Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
“Hà Nội thay thế cây hoa sữa phố Nguyễn Du bằng cây sao đen” là tiêu đề bài báo trên báo Tiền Phong
Tôi có đọc bài, nói rằng hoa sữa phố này nằm trong diện “tinh giảm biên chế” để sao đen thành cây đặc thù ở phố này.
Nếu quả vậy, thì câu chuyện không đơn thuần chỉ là người chê hoa quá nồng mà bỏ nữa. Đó là vấn đề xóa bỏ ký ức, một điều rất nguy hiểm trong việc xóa dấu văn hóa sống.
Mấy hôm rồi có hai chuyện khiến dư luận xôn xao. Mùi hoa sữa thì là câu chuyện thiện lành, nên cuốn view hơn. Còn cây đinh 5 tấc đâm vào ngón tay liệt sĩ nghe ảo diệu hơn nhiều, nhưng chủ yếu thành phần lộn lề mới dám chê cười!
Nhưng cả hai câu chuyện đều có một điểm chung. Đó là cái gì làm quá đà cũng đều không tốt.
Hoa sữa ngày xưa không nhiều như giờ, nhưng có lẽ từ câu hát "mùi hoa sữa nồng nàn" là đặc trưng của mùa thu Hà Nội, còn hơn cả tuyên truyền, nên phong trào nhân rộng loài cây này mới mạnh mẽ vậy. Giờ ở Hồ Chí Minh 1 cũng có nhiều, không biết có phải là cây Bắc di cư không?
Nhạc sĩ Hồng Đăng (1936 – 2022) sáng tác bài Hoa sữa vào năm 1978 theo đơn đặt hàng của đạo diễn Đức Hoàn cho bộ phim “Hà Nội mùa chim làm tổ” (Hãng phim truyện Việt Nam).
Khi viết bài hát này, Hồng Đăng chưa từng thấy hoa sữa cũng như nghe mùi hương của nó. Nhưng một người bạn của ông (nhà thơ Hương Tâm?) gợi ý ông nên viết về hoa sữa, loài hoa đặc trưng Hà Nội, có ở phố Nguyễn Du, gần chỗ hồ Thiền Quang.
Vậy là Hồng Đăng đưa hoa sữa vào bài hát.
Hôm nọ nhà em hái được mấy bông ngọc lan trắng muốt, thơm ngào ngạt, đem tặng cô em hàng xóm. Ai dè cổ mới nghe thấy tên hoa đã rùng mình, sởn gai ốc, bảo cổ sợ nhất thứ mùi ấy. À, mà cổ không chỉ sợ mùi hoa ngọc lan, mà còn sợ cả mùi hoa sữa.
Mấy ngày nay lượn qua Facebook, thấy cũng khá nhiều người thích mùi hoa sữa. Bảo rằng hoa sữa là đặc trưng của Hà Nội, có từ lâu rồi, sao tự dưng lại rộ lên chuyện khen chê?
Hóa ra là nhà chức trách có ý định di dời cây hoa sữa, nên mới rộ lên tranh cãi. Chứ mỗi mùa hoa sữa đến, là người ta kêu rên nhiều lắm đấy chứ, chỉ là chẳng ai thèm nghe thôi. Có người còn bị dị ứng với hoa sữa, chả nhẽ vì hoa sữa mà bán nhà, chuyển đi nơi khác ở?
Hệ thống Metro, về phương diện giao thông, được đánh giá theo nhiều tiêu chí. Trong số đó có hai tiêu chí cực kỳ quan trọng cần lưu ý:
- Một là: Đi từ điểm A đến điểm B ngắn nhất, nhanh nhất.
- Hai là: Ít phải xuống ga lên ga thay đổi tuyến.
Để thấy tầm quan trọng của hai tiêu chí này, xin hãy nhìn sơ đồ của Metro Moscow và Bắc Kinh.
Có một nghề khá đặc biệt: Kiến trúc sư (KTS). Người khác nhìn thấy một khu phố và thấy nhà cửa, đường sá, cây cối. KTS nhìn thấy một bài toán không gian, khi cầm bút quy hoạch, họ có thể quyết định vài chục năm sau hàng triệu người sẽ đi đâu, sống thế nào, nhìn thấy gì mỗi ngày.
