Hoàng Quốc Dũng – Nghịch lý của tự do

 

Người có không biết quý, người không có lại tưởng mình có

Có một nghịch lý khá kỳ lạ trong cách con người nhìn nhận tự do: Người có tự do đôi khi không nhận ra mình đang có, còn người không có tự do lại có thể tin rằng mình đang được hưởng trọn vẹn, thậm chí đầy đủ hơn bất kỳ ai.

Đó không đơn thuần là câu chuyện biết trân trọng tự do hay không, mà còn là sự lệch lạc trong nhận thức, khi con người đánh giá hoàn toàn sai về mức độ tự do của chính mình và của xã hội nơi mình đang sống.

Ở những xã hội dân chủ như Pháp, tự do đã trở thành một phần quá quen thuộc của đời sống. Người dân có thể công khai chỉ trích chính phủ, chế giễu tổng thống, biểu tình phản đối chính sách, thành lập các tổ chức đối lập. Những quyền ấy bình thường đến mức đôi khi người ta quên rằng tại nhiều nơi khác trên thế giới, thực hiện những hành động tương tự có thể phải trả giá rất đắt.

Dương Quốc Chính - Xuất khẩu cách mạng

Mình thấy việc tự do biểu tình, bãi khóa thời Việt Nam Cộng Hòa chính là bản sao của nền dân chủ kiểu Pháp. Là do Nam Kỳ từng thuộc Pháp tới gần 100 năm. Dân Nam Kỳ du học Pháp nhiều, luật lệ cũng áp dụng của Pháp qua.

Tư tưởng thiên tả, tự do, bình đẳng, bác ái cũng từ Pháp mà ra. Sau khi Pháp rút khỏi miền Nam, cũng chính Pháp là nơi mà phong trào phản chiến mạnh nhất, có lẽ sau mỗi ở Mỹ (do tham chiến trực tiếp).

Tức là so với các nước phương Tây, đồng minh với Mỹ, thì Pháp là nước thân với Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa nhất. Chính vì sự gần gũi đó mà hiệp định hòa bình được ký tại Paris. Sau 75, khi bị Mỹ cấm vận, hàng hóa Việt kiều muốn gửi về Việt Nam đều thông qua Pháp.

Tino Cao – Nước Pháp trong cơn vỡ mộng

 

Nước Pháp từ lâu vẫn khiến nhiều người trên thế giới ngưỡng mộ, và Paris đương nhiên có một phần công lao rất lớn trong chuyện ấy. Ai mà chẳng thích những đại lộ rợp bóng cây, những quán cà phê bên vỉa hè, những hiệu sách cũ, những bảo tàng và một đời sống văn hóa phong phú đến mức người ta có thể dành cả đời để thưởng thức mà vẫn chưa hết.

Nhưng sức hấp dẫn của nước Pháp còn nằm ở một chuyện khác, thực tế hơn nhiều. Đó là quan niệm về một xã hội mà người dân có quyền được chăm sóc sức khỏe, được học hành, được nghỉ ngơi và có thời gian sống cho bản thân, thay vì phải dành gần như toàn bộ cuộc đời để kiếm tiền trang trải những nhu cầu thiết yếu, làm trâu ngựa như xứ Mỹ.

Những quyền lợi ấy là thành quả của nhiều thế hệ người Pháp đã tranh đấu, đôi khi rất quyết liệt, để buộc nhà nước và giới chủ phải nhượng bộ. Đối với không ít người Mỹ, nhất là khi chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, bảo hiểm y tế trở thành một khoản chi tiêu nặng nề và những cuộc tranh chấp chính trị liên miên khiến người ta mệt mỏi, nước Pháp dường như là một nơi đáng để tìm đến.

Hoàng Quốc Dũng – Khủng hoảng của nền dân chủ : Khi dân chủ trở thành nạn nhân của chính mình

 

Đã từ lâu, tôi muốn viết về vấn đề này nhưng chưa có dịp. Những biến động chính trị trên thế giới trong những năm gần đây, đặc biệt là những sự kiện xảy ra tại Pháp trong tháng 10 này, đã thôi thúc tôi cầm bút.

