Lê Diễn Đức - Không có chuyện Mỹ “lấy được Greenland mà không tốn một cắc”

 

Tại diễn đàn Davos, ông Trump lải nhải về việc sau khi Thế Chiến 2 kết thúc, bày tỏ sự hối tiếc là Mỹ đã trao trả Greenland cho Đan Mạch và phàn nàn Đan Mạch “không biêt điều”, rằng Mỹ đã bảo vệ Greenland bằng tiền bạc và sinh mạng. Thực tế như thế nào ?

Trong Thế chiến II, khi Đan Mạch bị Đức quốc xã xâm chiếm vào tháng 4/1940, vùng lãnh thổ Greenland (một thuộc địa của Đan Mạch) đứng trước nguy cơ bị Đức khai thác như một bàn đạp chiến lược ở Bắc Cực. Đan Mạch không thể tự bảo vệ đảo này, nên Chính quyền Đan Mạch lưu vong ở Washington phải ra quyết định quan trọng : ký thỏa thuận cho Mỹ đảm nhiệm phòng thủ Greenland thay mặt Vương quốc Đan Mạch.

Sau khi thỏa thuận được ký vào 9 tháng 4 năm 1941 (đại sứ Henrik Kauffmann đại diện Đan Mạch tại Mỹ chấp thuận cho quân Mỹ bảo vệ Greenland), Mỹ tiến hành xây dựng các căn cứ không quân và hải quân rộng khắp đảo.

Trong suốt chiến tranh, khoảng gần 6.000 binh sĩ Mỹ được triển khai ở Greenland để duy trì phòng thủ, cơ sở không quân và hậu cần phục vụ chiến tranh, cùng với các đội tuần tra ven bờ và lực lượng duy trì an ninh. Vai trò chính là trinh sát, bảo đảm tuyến đường vận chuyển và tham gia “cuộc chiến khí tượng” ở Bắc Đại Tây Dương. Suốt Thế Chiến 2, chỉ có vài cuộc đối đầu nhỏ xung quanh trạm khí tượng Đức, Mỹ không hề tổn thất một sinh mạng nào.

Sau khi chiến tranh kết thúc (1945) Đan Mạch yêu cầu Mỹ rút quân và trả lại toàn quyền kiểm soát.

Tổng thống Harry S. Truman lúc bấy giờ đã ngỏ ý mua lại toàn bộ đảo Greenland từ Đan Mạch với giá 100 triệu USD bằng vàng, vì vị trí chiến lược của nó trong Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, Đan Mạch đã từ chối đề nghị này. Tuyệt nhiên không có bất cứ lời đe dọa hay mong muốn chiếm hữu từ phía Mỹ.

Cuối cùng, vào năm 1951 một hiệp ước phòng thủ mới đã được ký kết. Hiệp ước này chính thức công nhận chủ quyền của Đan Mạch, nhưng cho phép Mỹ duy trì các cơ sở quân sự tại đây (nổi tiếng nhất là Căn cứ Không quân Thule) như một phần của liên minh NATO.

Tôi đã có trả lời một bạn đọc rằng “Đơn giản thế này : Nhà tôi có cướp, tôi yếu thế nên nhờ anh tới giúp ngăn chặn, giúp xong anh muốn chiếm đoạt luôn nhà của tôi. Đây là hành động gì nếu không phải anh cũng chính là kẻ cướp ?”.

Tổng thống Harry S. Truman đã hành xử rất đàng hoàng, văn minh, cao thượng và tôn trọng luật pháp quốc tế. Nói theo kiểu của ông Trump đồng nghĩa với việc ông muốn nước Mỹ trở thành kẻ cướp, không hơn, không kém !

Ông Donald Trump sau khi gặp Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Davos, tuyên bố rằng Mỹ đã đạt được một “thỏa thuận khung với NATO” giúp Mỹ có quyền tiếp cận Greenland mà “không mất một xu”. Nghe thì rất kêu, rất “Trump”, và khiến không ít người Việt hân hoan ca ngợi Trump đại tài, y như Mỹ đã nắm Greenland trong tay !

Nhưng nếu nhìn vào thực tế pháp lý và ngoại giao, câu chuyện hoàn toàn khác.

Thứ nhất, Mỹ đã có hiện diện quân sự ở Greenland từ năm 1951, theo Hiệp ước Phòng thủ Mỹ–Đan Mạch trong khuôn khổ NATO. Mỹ được xây dựng và vận hành căn cứ (như Pituffik/Thule), không phải thuê đất thương mại, nhưng chủ quyền Greenland vẫn thuộc Đan Mạch, và mọi hoạt động đều dựa trên sự đồng thuận của Copenhagen (và ngày nay là cả chính quyền tự trị Greenland).

Thứ hai, cái gọi là “thỏa thuận mới” mà ông Trump nhắc tới chưa phải là một hiệp ước, chưa có văn bản pháp lý nào được phê chuẩn, và không hề chuyển giao chủ quyền hay quyền sở hữu Greenland cho Mỹ. Chính Tổng thư ký NATO cũng xác nhận : Vấn đề Greenland thuộc về Đan Mạch hay Mỹ chưa từng được đặt lên bàn.

Thứ ba, NATO không có quyền “cho” Mỹ Greenland, và Mỹ cũng không thể thông qua NATO để sở hữu hay chi phối lãnh thổ của một quốc gia thành viên khác.

Vì vậy, phát ngôn của ông Trump nghe như “Mỹ có Greenland” thực chất là cường điệu chính trị, đánh đồng quyền tiếp cận quân sự đã tồn tại từ lâu với quyền sở hữu hay kiểm soát lãnh thổ - hai khái niệm hoàn toàn khác nhau trong luật quốc tế.

Không có chuyện Mỹ “lấy được Greenland mà không tốn một cắc”. Đây chỉ là một luận điệu quen thuộc của ông Trump : Nói phóng đại lên rất nhiều so với những gì thực sự nằm trên giấy tờ ngoại giao.

Rồi chính ông Trump dã công bố hủy lời đe dọa áp thuế quan 10 % từ ngày 1 tháng 2/25 và 25 % từ ngày 1 tháng 6/25 lên hàng hóa 8 nước châu Âu chống lại ỳ định chiếm đoạt Greenland, cho thấy đòn gió cố hữu truyền thống của ông đã thất bại !

LÊ DIỄN ĐỨC 22.01.2026 (Tựa bài do Thụy My đặt)