Tino Cao - Donald Trump và nỗi ám ảnh Nobel hòa bình

Thế giới lại nín thở dõi theo tấm huy chương Nobel Hòa bình, món báu vật danh tiếng mà ai cũng muốn nhận về mình, kể cả những kẻ chưa từng góp phần xứng đáng cho hòa bình.

Đúng 11 giờ sáng thứ sáu, 9 tháng Mười, giờ Oslo, Ủy ban Nobel Na Uy sẽ công bố chủ nhân giải thưởng danh giá này của năm 2026. Nhưng ngay trước giờ phút ấy, đã có một nhân vật tự xướng tên mình vào trung tâm câu chuyện Nobel bằng một chiến dịch vận động dai dẳng, ồn ào và khôi hài đến khó tin. Nhân vật ấy, dĩ nhiên, là Donald Trump.

Thế giới này tồn tại hai loại ám ảnh. Một nỗi ám ảnh gần như thiêng liêng, chẳng hạn một nhà vật lý kiên trì cả đời tìm kiếm hạt Higgs, hay một nhà thơ miệt mài theo đuổi sự tuyệt mỹ trong bóng tối của ngôn ngữ. Loại ám ảnh kia khiến người ta phân vân giữa bật cười và thở dài, ví dụ rõ nhất là chuyện khát vọng đoạt Nobel Hòa bình của đương kim tổng thống Mỹ.

Từ ngày bước chân vào Nhà Trắng, Trump dường như chưa bao giờ thỏa mãn với cái chức tổng thống. Ông khao khát trở thành một tượng đài, được lịch sử công nhận và nhân loại tán thưởng. Trong trí tưởng tượng ấy, khó tìm được biểu tượng nào hoàn hảo hơn tấm huy chương vàng trao tại Oslo, chứng nhận rằng Donald Trump là một trong những ân nhân vĩ đại nhất của hòa bình thế giới.

Chỉ một ngày trước lễ công bố Nobel, Trump lại nhắc đến thành tích ngoại giao của mình. Ngày 7 tháng Mười, ông tuyên bố đã giải quyết xong tám cuộc chiến tranh, giải cứu hàng triệu sinh mạng và làm được những điều chưa tổng thống nào làm được. Tuy tự xem mình xứng đáng với giải Nobel Hòa bình hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào, Trump vẫn tỏ ý hoài nghi về chuyện ông sẽ được Ủy ban Nobel lựa chọn. Lập luận theo cách ấy cho phép ông tự nhận công lao trong mọi tình huống. Nếu được trao giải, đó sẽ là sự thừa nhận xứng đáng đối với tài năng ngoại giao của ông; nếu bị bỏ qua, ông có thể quy trách nhiệm cho sự thiếu công bằng của những người quyết định giải thưởng ở Oslo.

Tám cuộc chiến mà Trump tự nhận đã chấm dứt cần được xem xét. Chính quyền của ông từng góp phần thúc đẩy ngừng bắn hoặc hòa giải trong một số cuộc xung đột, và sẽ bất công nếu phủ nhận sạch trơn mọi đóng góp ngoại giao ấy. Nhưng ngừng bắn không đồng nghĩa với hòa bình, một thỏa thuận ngoại giao cũng không có gì bảo đảm rằng những nguyên nhân gây chiến đã được giải quyết.

Thực tế chiến trường lại phức tạp hơn nhiều so với những chiến công mà Trump tự nhận. Thỏa thuận ngừng bắn giữa Cambodia và Thái Lan chưa giải quyết được tranh chấp biên giới; giao tranh giữa quân đội Congo và lực lượng nổi dậy M23 vẫn tiếp diễn; chiến tranh Nga-Ukraine bước sang năm thứ năm với những cuộc không kích đẫm máu.

Khôi hài đến mức lố bịch nằm ngay trong chính sách đối ngoại của Trump. Ngày 28 tháng Hai, 2026, Mỹ cùng Israel phát động chiến dịch quân sự chống Iran, đẩy Trung Đông vào một cuộc chiến gây thương vong lớn và làm chấn động thị trường năng lượng thế giới. Sau hơn bảy tháng, những thỏa thuận ngừng bắn mong manh vẫn chưa đem lại hòa bình, trong lúc Washington tiếp tục cân nhắc mở thêm các cuộc tấn công. Thật khó tìm được sự trớ trêu nào lớn hơn hình ảnh một tổng thống liên tục tự ca ngợi mình đã chấm dứt tám cuộc chiến, trong khi chính ông đang lãnh đạo nước Mỹ tham gia một cuộc chiến chưa biết ngày kết thúc.

