Nguyễn Thông - Vẫn còn rụt rè

 

Hôm nay 22.01.2026, các báo nhà nước đều đưa tin, ông Hoàng Đăng Quang - Phó trưởng ban thường trực Ban Tổ chức trung ương (đảng) thông báo rằng tại đại hội 14, trung ương đã thống nhất chưa sửa đổi hoặc bổ sung Điều lệ đảng hiện hành.

Như vậy, dĩ nhiên không xảy ra điều mà nhiều người mong muốn : Gộp hai chức danh tổng bí thư và chủ tịch nước, còn gọi là "nhất thể hóa".

Vấn đề cơ bản không phải là nhất thể hóa hai chức danh thành một (chả giải quyết được gì nếu chỉ làm hình thức bởi chỉ như thứ cách mạng nửa vời). Mà là đừng có duy trì cái bộ máy lãnh đạo song trùng (thậm chí tam trùng, tứ trùng) từ trung ương tới địa phương nữa. Quá tốn kém, cồng kềnh, không giống ai.

Nếu đảng tự thấy đủ sức lãnh đạo, đủ khả năng làm việc trực tiếp (chứ không phải chỉ có chỉ đạo mồm) thì nhận luôn phần nhiệm vụ của nhà nước, gánh luôn đi. Đảng ngồi vào ghế của chính quyền, sẽ giảm bớt được hàng trăm vạn ghế ; dùng trụ sở của chính quyền, sẽ trả lại cho dân cả vạn trụ sở để phục vụ công ích (trường học, bệnh xá, nhà văn hóa cộng đồng...) ; chưa nói đâu xa đã tiết kiệm tiền khủng cho ngân khố quốc gia.

Đó mới là điều cần làm, chứ nhất thể hóa ngôi vị (ghế) thì chẳng là cái đinh gì.

Ở nước ta, lâu nay thể chế, bộ máy lãnh đạo từ trung ương tới địa phương, từ vị lãnh đạo cao nhất tới trưởng thôn đều của đảng. Không chỉ chính quyền, mà tất tật lập pháp, hành pháp, tư pháp, đoàn thể, tổ chức, ban ngành, đơn vị… đều do đảng nắm giữ, điều hành, chỉ đạo, chi phối. Người đứng đầu luôn là bí thư, dưới bí thư mới là chủ tịch, giám đốc, hiệu trưởng, viện trưởng, chủ nhiệm, trưởng phòng… Nơi nào, cấp nào cũng vậy. Đó là sự thật.

Bộ máy ấy cồng kềnh, trùng lặp, dẫm vào nhau, thừa thãi, lãng phí, chả khác gì thời lưỡng đầu chế vua Lê chúa Trịnh.

Thế thì tại sao không gộp lại, bỏ bớt, sáp nhập những thừa thãi, thậm chí vô tích sự ? Đừng giải thích rằng giữ như cũ để hạn chế sự tập trung quyền lực. Nếu tập trung mà tốt, bộ máy gọn nhẹ hiệu quả, giảm chi ngân sách thì quá hay. Trong cuộc đổi mới, (tạm gọi là) cách mạng đang diễn ra, hãy thay đổi từ bộ máy, nhân sự cấp cao nhất. Trung ương làm được thì địa phương, cấp dưới cứ thế chấp hành, làm theo.

Tổng bí thư nên kiêm luôn chủ tịch nước, để thực sự là người đứng đầu toàn diện, gánh vác đại sự. Đừng để diễn ra tình trạng nhập nhèm khi rõ ràng làm việc của nguyên thủ, thay mặt quốc gia nhưng danh không chính, ngôn không thuận, chỉ là người đứng đầu một tổ chức chính trị, có khi còn gây khó cho lễ tân nước ngoài.

Tất nhiên, để kiêm được hai, ba vai trong một cá nhân như vậy phải là người giỏi, cực giỏi, tài năng xuất chúng, có đội ngũ trợ lý, giúp việc, tham mưu cực kỳ giỏi giang. Thần thiêng nhờ bộ hạ. Thời xưa mỗi khi vua sáng tôi hiền thì nước nhà thịnh trị. Ngược lại, thì vận nước tan nát.

Nhất thể hóa là vậy, đâu chỉ đơn giản giảm được một người, vài người, mà là làm gọn bộ máy cồng kềnh, thừa thãi, bớt được rất nhiều bộ phận/nhân sự ăn theo. Đó là chưa kể bớt hẳn những suất quốc tang, xe cộ, nhà cửa, chữa bệnh, cảnh vệ… đều lấy từ tiền thuế của dân.

Hôm 08.05.2025, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt các nghị quyết của Bộ Chính trị, ông Tô Lâm nói: "Nhìn về tương lai, chúng ta xác định rõ: Muốn phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam không thể đi theo lối mòn. Chúng ta phải dám nghĩ lớn, hành động lớn, thực hiện những cải cách lớn với quyết tâm chính trị cao nhất và nỗ lực bền bỉ nhất".

Đúng, không thể cứ mãi đi theo lối mòn. Phải nghĩ lớn, hành động lớn.

Rất tiếc, đại hội 14 đã không làm như vậy.

NGUYỄN THÔNG 22.01.2026