Phó Đức An - Chiếc Mercedes đắt nhất hành tinh

Một người đàn ông nắm trong tay 5 nghìn tỉ đô, thứ mà cả đời này anh ta hối hận nhất khi mua, lại là một chiếc Mercedes.

Người có tài sản đủ mua nửa nước Đức, bạn đoán xem thứ mà cả đời này anh ta hối hận nhất khi mua là gì? Không phải du thuyền, không phải máy bay riêng, không phải hòn đảo nào đó.

Là một chiếc Mercedes. Một chiếc Mercedes S-Class đời 1999, năm đó giá 80.000 đô la. Hoang đường hơn nữa là, chính miệng anh ta nói, đó là "chiếc xe đắt nhất thế giới", trị giá tròn 1,2 tỉ đô la.

Một chiếc xe cũ đã chạy hơn hai mươi năm, sao lại đáng giá 1,2 tỉ? Bởi vì 80.000 đô la đó, không phải tiền mặt. Là số cổ phiếu Nvidia mà anh ta cắn răng bán đi để đổi lấy. Nếu số cổ phiếu đó giữ đến hôm nay, tính theo vốn hóa 5 nghìn tỉ đô la của Nvidia, thì đã tăng gấp 15.000 lần.

Tại Diễn đàn Davos, trước mặt cả thế giới, anh ta nửa đùa nửa thật nói: "Đây là tiếc nuối duy nhất của tôi. Tôi rất hối hận." Dưới khán đài cười ồ lên. Nhưng nếu bạn biết anh ta mua chiếc xe đó là vì ai, bạn sẽ không cười nổi nữa.

Người đàn ông đó, tên là Jensen Huang.

1. Năm 9 tuổi, anh bị ném vào một "trường giáo dưỡng"

Câu chuyện phải bắt đầu từ một đứa trẻ bị cha mẹ "gửi đi".

Năm 1963, Jensen Huang sinh ra ở Đài Nam, Đài Loan. Cha là kỹ sư hóa học, mẹ là giáo viên, gia cảnh không phải đại phú, nhưng cũng đàng hoàng. Vốn dĩ, cuộc đời anh sẽ là đi học thuận lợi, thi cử, đi làm như bao người. Nhưng số phận vào năm anh 9 tuổi, đã rẽ sang một khúc cua mà không ai ngờ tới.

Năm đó, cha mẹ đưa ra một quyết định khó khăn: Đưa anh và anh trai, hai đứa trẻ, tự lo cho bản thân sang Mỹ. Hai đứa nhỏ đến tiếng Anh còn nói không sõi, xách hành lý, vượt đại dương, đến nương nhờ một người họ hàng xa chưa từng gặp mặt.

Người họ hàng tìm cho chúng một trường nội trú "học phí rẻ, chịu nhận trẻ nước ngoài", cả nhà đều tưởng đó là một trường dự bị danh tiếng. Đến nơi mới phát hiện đó là một trường giáo dưỡng ở bang Kentucky. Trong ký túc xá toàn là những thiếu niên có vấn đề được gửi đến từ khắp nơi để "quản giáo".

Bạn có thể tưởng tượng một đứa trẻ 9 tuổi, người châu Á, tiếng Anh lắp bắp, để tóc dài, bị ném vào một nơi như vậy không? Anh bị bắt nạt. Bị người ta dùng những lời miệt thị chủng tộc khó nghe nhất để sỉ nhục. Vì nhỏ tuổi nhất, anh bị phân công làm công việc bẩn nhất toàn trường : cọ toilet cho cả trường. Sau này trong phỏng vấn anh nhắc lại nhẹ nhàng, khoảng thời gian đó anh thậm chí phải mang theo bên mình một con dao nhỏ, để đối phó với những kẻ bắt nạt mình.

Chín tuổi. Đáng lẽ là tuổi còn đang làm nũng trong lòng cha mẹ. Anh lại ở trong nhà vệ sinh nơi đất khách, cọ từng buồng từng buồng một.

Nhưng bạn đoán xem sao? Nhiều năm sau, đứng trên bục giảng của Stanford, anh nói một câu khiến cả hội trường im phăng phắc : "Toilet tôi từng cọ, còn nhiều hơn tất cả các bạn cộng lại." Anh không phải đang xin sự đồng tình. Anh đang nói với tất cả mọi người: Không có bất kỳ công việc nào là thấp kém.

