Đặng Tuấn Trung - Phường xã hội chủ nghĩa : Đã từng có

Thật ra, đã từng tồn tại mô hình "phường xã hội chủ nghĩa" ở Hà Nội trước đây, đó là mô hình “tiểu khu” trong bốn khu nội thành của Hà Nội. Điển hình chính là Khu tập thể Nam Đồng, cái tên mà những người sinh từ 196x, 197x ở Hà Nội chắc hẳn nhớ rõ.

Đấy là khu tui ở từ mẫu giáo đến khi vào đời. Nó được xây từ 1964, vãn thời gian bom Mỹ đến 1973 là đông vui.

“Tiểu khu” tôi ở, được thiết kế như một "đơn vị sống" hoàn chỉnh và khép kín, bao gồm:

- Các dãy nhà ở, cao tầng thì có 4-5 tầng và nhiều dãy 1 tầng…

- Trường học cấp1,2;

- Nhà trẻ- mẫu giáo;

- Thư viện (nho nhỏ);

- Cửa hàng lương thực, thực phẩm;

- Sân chơi giữa các dãy nhà rợp bóng cây và các dụng cụ tập mà giờ gọi là Gym.

- Bể nước và trạm bơm nước cho toàn khu

- Thậm chí có cả Tòa án, lưu động thôi nhưng khá nhiều vụ việc đình đám.

Sống tại đây, các phụ huynh nam thì cứ 7 giờ sáng có các loại xe to nhỏ đến đón. Chiều về lại đưa các cụ về. Các phụ huynh nữ, hết giờ làm đều phải xếp hàng mua lương thực thực phẩm hoặc cùng nhau hứng nước máy.

Các khu nhà cao tầng thì thường tầm 15 m2- 35 m2/hộ. Chỉ vuông vức mỗi hộ nhỏ 1 phòng. Các hộ lớn thì 2 phòng nhưng thông cả chứ ko có ngăn phòng. Đặc biệt mỗi tầng đều là hành lang chung ở giữa, một dãy phòng bên này, bên kia là dãy bếp, wc chung. Nên ai làm gì cả khu biết.

Năm tháng qua, đầu những năm 198x, không đợi Đại hội Đảng VI mở cửa, khu tui đã manh nha “tư hữu hóa”.

- Bắt đầu là chia căn bếp riêng cho từng hộ. Ăn riêng thì vệ sinh cũng phải riêng, lại chia tiếp WC.

- Tiếp theo, những năm đó đói kém nên khu sân chơi thể thao bắt đầu chia nốt. Mỗi nhà làm mảnh vườn trồng rau nuôi vịt tăng gia thêm protein cho những cái dạ dày luôn rỗng.

- Buôn bán phe phẩy là không thể thiếu trong bước tiếp theo của mô hình xã hội chủ nghĩa. Thế là cái Cửa hàng mậu dịch trở thành cái chợ. Thôi thì đủ thứ rau dưa thịt cá, đôi khi là những thứ tự nuôi trồng.

- Dưới lấn đất thì trên cũng lấn sàn. Đương nhiên chuồng cọp cơi nới ra, thậm chí trổ mái nhà xây thêm phòng…

Đấy, thế là cái “tiểu khu xã hội chủ nghĩa” nhất miền Bắc ấy đã biến thành cái chợ, khu ổ chuột mà rồi vài năm không nhận ra cái kết cục tư hữu hóa tự phát nó như thế nào. Giấc mơ chung chạ, tập thể xã hội chủ nghĩa nó tan tành từ đó.

Còn đám trẻ thì ai đọc tiểu thuyết "Quân khu Nam Đồng” chắc biết. Cơ mà truyện thì viết blo bla cho hay, chứ thật ra đám trẻ Nam Đồng khi đó gần như bị lưu manh hóa. Rất ít người ở đây dám thừa nhận điều này. Thôi thì đủ trò quậy phá. Đánh lộn, trấn lột, trộm cắp…không thiếu môn gì. Có mỗi nghiện hút thì không vì khi đó chưa có món này. Mãi sau, khi rời khỏi khu tui nghe nói cũng có đủ.

ĐẶNG TUẤN TRUNG 13.05.2026