Đó là quyền lực không nhỏ. Nhưng quyền lực càng lớn thì càng cần một thứ rất khó đo trên bản vẽ, đó là sự khiêm tốn trước thời gian.
Bởi thành phố không phải một căn nhà, không thích thì đập đi xây lại. Thành phố cũng không phải một file CAD, bấm Ctrl+Z là mọi thứ quay về nguyên trạng.
Bức ảnh Báo Dân Việt chụp cảnh dòng người rồng rắn xếp hàng gần hai tiếng đồng hồ, kiên nhẫn chờ đợi đến mức "không xếp hàng bảo vệ quyết không bán" chỉ để mua bằng được hộp bánh trung thu hơn 70 năm tuổi. Bỗng làm tôi nhớ về một trải nghiệm ẩm thực "nhớ đời" của chính mình.
Hồi xưa, tôi được ông anh dẫn đi ăn một quán phở nức tiếng. Đi từ cơ quan mất 20 phút, gởi xe 50 ngàn đồng, sau đó đi bộ thêm 600 mét mới tới nơi… xếp hàng.
Tô phở giá 40 ngàn, anh em tôi lại tiếp tục xếp hàng 8 phút mới tới lượt, rồi tự tay bưng tô phở nóng hổi đứng chầu chực thêm 2 phút nữa mới có một chỗ trống để đặt đít xuống.
Đâu ai muốn Sang chết. Chỉ tại chiếc cống thôi mà! Nhưng, Sang cũng đâu có muốn chết?
Sang bước vào đời sinh viên mới 2 tuần. Tối 16/09, Sang trò chuyện với mẹ. Bà đâu ngờ đó là cuộc trò chuyện cuối cùng. Bà đâu ngờ hôm sau, Sang chết sặc sụa ngay tại Phố Viên, ngay thủ đô phồn thịnh.
Đơn vị quản lý chiếc cống nuốt chửng Sang đang rà soát sao nắp cống mở bung mà không biển cảnh báo, không nhân viên túc trực? Công ty xác minh, địa phương xem xét, các đợn vị liên quan theo dõi.
1. Không tự nhiên mà có
Tại sao trong dự kiến Điều chỉnh quy hoạch khu vực Hồ Gươm, nơi phải tuân thủ quy định chiều cao nghiêm ngặt, tự dưng lại xuất hiện khách sạn mới tại phố Tràng Thi cao 15 tầng, chỉ cách Hồ Gươm khoảng 100 m?
Không chỉ vậy, góc Đinh Tiên Hoàng-Tràng Tiền đề xuất xây liên tiếp 3 khách sạn mới. Còn dự kiến đập tòa nhà Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (một phần của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia) để xây Tháp Tài chính.
Đồ án Điều chỉnh Quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm (Hồ Gươm) và phụ cận đưa vào một loạt cấu trúc mới cả trên mặt đất và dưới không gian ngầm, trong đó có:
1. Tòa nhà HĐND và UBND thành phố Hà Nội xây mới với 4 tầng ngầm, 9 tầng nổi, chiều cao khoảng 39 m xây trên nền Cung Thiếu nhi và Rạp Khăn Quàng Đỏ sau khi bị phá bỏ.
2. Quảng trường Hòa Bình với quy mô siêu lớn, được mở rộng, thay thế và đổi tên từ quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, với Bảo tàng Hòa bình (4 tầng hầm và phần nổi cỡ 20m) hình khối.
Hà Nội hiện có ba kiến trúc sư (KTS) đang được dư luận nhắc đến khá nhiều: KTS Hồ Thiệu Trị – chủ trì thiết kế “Quy hoạch Hồ Gươm và vùng phụ cận”; KTS Sầm Minh Tuấn – chủ trì thiết kế “Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng”; và KTS Trần Ngọc Chính – chủ trì thiết kế “Quy hoạch chỉnh trang Hồ Tây”.
