quốc lộ 15.

Trước năm 75, quốc lộ 15 thường bị “đắp mô” ở đoạn từ Phú Mỹ đến Long Thành. Hồi đó “mấy ổng” hay đặt mìn trên quốc lộ này rồi lấy lá cây phủ lên, gọi là "đắp mô" nhằm cản trở giao thông. Con người Phước Tuy hiền hòa, tình nghĩa, lấy chữ tín làm trọng trong đối nhân xử thế.

Mai Thanh Hải – Đường đến 30 tháng 4 (10)

 

Ngày 20.03.1971, đơn vị chiếm được Bản Đông, tôi cùng hai chiến sĩ cứu thương chạy vào bên trong căn cứ thấy xác chết nằm la liệt ngổn ngang đủ kiểu.

Trong đám nằm ngổn ngang đó thấy còn lính ngụy Sài Gòn bị thương nặng, vừa nằm rên vừa kêu la vừa chửi, tay còn ôm khư khư khẩu súng AR15.

Tôi tiến vào hô to : "Chúng tôi là quân y của Quân đội nhân dân Việt Nam, các anh bị thương nặng, hãy bỏ hết vũ khí xuống, cố gắng bò ra phía trái (tôi giơ tay chỉ nơi có căn hầm rộng) tập trung lại, các anh có cần tôi giúp đỡ băng bó vết thương không”.

Mai Thanh Hải – Đường đến 30 tháng 4 (9)

 

Tháng 3.1974, tôi là giao liên của huyện Phú Lộc (Thừa Thiên -Huế).

Một lần, đường dây hữu tuyến bị đứt, tôi và anh Thiện được phân công đi nối. Nếu đường dây bị đứt tự nhiên thì không sao, nhưng bị thám báo cắt, thì mạng sống của chúng tôi cũng đứt vì chắc chắn sẽ bị phục kích.

Trên đường lần theo đường dây, tôi thấy có một giò lan rừng rất đẹp và dừng lại ngắt hai nhánh, một cho tôi và một cho anh Thiện, cắm trên ngực áo. Khi phát hiện đường dây bị đứt do có người cắt, chúng tôi lùi lại quan sát, nghe ngóng.

Mai Thanh Hải – Đường đến 30 tháng 4 (7)

 

Hồi huấn luyện đi B ở Phú Bình, Bắc Thái (nay là Thái Nguyên) đầu năm 1972, chính trị viên đại đội tôi là trung úy Vũ Văn Mấu, quê Phủ Lý (Hà Nam), năm ấy cũng đã 28 tuổi.

Đã từng đánh nhau ở Lào, vì thế ông rất hay kể chuyện vể Lào, và theo ông ấy thì người Lào cũng giống như người Tày, nên cứ ai người Tày trong đại đội là ông ấy yêu quý. Mỗi tuần có 2 ngày sinh hoạt đại đội, thì cả 2 ngày, chính trị viên đều “cầm chịch”. Tư tưởng mà lị !

Ông rất thận trọng với đám lính ngộ chữ (lính sinh viên) nên không mấy thiện cảm và lệnh : “Mỗi trung đội, tháng phải ra một tờ báo tường”. Thôi thì cả 4 trung đội đều ra 4 tờ báo tường đẹp ơi là đẹp, đủ cả văn, thơ, nhạc, họa, truyện tranh truyện cười xanh đỏ vui mắt lắm.

Yên Sơn - Tháng Tư Hận, Tháng Tư Đau

(Viết cho mình, viết giùm cho người)

Tháng Tư lại về.

Không cần ai nhắc, không cần một dấu hiệu rõ ràng nào, chỉ cần những dư âm Tết buồn bã nơi xứ người bắt đầu phai nhạt, hay một buổi chiều xuân nhạt nắng rơi xuống sân vườn cô tịch là lòng tôi đã chùng xuống. Nhớ về…

Có những tháng trôi qua như một con số. Có những tháng đi qua như một thói quen. Nhưng cũng có những tháng không bao giờ rời khỏi đời người. Đó là Tháng Tư. Tháng Tư, đối với tôi, không phải là ngày tháng bình thường của thời gian. Nó là một dấu mốc thời gian in hằn trong tâm khảm, là một nỗi đau, một vết cứa sâu trong tâm hồn, một nơi mà ký ức dừng lại, xoáy xuống, rồi lan ra, phủ kín cả tâm can.

Liễu Hằng - Những người bảo tàng hóa đời mình

Trên chiếc xe tăng tiến vào Sài Gòn cuối tháng Tư, có ông.

Khi ấy, ông tràn đầy niềm tin sẽ quét sạch thứ phồn hoa của Sài Gòn đầy mùi tư sản. Rồi ông được giao cho một chức vụ kha khá.

Ông thanh sạch và trung thành. Ông tôn thờ những gì “chính thống”. Với ông, làm nhà nước mới có giá trị. Thậm chí một bảo vệ ủy ban, vẫn to hơn giám đốc tư nhân đầy mùi bóc lột.