Đây là một vấn đề lớn, phức tạp, liên quan đến nhiều mặt của đời sống chính trị và xã hội, nên khó có thể trình bày đầy đủ chỉ trong vài dòng.

Trước hết phải nói dân chủ là một trong những thành tựu chính trị lớn nhất của nhân loại. Sau hàng nghìn năm sống dưới các chế độ quân chủ chuyên chế, độc tài và toàn trị, con người đã phải trải qua biết bao cuộc đấu tranh, cách mạng và đổ máu để giành được quyền tự do, quyền lựa chọn những người lãnh đạo và quyền tham gia quyết định vận mệnh đất nước. Không ai có thể phủ nhận những giá trị to lớn ấy.

Lê Học Lãnh Vân - Giá trị cốt lõi của nhà báo phương Tây

Thứ Sáu 18/09/2026, ông Trump tuyên bố trên mạng Truth Social cấm CNN, Politico và MS Now vào Nhà Trắng vì ông cho rằng họ "liên tục viết hoặc đưa tin hư cấu và dối trá".

Thứ Bảy 19/09/2026, các phóng viên của CNN, Politico và MS Now bị từ chối truy cập vào Nhà Trắng.

Thứ Hai, 21/09/2026, các tờ báo CNN, Politico and MS NOW tuyên bố kiện bộ máy Trump vì lệnh cấm của Nhà Trắng.

Lê Diễn Đức -Trời đất ơi, chuyện này đáng chú ý thật!

Sau khi Nhà Trắng ngăn CNN thực hiện nhiệm vụ trong nhóm phóng viên truyền hình tháp tùng Tổng thống (TV pool), một chuyện gần như chưa từng thấy đã xảy ra. Fox News - đúng, là Fox News - tuyên bố sẽ không đưa tin về những sự kiện được chỉ định dành cho TV pool.

Bryan Boughton, Trưởng văn phòng Fox News tại Washington, thông báo rằng bắt đầu từ hôm nay, TV pool sẽ không thực hiện nhiệm vụ tại những sự kiện của Tổng thống được phân công cho pool. Và quan trọng nhất: sẽ không có một nhóm phóng viên thay thế nào được thành lập.

Điều đáng nói hơn nữa là ABC, CBS và NBC cũng không đứng ra nhận nhiệm vụ thay thế CNN. Nói cách khác, bốn mạng truyền hình lớn còn lại không ai chịu bước vào chỗ trống mà Nhà Trắng vừa tạo ra.

Bông Lau - Tự do báo chí

Lâu lắm mới thấy người Mỹ với khuynh hướng cấp tiến và bảo thủ đoàn kết với nhau.

Hôm nay các đài truyền hình đối thủ của nhau như Fox News, ABC, CBS, CNN, và NBC, đồng ý cùng loạt ngừng đưa tin của Tòa Bạch Ốc để phản đối việc Giáo Chủ cấm không cho CNN, MS NOW, và Politico vào họp báo.

Lý do bị cấm là vì ba cơ quan ngôn luận này đã viết bài làm Giáo Chủ hỏng hài lòng.

Lâm Bình Duy Nhiên - Giàu sang và hai chữ Tự Do

Thật sự mà nói thì trong nước có nhiều người rất giàu, giàu cực giàu! Tôi biết nhiều người quen, bạn đồng niên có, bạn đồng giao cũng có, rồi họ hàng xa gần cũng vậy, nhiều người quá giàu.

Họ giàu không hẳn vì học cao, hiểu rộng. Họ thành công và kiếm tiền tỉ vì họ giỏi trên con đường “làm ăn”. Con cái họ học tại Mỹ và châu Âu, không hẳn nơi các trường danh tiếng, nhưng tại các nơi ngốn hàng chục ngàn đô mỗi niên học.

Có lần, trò chuyện với một người bạn bên nhà. Anh ta kiếm hàng tháng vài chục ngàn Euro là chuyện bình thường nên cho con đi học tại nước ngoài từ bậc trung học cũng là chuyện vô cùng dễ hiểu. Nói vài lời, so sánh vài chuyện trời Ta, trời Tây, tôi có nói rằng bên nhà các anh chị giàu hơn người Việt tại hải ngoại nhiều lắm. Nhưng có một chuyện mà các anh chị không thể nào hơn chúng tôi, đó là hai chữ Tự Do!