Ba ông, ba đồ án, ba khu vực quan trọng bậc nhất của Hà Nội. Và nếu gom những ý tưởng đang được bàn luận lại, người Hà Nội có thể giật mình nhận ra một điểm chung khá thú vị: Hà Nội muốn đẹp hơn, hình như trước hết phải… biến mất một phần.
Trong quy hoạch Hồ Gươm, chữ được nhắc đến nhiều là “hạ giải”. Hàng loạt công trình, không gian gắn với lịch sử đô thị và ký ức của nhiều thế hệ có thể nằm trong diện xem xét: Sở Điện lực Hà Nội, trụ sở UBND thành phố, rạp Khăn Quàng Đỏ, Cung Thiếu nhi Hà Nội, Bưu điện Hà Nội, Tòa soạn Hà Nội Mới, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bảo tàng Cách mạng...
Đầu tiên, chúng ta cần hiểu rõ đây là một đồ án quy hoạch chi tiết khu vực hồ Gươm và vùng phụ cận, chứ không phải là đồ án kiến trúc, cảnh quan (thiết kế quảng trường), hay thiết kế tượng đài, thiết kế đô thị.
Thiết kế quy hoạch là tổng hợp của các thứ trên, nhưng chỉ là mang tính định hướng mà thôi, nó không phải là thiết kế cụ thể về kiến trúc, cảnh quan. Nên dư luận lại đam mê bàn quá sâu vào một chi tiết rất nhỏ là cái “Khải hoàn môn” thì sẽ bị phân tâm, chả quan tâm đến những cái khác, quan trọng hơn nhiều trong đồ án quy hoạch này.
Hơn nữa, người ta lại bị đắm đuối vào cái tên Khải hoàn môn, đặt câu hỏi Tại sao lại là Khải hoàn môn…? Là bị bẻ lái đi quá xa khỏi trọng tâm của đồ án quy hoạch.
Hồ Gươm không chỉ là một không gian lịch sử mà còn là một không gian thiêng liêng của Hà Nội. Đây không phải là nơi để mỗi nhiệm kỳ lại tùy ý đập đi, sửa lại, thay đổi diện mạo trung tâm thành phố.
1. Tuổi thọ các công trình mới
Năm 1884 người Pháp mở Bưu điện Hà Nội. Sau đó khoảng năm 1892 tòa nhà Bưu điện được xây dựng theo thiết kế của kiến trúc sư Charles Lichtenfelder, mở rộng vào năm 1910 và năm 1943. Năm 1976 bị đập phá hoàn toàn và xây dựng lại theo các kiến trúc sư Trung Quốc.
Văn hóa là một điều gì đó vừa hình tượng cô đọng mà cũng vừa rất thực. Nghĩa là có cả văn hóa vô hình và văn hóa hữu hình.
Hà Nội là thủ đô văn hóa! Việc những nhà quản lý văn hóa và các nghệ sĩ biểu tượng tạo ra một biểu tượng văn hóa hữu hình (như trong ảnh) trước hết là một nỗ lực. Tôi ghi nhận những nỗ lực ấy!
Nhưng thực sự những gì tôi đọc về lịch sử Hà Nội và biết về các di sản của Hà Nội thì các biểu tượng của Hà Nội sống động nhất, được nhớ lâu nhất lại không phải là những gì quá to lớn.
Việc có thể làm ngay mà Dân cả nước chắc chắn ủng hộ, chứ chẳng riêng gì Dân thủ đô. Đó là cứu Hồ Gươm khỏi hai cái ách tức anh ách: Tòa nhà Bưu điện đồ sộ như lũy thành, và tòa nhà Ủy ban Nhân dân Hà Nội như cái máy chém khổng lồ.
Và chỉ cần thế thôi, Hồ Gươm sẽ trở lại là lẵng hoa đẹp nhất, gợi cảm nhất mà Tổ tiên ban tặng.
Nếu cần thêm cái gì đó ở khoảng trống tòa nhà Bưu điện để lại, nơi thế kỷ 19 từng có chùa Báo Ân lớn nhất Thăng Long xưa, thì xây Tháp Báo Ân mang tinh thần của chùa Báo Ân.