2. Anh chàng rửa bát ở Denny's, đã biến rửa bát thành một thứ tín ngưỡng

Sau đó cha mẹ cũng sang Mỹ, cả gia đình đoàn tụ ở Oregon. Cuộc sống khổ, nhưng cuối cùng cũng đoàn viên. Năm 15 tuổi, Jensen Huang tìm được công việc chính thức đầu tiên trong đời: tại một chuỗi nhà hàng tên Denny's, rửa bát.

Đây là một công việc bình thường nhất, bao nhiêu đứa trẻ đi làm được hai ngày đã chê mệt bỏ chạy. Nhưng Jensen Huang thì khác. Anh biến việc rửa bát, thành một nghề chân chính. Anh tự lập kế hoạch, sắp xếp quy trình cho mình, hiệu quả cao đến kinh ngạc. Sau này anh khá tự hào nhớ lại: "Tôi chưa bao giờ rời khỏi bồn rửa với hai bàn tay không, cũng chưa bao giờ quay lại bồn rửa với hai bàn tay không. Những chiếc đĩa đó, đều được tôi rửa sạch bóng."

Rất nhanh, anh trở thành "người rửa bát giỏi nhất" của nhà hàng, được thăng lên làm tạp vụ, rồi sau đó làm phục vụ bưng bê. Chính là giữa cái bồn rửa đầy dầu mỡ và những chiếc bàn ăn đó, đứa trẻ từng hướng nội, bị bắt nạt đến không dám nói chuyện, dần dần học được cách giao tiếp với đủ loại người, học được cách quan sát sắc mặt, học được cách đàm phán.

Nhiều năm sau khi anh ngồi trên bàn đàm phán để tranh giành lợi ích cho Nvidia, tất cả đều dựa vào bản lĩnh luyện được ở Denny's. Anh thậm chí còn nửa nghiêm túc nói một câu: "Nếu tôi cứ ở lại Denny's, nói không chừng bây giờ tôi đã là CEO của họ rồi."

Mấy năm đó anh còn mê bóng bàn. Để có thêm thời gian luyện tập, buổi tối anh ngủ luôn trên sàn nhà thi đấu. Năm 1978, lúc 15 tuổi, anh giành giải ba nội dung đôi nam trẻ tại Giải bóng bàn mở rộng toàn Mỹ. Một đứa trẻ nhập cư đến tiếng Anh còn phải học lại từ đầu, dựa vào cái sự "làm mọi việc nhỏ đến mức cực hạn" đó, đã cứng rắn đứng vững từng tấc một trên mảnh đất xứ người.

Đó chính là bản chất của anh. Không phải thần thoại thiên tài, mà là lì lợm đến cùng.

3. Năm 30 tuổi, anh đã cược cả nửa đời còn lại trong một chiếc ghế sofa ở Denny's

Học xong kỹ thuật điện ở Đại học Bang Oregon, rồi lấy bằng thạc sĩ ở Stanford, Jensen Huang vào công ty chip làm kỹ sư, một đường thuận buồm xuôi gió. Theo lý mà nói, một đứa trẻ của gia đình nhập cư có thể đi đến bước này, đã là rạng rỡ tổ tông rồi. An an ổn ổn làm đến khi nghỉ hưu, thể diện, thoải mái.

Nhưng năm 1993, sắp tròn 30 tuổi, anh đã đưa ra một quyết định mà tất cả mọi người đều cho là điên rồ : nghỉ việc, khởi nghiệp. Anh hẹn hai người bạn cũng làm chip. Ba người gặp nhau ở một nơi, bạn tuyệt đối không đoán ra - lại là Denny's. Một quán Denny's trên con phố ở Đông San Jose, ghế sofa, cà phê được refill miễn phí. Ngay trên chiếc bàn ăn đó, họ quyết định làm một việc mà lúc đó căn bản không ai hiểu nổi: làm một con chip chuyên chạy tính toán đồ họa.

Đó là thời đại mà ngay cả từ "GPU" còn chưa tồn tại (từ này sau này cũng là do chính Nvidia tạo ra). Game PC vừa mới bắt đầu, căn bản không có thị trường chip đồ họa nào, không một nhà đầu tư nào có thể nghe hiểu rốt cuộc họ muốn làm gì. Vốn khởi động, ba người gom góp khắp nơi, được 40.000 đô la.

Một người bò ra từ bồn rửa bát, trong một chiếc ghế sofa của quán ăn, đã cược toàn bộ gia tài, để làm một việc mà cả thế giới đều cho là không đáng tin. Nvidia, cứ thế ra đời.