Thọ Nguyễn - Truyền thông độc lập (3) Báo chí và đạo đức

(Tiếp theo)

Loạt bài viết này chỉ đề cập đến nền báo chí ở các nước dân chủ, nơi mà quyền lực được nhiều lực lượng chia sẻ và người dân được tự làm báo. Do vậy mọi so sánh với VIệt Nam đều lạc đề.

Theo bảng xếp hạng 2025 của “The Economist Democracy Index” thì trong số 167 nước chỉ 26 nước có chế độ dân chủ toàn diện và 47 nước có chế độ dân chủ khiếm khuyết. Còn lại khoảng 58 % nhân loại ở 93 nước không được biết thế nào là dân chủ [1]. Do đó việc 100 triệu người Việt chỉ biết đến truyền thông nhà nước không phải là điều gì đặc biệt.

Có bạn hỏi bao giờ Việt Nam có truyền thông công cộng? Việt Nam đã có kinh tế tư nhân. Phát triển kinh tế sẽ dẫn đến sự lớn mạnh của tầng lớp trung lưu. Khi đó đòi hỏi đa dạng thông tin ắt đẻ ra truyền thông tư nhân.

Hungary hậu Orban : Bước ngoặt dân chủ làm rung chuyển châu Âu

Đăng ngày: 19/04/2026  

Từ eo biển Hormuz đến Budapest, một tuần lễ dồn dập những biến động địa chính trị. Trong khi Trung Đông vẫn bất ổn dù ngưng bắn mong manh, chiến thắng của đối lập tại Hungary mở ra một kỷ nguyên hậu Orban, với những hệ lụy vượt xa biên giới quốc gia này.  

Hungary : « Bài học Budapest » cho các nền dân chủ phi tự do

Chiến thắng của khuôn mặt mới Peter Magyar ở Hungary được các tuần báo bàn luận nhiều nhất. Le Nouvel Obs nói về « Bài học từ Budapest » : Đã từ lâu chưa bao giờ châu Âu nhận được một tin tốt lành như vậy. Le Point mỉa mai « Lại hụt rồi, thưa ông Putin ! ». Tác giả Luc de Barochez giải thích trên L’Express « Sự sụp đổ của Orban thay đổi những gì tại châu Âu ». 

Cũng như đã chống lại sự đô hộ của đế quốc Áo trong thế kỷ 19 và lật đổ sự thống trị của Liên Xô trong thế kỷ 20, hôm Chủ nhật 12/04 người dân Hungary quyết tâm giành lại tự do chính trị và phẩm giá dân tộc. Đất nước nhỏ bé này đã gởi đi thông điệp dân chủ vang vọng đến châu Âu và xa hơn nữa.

Lê Diễn Đức - Hungary Victory : Kéo cả châu Âu về phía trước !

 

Chiến thắng của Péter Magyar trong cuộc bầu cử quốc hội Hungary năm 2026 không chỉ là một sự thay đổi chính phủ.

Đây là một sự kiện tái cấu trúc chính trị cấp khu vực, với tác động trực tiếp tới cân bằng quyền lực trong Liên minh châu Âu và lan tới cả không gian chính trị xuyên Đại Tây Dương.

Sau hơn một thập kỷ cầm quyền của Viktor Orbán, Hungary đã chuyển từ vị thế “người phá nhịp” sang khả năng trở thành một tác nhân đồng thuận trong EU. Sự chuyển dịch này diễn ra thông qua ủy quyền dân chủ quy mô lớn, khi Tisza giành được đa số hiến pháp (2/3) trong quốc hội mới.

Trần Trung Đạo – Bao giờ tới Việt Nam ?

 

Xin trả lời trước khi viết tiếp là chẳng bao giờ tới, cả nếu những người Việt quan tâm vẫn thích “ăn hàm thụ”.