Chuyện thời sự nóng rãy lúc này là "Khải hoàn môn" chứ không phải gốc cây 55, lộn xộn ở bộ y, Tuấn Hưng hay Phương Hằng, thằng Medvedev say rượu...
Xứ An Nam, tục gọi Đông Lào, thời sự nóng quanh năm suốt tháng, từng ngày từng giờ, hơi đâu mà để ý.
Nhà cháu chỉ biên vài chữ thêm vào vụ "Khải hoàn môn" rồi cóc (nhẽ ra định gõ "đ*o" nhưng mềm chút cho có văn hóa) thèm quan tâm nữa. Nó là thế này. Trước hết, cần phân biệt và hiểu cho chính xác, cái mẫu hình khối được gọi là khải hoàn môn kia chỉ là một công trình bê tông núp bóng văn hóa để giải ngân.
Xem qua phối cảnh mới xung quanh hồ Gươm, tôi hiểu là tới đây Hà Nội có một trung tâm mới hoàn toàn và những cái cũ sẽ bị… hạ giải. Chợt nghĩ chuyện riêng.
Tôi có một tật hơi khó giải thích với cô vợ mới. Ở nhà tôi vẫn treo vài tấm ảnh vợ cũ chụp với hai đứa con. Thỉnh thoảng cô ấy cũng trêu vui vui “Anh còn treo ảnh cô ấy làm gì?” Tôi bảo “Vì đó là mẹ của các con anh.”
Hai đứa trẻ hiện đang sống với mẹ bên Mỹ. Chúng cần biết rằng ngày xưa bố mẹ chúng từng có một gia đình, từng sống với nhau, từng có những ngày tháng tử tế. Chẳng lẽ muốn chứng minh mình đã có gia đình mới thì phải xóa sạch gia đình cũ?
Văn hóa là một điều gì đó vừa hình tượng cô đọng mà cũng vừa rất thực. Nghĩa là có cả văn hóa vô hình và văn hóa hữu hình.
Hà Nội là thủ đô văn hóa!
Việc những nhà quản lý văn hóa và các nghệ sĩ biểu tượng tạo ra một biểu tượng văn hóa hữu hình (như trong ảnh) trước hết là một nỗ lực. Tôi ghi nhận những nỗ lực ấy! Nhưng thực sự những gì tôi đọc về lịch sử Hà Nội và biết về các di sản của Hà Nội thì các biểu tượng của Hà Nội sống động nhất, được nhớ lâu nhất lại không phải là những gì quá to lớn.
Kết luận ngày 02/07/2026 của Thành ủy Hà Nội cho thấy không thể vội vã triển khai trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng. Trong 5 nội dung Thành ủy yêu cầu cần làm rõ, có các vấn đề quan trọng:
- Quy hoạch tổng thể không gian sông Hồng và tác động liên vùng về địa chất, thủy văn, thoát lũ.
- Đảm bảo tuyệt đối an toàn về phòng chống lũ lụt.
- Bảo tồn các làng nghề, các di tích lịch sử văn hóa. Giải quyết tốt việc di dời, tái định cư và bồi thường.
Vụ nữ cán bộ phường Ngọc Hà ngoài Hà Nội "nhất quyết" yêu cầu cụ bà 97 tuổi đến phường làm thủ tục lan truyền nhanh chóng và chính quyền giải quyết tức thời, là câu chuyện khá thú vị về việc "cộng sinh" hiệu quả giữa mạng xã hội và báo chí!
Từ một bài viết của con cụ - tức giận về trường hợp của mẹ mình nguyên là tổng biên tập báo Phụ Nữ Việt Nam được rất nhiều Facebooker phẫn nộ trích dẫn lại đã viral khá mạnh trên Facebook.
Ngay sau đó, báo chí vào cuộc, địa phương phải đến tận nhà cụ làm thủ tục, xin lỗi gia đình và chấn chỉnh cán bộ. Chưa hết, lãnh đạo cao nhất của Thủ đô chỉ đạo làm rõ và mọi chuyện được xử lý rốt ráo trong vỏn vẹn nửa ngày!