4. “Chúng ta chỉ còn cách phá sản 30 ngày nữa"

Câu chuyện khởi nghiệp, chưa bao giờ là mở đầu đã ở đỉnh cao.

Sản phẩm đầu tiên của Nvidia, NV1, là một thất bại hoàn toàn. Lộ trình công nghệ đặt cược sai hướng, sản phẩm bán không được, tiền trong tài khoản công ty mắt thấy sắp cháy hết. Cảm giác đó, là treo lơ lửng bên mép vực, dưới chân lúc nào cũng có thể sụp.

Nguy cấp nhất, tiền trên sổ sách của công ty, chỉ đủ cầm cự thêm vài tháng. Một quyết định sai lầm, một sản phẩm thất bại, là đủ để khiến bao năm liều mạng của tất cả mọi người, trong nháy mắt về không.

Cũng chính trong những ngày ngàn cân treo sợi tóc đó, Jensen Huang đã nuôi dưỡng một thói quen - một thói quen theo anh cả đời. Trong cuộc họp hàng tháng của công ty, anh đều nói với tất cả nhân viên cùng một câu: "Chúng ta, chỉ còn cách phá sản 30 ngày nữa."

Không phải 30 năm, không phải 3 năm. Là 30 ngày.

Câu này nghe thì tàn khốc, nhưng chính cảm giác khủng hoảng khắc vào xương tủy này, đã ép tất cả mọi người phải theo đuổi thời gian và hiệu quả đến cực hạn. Để chạy đua với thời gian, anh thậm chí còn yêu cầu kỹ sư phải viết xong driver trước khi nguyên mẫu vật lý của con chip được làm ra - điều này vào thời đó là một thao tác điên rồ phá vỡ quy tắc thông thường.

Cuối cùng, họ đã cứng rắn trong chỉ còn vài tháng ngắn ngủi, dựa vào một sản phẩm tên là RIVA 128, kéo cả công ty trở về từ tuyệt cảnh. Trận thoát chết đó, Jensen Huang chưa bao giờ quên. Cho đến hôm nay, cảm giác khủng hoảng "dù huy hoàng đến đâu cũng có thể sụp đổ trong 30 ngày", vẫn là thứ chảy trong máu của gã khổng lồ vạn tỉ này.

Điều khó nhất của con người, chưa bao giờ là chưa từng thắng. Là khi thua đến sắp về không, còn dám cược thêm một ván nữa hay không.

5. Áo da, hình xăm, và khoảnh khắc đưa nhân loại bước vào kỷ nguyên AI

Nvidia vượt qua kiếp nạn sinh tử, bắt đầu lao đi vun vút. Năm 1999, công ty lên sàn. Cũng từ lúc đó, chiếc áo khoác da đen mang tính biểu tượng đó, đã trở thành "chiến bào" của Jensen Huang. Sau này để ăn mừng giá cổ phiếu tăng vọt, anh thậm chí còn xăm logo Nvidia lên vai mình.

Nhưng bước đi thực sự phong thần, là một canh bạc còn lớn hơn. Khi tất cả mọi người đều cho rằng Nvidia chỉ là một công ty "làm card đồ họa chơi game", Jensen Huang đã đặt cược lớn, kiên trì muốn GPU đi làm công việc tính toán đa dụng. Bao nhiêu năm trời, hướng đi này không được đánh giá cao, đốt tiền, không kiếm ra tiền, Phố Wall có lúc còn cảm thấy có phải anh điên rồi không.

Rồi, kỷ nguyên AI đến.

Cả thế giới đột nhiên phát hiện, thứ năng lực tính toán song song khổng lồ cần thiết để huấn luyện trí tuệ nhân tạo, lại đúng lúc chỉ có GPU của Nvidia mới gánh nổi. Chỉ sau một đêm, thứ anh nắm trong tay, đã trở thành "dầu mỏ" khan hiếm nhất của cả kỷ nguyên AI.

Ngày 29 tháng 10 năm 2025, Nvidia trở thành công ty đầu tiên trong lịch sử nhân loại có vốn hóa vượt mốc 5 nghìn tỉ đô la. Năm nghìn tỉ là khái niệm gì? Nó vượt qua GDP cả một năm của nước Đức. Nó giúp Nvidia vững vàng ngồi trên ngôi vương vốn hóa toàn cầu, bỏ xa Apple, Microsoft ở phía sau.

Đứa trẻ nhập cư 9 tuổi cọ toilet, 15 tuổi rửa bát, đã tự tay đẩy cả nhân loại, bước vào một kỷ nguyên mới.

