Lê Thọ Bình - Thế giới phân cực : Không còn phe phái, chỉ còn lợi ích

Thế giới đang bước vào một giai đoạn phân cực sâu sắc, nhưng không còn theo mô hình “hai phe” quen thuộc của Chiến tranh Lạnh.

Thay vào đó, một trật tự mới đang hình thành, nơi các quốc gia không còn được chia rạch ròi theo ý thức hệ hay liên minh cứng, mà xoay quanh các trung tâm quyền lực, những quốc gia đủ lớn để thống trị, dẫn dắt và lôi kéo phần còn lại đi theo quỹ đạo lợi ích của mình.

Trong bức tranh đó, bốn trục quyền lực nổi lên rõ nét: Mỹ, Trung Quốc, Nga và Ấn Độ. Điểm chung của họ không phải là cùng giá trị hay cùng mô hình phát triển, mà là đất rộng, người đông, tiềm lực quốc phòng mạnh, năng lực khoa học - công nghệ vượt trội và tham vọng định hình luật chơi toàn cầu.

Mỹ vẫn là trung tâm quyền lực số một về tài chính, công nghệ lõi, sức mạnh quân sự và khả năng thiết lập chuẩn mực toàn cầu. Trung Quốc nổi lên như một đối trọng toàn diện, với lợi thế về quy mô sản xuất, thị trường nội địa khổng lồ, chuỗi cung ứng và tham vọng tái cấu trúc trật tự quốc tế. Nga giữ vai trò cường quốc quân sự, năng lượng, sẵn sàng phá vỡ các giới hạn cũ. Ấn Độ, với dân số đông nhất thế giới, đang âm thầm nhưng bền bỉ vươn lên, tận dụng vị thế “không liên kết kiểu mới” để tối đa hóa lợi ích.

Điều đáng chú ý là: Không một trục nào đủ mạnh để áp đặt trật tự tuyệt đối, nhưng cũng không trục nào có thể bị gạt ra ngoài. Kết quả là một thế giới đa trung tâm, cạnh tranh gay gắt, nơi luật lệ vừa được tuân thủ, vừa bị bẻ cong tùy thời điểm.

Trong trật tự ấy, câu hỏi lớn đặt ra cho các quốc gia còn lại, đặc biệt là các nước tầm trung và nhỏ, là: Đi theo ai, hay uyển chuyển với tất cả?

Đi theo một trục mang lại sự bảo trợ, tiếp cận thị trường, công nghệ và an ninh. Nhưng cái giá phải trả là sự phụ thuộc, thậm chí bị cuốn vào những xung đột không phải của mình. Ngược lại, chọn cách “đi dây”, linh hoạt với nhiều trung tâm quyền lực giúp giữ được không gian tự chủ, song đòi hỏi bản lĩnh chiến lược, năng lực nội tại và khả năng chịu áp lực rất lớn.

Thực tế cho thấy, thế giới ngày nay không thưởng cho sự trung thành mù quáng, mà đánh giá cao khả năng tự cường. Quốc gia nào có nền kinh tế đủ sức chống chịu, khoa học - công nghệ đủ mạnh, quốc phòng đủ răn đe và ngoại giao đủ khôn khéo thì quốc gia đó có quyền lựa chọn, thay vì bị lựa chọn.

Bài toán cốt lõi không nằm ở việc “theo ai”, mà là mình là ai trong trật tự đó. Là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng? Là trung tâm sản xuất? Là cầu nối địa - chính trị? Hay chỉ là thị trường tiêu thụ và vùng đệm chiến lược?

Trong một thế giới phân cực không còn ranh giới phe phái, lợi ích quốc gia trở thành kim chỉ nam duy nhất. Mọi lựa chọn đối ngoại, kinh tế, quốc phòng đều phải xoay quanh câu hỏi: điều này có làm đất nước mạnh hơn, độc lập hơn, giàu có và an toàn hơn hay không?

Trật tự mới không dành cho những quốc gia do dự hoặc ảo tưởng. Nó thuộc về những nước hiểu rõ vị thế của mình, dám chơi cuộc chơi lớn, nhưng luôn giữ một nguyên tắc bất biến: Không ai bảo vệ lợi ích của mình tốt hơn chính mình.

LÊ THỌ BÌNH 23.01.2026