Người viết không nghĩ ra thuật ngữ “ăn hàm thụ” này mà chỉ nghe một nhà văn kể lại cách đây ba hôm. Anh kể trong thời gian ở tù cộng sản ngoài Bắc, đói quá, mà con người ở đâu cũng vậy thiếu gì thường hay nghĩ và nói tới cái đó. Các anh tối ngủ hay nói chuyện nấu những món ăn ngon. Có anh diễn tả cách nấu những món ăn hấp dẫn không thua gì các chương trình thi nấu ăn nổi tiếng trên TV bây giờ. Các anh nói chẳng qua để vơi cơn đói.

Nói cho đã rồi ngủ với cái bao tử trống, trong chiếc mền rách, dưới mái lán mong manh và bên ngoài là cơn mưa không biết bao giờ dứt. Các anh có lý do để “ăn hàm thụ”. Đó là chuyện các anh nói chơi ở trong tù.

Lê Thọ Bình - Chọn gène để đào tạo "tinh hoa": Sự ngộ nhận về con người và phát triển

Khát vọng xây dựng lực lượng nhân lực chất lượng cao cho Hà Nội là chính đáng. Nhưng đề xuất “chọn lọc gène để đào tạo tinh hoa”, thậm chí lựa chọn từ khi sinh ra hay còn trong thai kỳ, không chỉ thiếu cơ sở khoa học mà còn đẩy tư duy phát triển nhân tài sang một vùng rủi ro đạo đức và xã hội đáng báo động.

Phát biểu của Giám đốc Sở Khoa học & Công nghệ Hà Nội Trần Anh Tuấn, rằng Hà Nội có thể “chọn gène để đào tạo tinh hoa”, vì “thế giới đã làm rồi”, thoạt nghe tạo cảm giác cấp tiến và đi trước thời đại. Nhưng nếu bóc tách kỹ, đây lại là một sự nhầm lẫn nghiêm trọng giữa khoa học gène với chính sách phát triển con người.

Cho đến nay, không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào chứng minh gène có thể dự báo hay bảo đảm một con người sẽ trở thành “tinh hoa” theo nghĩa trí tuệ, sáng tạo, lãnh đạo hay đóng góp xã hội.

Lê Diễn Đức – Không ai có quyền ép Ukraina từ bỏ tương lai !

 

Khi các nước châu Âu, Canada, Nhật Bản đồng loạt bất bình trước cái gọi là “kế hoạch hòa bình” của Donald Trump, nhiều người có thể nghĩ đó chỉ là phản ứng ngoại giao thông thường.

Nhưng khi một Trung tướng Lục quân Hoa Kỳ, người từng trực tiếp huấn luyện quân đội Ukraine, phải lên tiếng dữ dội và cảnh báo chính quyền Mỹ rằng họ đang đi sai đường, thì đó không còn là chính trị nữa. Đó là lương tri.

Khi cả tướng Mỹ cũng phải lên tiếng, điều đó cho thấy mức độ nguy hiểm của cái gọi là “kế hoạch hòa bình” mà Washington đang cố dựng lên. Trung tướng Mark Hertling, cựu Tư lệnh Lục quân Mỹ tại châu Âu, một người hiểu Ukraine hơn hầu hết chính trị gia Mỹ, đã viết một bài cảnh báo mà bất kỳ ai quan tâm đến an ninh quốc tế đều phải đọc.

Lê Diễn Đức – Nghịch lý khó hiểu của « nước Mỹ tự do »

 

Zohran Kwame Mamdani là người Mỹ gốc Uganda, theo đạo Hồi, và là nhân vật tiêu biểu của phong trào Dân chủ Xã hội (Democratic Socialist) tại New York.

Ông Mamdani là một gương mặt nổi bật nhất của phe xã hội dân chủ trong Đảng Dân chủ New York, trong cuộc chạy đua chức Thị trưởng New York và đang dẫn đầu theo thăm dò dư luận từ các nguồn khác nhau.

Mamdani theo đuổi chính sách cấp tiến : Nhà ở cho mọi người, giao thông công cộng miễn phí, ủng hộ Palestine, và cải tổ hệ thống tài chính của thành phố.

Hoàng Quốc Dũng - Chỉ số Tự do Kinh tế : Việt Nam hơn Pháp

 

Tôi không nhầm : Việt Nam hơn Pháp về một khái niệm tự do.

