Một số thành viên MAGA đang cố gắng tự trấn an sau thất bại bầu cử bằng một lập luận nghe có vẻ tự tin, phụ họa theo Trump: “Mọi dự luật mà đảng Dân Chủ đưa ra thì Trump cứ việc phủ quyết! Làm gì nhau?”
Còn Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng vừa đưa ra một nhận định đáng chú ý tại Diễn đàn Kinh tế của SPD ở Berlin: “Trong hai năm qua, Trump phần lớn đã điều hành đất nước mà không tham khảo ý kiến Quốc hội. Tại sao bây giờ lại khác?”
Thực tế, Tổng thống Mỹ có quyền hành pháp rất rộng, đặc biệt trong các lĩnh vực đối ngoại, an ninh và điều hành các cơ quan liên bang. Trump vẫn có thể ban hành sắc lệnh hành pháp và đưa ra nhiều quyết định mà không cần Quốc hội thông qua trước.
Nhưng hai năm qua Trump có cả Nhà Trắng lẫn Quốc hội do Cộng Hòa kiểm soát. Ông ta dựa vào sự hậu thuẫn của cả hai viện để triển khai chương trình nghị sự. Bây giờ, khi Dân Chủ kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện, Trump vẫn có quyền hành pháp, nhưng không còn một Quốc hội (bù nhìn) sẵn sàng thông qua mọi đề xuất của mình nữa.
Ở cấp liên bang, khi kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện, phe Dân Chủ không chỉ có quyền lập pháp mà còn nắm những công cụ giám sát rất quan trọng đối với chính quyền Trump.
Họ có thể mở các phiên điều trần, điều tra hoạt động của chính quyền và yêu cầu quan chức và cơ quan liên bang cung cấp tài liệu, họ nắm quyền phân bổ ngân sách cho hoạt động của chính quyền và kiểm soát chúng.
Thượng viện có quyền xem xét, phê chuẩn hoặc bác bỏ nhiều đề cử nhân sự cấp cao của tổng thống; Giám sát việc thực thi luật, phát hiện những hành vi lạm quyền và yêu cầu chính quyền giải trình. Hạ viện có quyền khởi động thủ tục luận tội tổng thống nếu có căn cứ hiến định; Thượng viện xét xử và quyết định việc kết tội.
Những công cụ này không phải lúc nào cũng cần ra một đạo luật mới, chúng là những quyền hạn được Hiến pháp và luật pháp Hoa Kỳ trao cho Quốc hội. Đây là điều Trump phải lo ngại. Bởi từ năm 2027, những hoạt động của chính quyền, những khoản chi tiêu, những mối quan hệ lợi ích và các dấu hiệu tham nhũng có thể bị đưa ra ánh sáng.
Đảng Dân Chủ không cần né tránh những dự luật có lợi cho người dân chỉ vì biết trước Trump sẽ phủ quyết. Ngược lại, họ nên thông qua những đạo luật thiết thực về y tế, bảo hiểm, thuế khóa, chi phí sinh hoạt, năng lượng và bảo vệ người tiêu dùng.
Nếu Trump phủ quyết, người dân sẽ biết ai đang cản trở quyền lợi của họ. Nếu các nghị sĩ Cộng hòa cùng Dân Chủ bỏ phiếu để có 2/3 số phiếu vượt qua phủ quyết, Trump lại mất thêm uy tín ngay trong chính đảng của mình.
Nói cách khác, quyền phủ quyết có thể là vũ khí của Trump, nhưng cũng có thể trở thành gánh nặng chính trị của ông ta.
Ở cấp tiểu bang, bức tranh còn đáng chú ý hơn.
Cho đến hôm nay, Dân chủ nắm 28 ghế thống đốc, Cộng hòa 20, còn hai cuộc đua còn chờ kết quả cuối cùng. Dân chủ có thể kiểm soát toàn diện 22 tiểu bang, tức nắm cả chức Thống đốc, Thượng viện và Hạ viện tiểu bang. Đây là sự thay đổi đáng kể trong cán cân quyền lực sau nhiều năm Cộng hòa chiếm ưu thế tại các nghị viện tiểu bang.
Trump có quyền phủ quyết những dự luật do Quốc hội liên bang thông qua, nhưng không có quyền veto luật của các tiểu bang! Những tiểu bang do Dân chủ kiểm soát có thể ban hành các luật riêng trong phạm vi thẩm quyền hiến định của mình: Thuế, môi trường, giáo dục, lao động, bảo vệ người tiêu dùng, quản lý điện nước, các trung tâm dữ liệu AI…
Chẳng hạn, Texas dưới thời thống đốc Gina Hinojosa có thể lựa chọn một chính sách hoàn toàn khác với mong muốn của Nhà Trắng về ưu đãi thuế cho các tập đoàn công nghệ.
Tất nhiên, luật tiểu bang phải tuân thủ Hiến pháp và không được trái với luật liên bang, nhưng tổng thống không thể đơn phương xóa bỏ một đạo luật của tiểu bang chỉ vì không thích nó.
Vì vậy, đừng nghĩ rằng cứ có quyền veto là Trump muốn làm gì cũng được và buộc Dân Chủ bất lực trước quyền veto. Nước Mỹ không phải chế độ tổng thống toàn quyền. Đây là nền cộng hòa liên bang, nơi quyền lực được phân chia giữa hành pháp, lập pháp, tư pháp và chính quyền các tiểu bang.
Hai năm còn lại của nhiệm kỳ Trump sẽ không chỉ là câu chuyện Nhà Trắng muốn gì, mà còn là câu chuyện Quốc hội cho phép đến đâu, các tiểu bang lựa chọn con đường nào và tòa án sẽ phán quyết ra sao.
Những thành viên MAGA đang cố gồng mình bằng câu nói “Trump veto thì làm gì nhau” có lẽ nên dành chút thời gian tìm hiểu Hiến pháp Mỹ. Bởi vì trong nền dân chủ Mỹ, Tổng thống có quyền lực rất lớn, nhưng không phải là người sở hữu nước Mỹ!
LÊ DIỄN ĐỨC 06.11.2026
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.