Đằng sau khát vọng Nobel của Trump vẫn thấp thoáng cái bóng Barack Obama. Năm 2009, tổng thống Obama được trao Nobel Hòa bình chưa đầy chín tháng sau ngày nhậm chức, một quyết định từng gây tranh cãi vì những thành tựu ngoại giao của ông lúc ấy chưa qua đủ thời gian kiểm chứng. Trump chưa bao giờ nguôi ngoai bất bình trước sự vinh danh ấy. Tháng Mười năm ngoái, ông công khai chế giễu Obama được giải “dù chẳng làm được gì”, và trong năm nay, ông tiếp tục viện dẫn trường hợp Obama để chứng minh ông xứng đáng hơn.

Lối so bì nhì nhằng ấy cho thấy Trump dường như xem Nobel là một cuộc cạnh tranh danh dự giữa hai tổng thống, trong đó phần thưởng dành cho người tiền nhiệm trở thành thước đo sự công nhận mà ông khao khát. Sau gần hai mươi năm, giải Nobel năm 2009 vẫn không thôi ám ảnh Trump như một món nợ danh dự mà lịch sử không chịu thanh toán.

Câu chuyện càng kỳ lạ với Maria Corina Machado, nhà hoạt động dân chủ Venezuela được trao Nobel Hòa bình năm 2025. Tháng Giêng năm nay, bà đã trao tặng Trump tấm huy chương Nobel của mình. Ông tiếp nhận với niềm hãnh diện kỳ quặc, và đến tận ngày 7 tháng Mười hôm qua vẫn nhắc lại rằng Machado từng tuyên bố ông xứng đáng với giải thưởng hơn bất kỳ ai trong lịch sử. Một tổng thống Mỹ không được Ủy ban Nobel lựa chọn lại nhận huy chương từ người đoạt giải, để sau đó viện dẫn món quà ấy như bằng chứng cho tư cách xứng đáng của bản thân. Tuy nhiên, theo quy định Nobel, giải thưởng gắn với người được vinh danh và không thể chuyển nhượng. Tấm huy chương có thể đổi chủ, nhưng danh hiệu thì không.

Trong lúc Trump tiếp tục theo đuổi sự công nhận ấy, Ủy ban Nobel Na Uy đã tiếp nhận 287 ứng viên cho giải thưởng năm 2026, gồm 208 cá nhân và 79 tổ chức. Những cái tên được giới quan sát nhắc đến trải dài từ các tổ chức cứu trợ nhân đạo ở Sudan đến các định chế tư pháp quốc tế. Ngày 6 tháng Mười, Kristian Berg Harpviken, thư ký Ủy ban Nobel, nhấn mạnh những giá trị cốt lõi của giải thưởng, bao gồm tình hữu nghị giữa các dân tộc, giải trừ quân bị và hợp tác quốc tế. Những nguyên tắc ấy nhắc người ta rằng Nobel Hòa bình được lập ra để tôn vinh những đóng góp cho nhân loại, chứ không phải để thỏa mãn lòng tự ái của một nguyên thủ quốc gia.

Khát vọng được vinh danh của Trump, xét cho cùng, phản ánh một sự bất xứng giữa tâm lý và chính trị. Ông dường như cần sự công nhận từ chính những thiết chế quốc tế mà ông thường xuyên công kích. Một người có thể khinh miệt giới tinh hoa, chế giễu các tổ chức quốc tế và tuyên bố chẳng quan tâm đến sự phán xét của thiên hạ, nhưng lại khao khát được chính những người ấy trao cho mình phần thưởng danh giá nhất. Người đàn ông sở hữu chức vụ chính trị cao nhất nước Mỹ, có khả năng chi phối những quyết định liên quan đến chiến tranh và hòa bình, vẫn mong mỏi một tấm huy chương để xác nhận sự vĩ đại của bản thân.

Ngày mai, Oslo sẽ công bố quyết định. Donald Trump có thể được vinh danh, cũng có thể tiếp tục thất vọng. Dù kết quả thế nào, câu chuyện đã phơi bày một nghịch lý của thời đại truyền thông, nơi danh tiếng đôi lúc được theo đuổi quyết liệt hơn chính những giá trị làm nên danh tiếng ấy. Hòa bình, đối với hàng triệu người đang sống giữa bom đạn, là quyền được tồn tại, được trở về nhà và không phải chứng kiến người thân chết vì chiến tranh. Với những người nhập cư đang đối diện các chiến dịch truy quét, bắt giữ và trục xuất của chính quyền Trump, đó cũng là khát vọng được sống bình yên, không phải nơm nớp lo sợ gia đình ly tán. Thế nhưng, qua những lời tuyên bố không ngưng nghỉ của Trump, hòa bình dường như cũng là một danh hiệu phải được ghi dưới cái tên của ông.

Và có lẽ, trong lúc nhiều cuộc chiến vẫn chưa kết thúc, bất chấp những tuyên bố chiến thắng của Donald Trump, ông lại mải miết với cuộc chiến giành giật sự ngưỡng mộ của thế giới, tin rằng lịch sử nhất định phải dành cho mình một chỗ trang trọng trong ngôi đền của những người kiến tạo hòa bình. Ôi!

TINO CAO 08.10.2026