Hằng năm, Quỹ Heritage công bố Chỉ số Tự do Kinh tế nhằm đo lường mức độ cởi mở của một nền kinh tế. Thang điểm từ 0 đến 100, dựa trên nhiều tiêu chí : Quyền sở hữu, kỷ cương pháp luật, gánh nặng thuế, chi tiêu công, tự do thương mại, môi trường đầu tư…

Bất ngờ của bảng xếp hạng 2024 là : Việt Nam đạt 65,2 điểm, cao hơn Pháp (64,4 điểm). Cả hai đều nằm trong nhóm “tự do vừa phải”. Nhưng việc một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, vừa thoát khỏi bao cấp chưa lâu, lại đứng trên một nền dân chủ lâu đời như Pháp – quả thật đáng suy ngẫm.

Liễu Hằng – Thương tiếc ai đó là quyền tự do của Trấn Thành

 

Trấn Thành có tài, nhưng không ở mức thần sầu! Showbiz Việt không mấy ai đạt đến mức này.

Tuy vậy, Trấn Thành được tổ đãi. Nhiều người rất tài, giỏi nhưng không thành công, cũng vì không “có số”. Trấn Thành lại khác! Đụng đến đâu, nổi đến đó, thậm chí có cả cái tiếng mà Trấn Thành không muốn chút nào.

Việc đăng bài tưởng niệm ai đó, theo tôi là tự do của Trấn Thành.

Trần Trung Đạo – Những Brooks Việt Nam

 

Trong phim “Shawshank Redemption” có nhiều câu nói rất hay chứa đựng triết lý răn đời đáng học hỏi, nhưng có một đoạn phản ảnh gần sát với thực tế của không ít người Việt trong xã hội Việt Nam.

Đó là đoạn phim Ellis Boy "Red" Redding giải thích cho các bạn tù thế nào là bị "thể chế hóa” của tù nhân Brooks, người ở tù tròn 50 năm vì tội sát nhân.

Khi biết mình sắp được thả, Brooks, sau nửa thế kỷ sống trong tù, không muốn ra khỏi nhà tù.

Trương Nhân Tuấn - Chừng nào dân Việt mới ăn mừng ngày "tự do và hạnh phúc" ?

 

Nền "Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" được xây dựng trên ba tiêu chí "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc".

Bất kỳ nguồn gốc đến từ đâu ta phải nhìn nhận rằng ba tiêu chí này rất "đẹp" và "đúng". Mục đích tối thượng của nền Cộng hòa xã hội chủ nghĩa là "đem lại độc lập cho dân tộc - đem lại quyền tự do cho mọi người dân và đem lại hạnh phúc cho nhân dân" (dân tộc độc lập - dân quyền tự do - dân sinh hạnh phúc).

Ba tiêu chí này luôn hiện diện ở hàng đầu của bất kỳ một văn kiện của chính phủ, bất kỳ một bộ Luật nào hay bất kỳ một đơn từ của pháp nhân nào sống trong đất nước Việt Nam vào thời đại này.

Quyên Di - Việc biên soạn và sử dụng sách giáo khoa thời Việt Nam Cộng Hòa

(Nhân trong nước đang có cuộc tranh luận "Một hay nhiều bộ sách giáo khoa," tôi xin đăng lại một bài viết cũ có liên quan đến vấn đề này. Tôi xin lỗi những vị nào đã đọc bài này rồi.)

Có một so sánh chưa hẳn đã hoàn toàn chính xác nhưng cũng không đến nỗi khập khễnh, đó là, nếu nhà nông ra đồng làm việc cần con trâu, cái cày thì thầy/cô vào lớp dạy học cần phải có sách giáo khoa. 

Đương nhiên, có những giáo sư văn chương “tay vo” vào lớp, nói thao thao bất tuyệt và học sinh/sinh viên ngồi nghe mê mẩn, nhưng để cho sinh viên/học sinh ghi nhớ lâu dài, cần phải có sách giáo khoa.

Nhân trong nước lâu nay vẫn nhùng nhằng về việc soạn và dùng sách giáo khoa, chúng ta thử nhìn lại vấn đề này vào giai đoạn trước 1975.