6. Đi một vòng lớn, cuối cùng chúng ta cũng quay lại chiếc Mercedes đó

Bây giờ, bạn hãy nhìn lại chiếc "xe đắt nhất thế giới" ở đầu bài.

Năm 1999, Nvidia vừa mới lên sàn, vốn hóa chỉ có 300 triệu đô la. Jensen Huang lần đầu tiên trong tay có một khoản tiền thực sự thuộc về mình. Anh không mua gì cho bản thân. Việc đầu tiên anh nghĩ đến, là mua một món quà đàng hoàng cho cha mẹ. Thế là anh bán đi một phần cổ phiếu Nvidia, mua cho cha mẹ một chiếc Mercedes S-Class thật đẹp.

Hơn hai mươi năm sau, tại diễn đàn Davos, CEO của BlackRock Larry Fink ngồi bên cạnh còn trêu anh: Hai công ty cùng năm lên sàn, nhưng lợi nhuận hàng năm của người ta là 21 %, Nvidia là 37 %. Ý là, số cổ phiếu mà năm đó anh bán đi, bây giờ đáng giá cả đống tiền rồi. Jensen Huang thuận theo câu đùa đó, tự giễu đó là "chiếc xe đắt nhất thế giới", nói mình "rất hối hận". Cả hội trường đều cười.

Nhưng bạn hãy ngẫm mặt khác của chuyện này.

Một đứa trẻ 9 tuổi đã bị gửi đi, lớn lên một mình trong nhà vệ sinh nơi đất khách; một đứa trẻ bị bắt nạt đến phải mang dao trong người để tự vệ; một đứa trẻ đã rửa bát mấy năm trời mới đổi được cơ hội đi học. Lần đầu tiên trong đời có tiền, suy nghĩ đầu tiên của anh, là để cha mẹ đã vất vả đưa anh ra nước ngoài, có thể ngồi lên một chiếc xe tốt, thể diện.

Chiếc Mercedes đó đắt không? Tính theo vốn hóa, đắt đến mức vô lý, 1,2 tỉ đô la. Nhưng trong lòng Jensen Huang, nó chưa bao giờ được tính bằng tiền. Đó là sự báo đáp của một người con trai, đã đến muộn mấy chục năm. Đó là việc giản dị nhất mà cũng nặng nhất mà anh có thể làm cho cha mẹ. Cái gọi là "hối hận", chẳng qua chỉ là câu nói đùa giữa các tỉ phú. Nhưng tấm lòng hiếu thảo đó, là thật. Không pha tạp một chút nào.

Chúng ta cứ thích xem thần thoại giàu sang của các tỉ phú, thích tính xem tài sản của họ có mấy chữ số, thích đoán xem họ lái xe gì, ở nhà gì. Nhưng Jensen Huang, thứ khiến tôi cảm động nhất, chưa bao giờ là 5 nghìn tỉ đó. Là cái sự nghiêm túc đến mức biến "rửa bát" thành một thứ tín ngưỡng trước bồn rửa bát ở tầng thấp nhất.

Là câu "chúng ta chỉ còn cách phá sản 30 ngày nữa" ép tất cả mọi người phải lao về phía trước khi công ty ngàn cân treo sợi tóc. Là người đứng trên đỉnh thế giới, vẫn nhớ mình đã cọ bao nhiêu cái toilet, vẫn nói ra được câu "không có bất kỳ công việc nào là thấp kém".

Lần đầu tiên trong túi có tiền, người anh nhớ đến không phải bản thân, mà là mua cho cha mẹ một chiếc xe tốt. Số phận năm anh 9 tuổi, đã ném anh vào vũng bùn sâu nhất. Nhưng anh lại cứ từ trong bùn, từng bước từng bước, đi lên thành huyền thoại, là người đã tự tay đưa cả nhân loại vào kỷ nguyên AI.

Vậy nên bạn xem, điều quyết định một người có thể đi được bao xa, chưa bao giờ là anh ta sinh ra ở đâu, mà là: Trong 30 ngày không được ai xem trọng nhất, sắp không chống đỡ nổi nhất đó, anh ta còn có nguyện ý, rửa sạch thêm một lần nữa chiếc bát trong tay mình hay không.

Các bạn trẻ Việt Nam nghĩ sao? Các bạn cần một “lưỡi gươm” giống vậy để tạo dựng sự nghiệp của mình. Giữ lấy bài này, đọc nhiều lần nhé!

(Viết dựa theo tư liệu từ 時光印記)

PHÓ ĐỨC AN 14.11.2026