Dương Quốc Chính - Lý và tình trong luật

Mình mới xem VTV phỏng vấn chú cảnh sát giao thông, về các tình huống mà dư luận quan tâm trong quy định mới về việc xử phạt vi phạm khoảng cách trên cao tốc.

Đại khái chú cảnh sát bảo là những tình huống kiểu đang giữ khoảng cách mà có xe khác chèn vào, thì AI sẽ tự phát hiện ra tình huống khách quan để chỉ xử phạt ông chen ngang... Các tình huống bất khả kháng khác cũng sẽ không bị phạt.

Mình thấy luật giao thông là luật phải có tính mềm dẻo nhất, do thực tế diễn biến nó thiên biến vạn hóa. AI thường cũng chưa đủ thông minh hơn con người để xử lý tình huống. Nhất là luật Việt Nam thì dường như có xu hướng bao trùm rất rộng nhưng phạm vi xử lý thực tế lại hẹp hơn nhiều, và có thể hướng đối tượng cá biệt.

Việc này đổ rủi ro tiềm ẩn lên đầu công dân, vì khả năng vi phạm pháp luật với mỗi người là cực kỳ cao, chẳng qua thực tế thì du di, có thể chưa phạt. Nó y chang kiểu trốn thuế trước đây khá là vô tư. Nhưng đến một ngày xấu trời là vẫn đi tù, do rủi ro vẫn còn nguyên ở đó. Dẫn tới sự căng thẳng, bất an của công dân.

Từ đó công dân thay vì cố tuân thủ pháp luật thì phải kèm với chăm đi chùa, dâng sao giải hạn, đam mê tử vi lý số, cúng bái các thể loại, có thờ có thiêng, có kiêng có lành. Để mong thần linh, Chúa Phật, ông bà độ cho đến chết vẫn không bị phạm pháp.

Ví dụ thực tế như luật giao thông, những điều mà chú cảnh sát giao thông vừa nói, nó không phải văn bản pháp lý. Luật (nói chung cả nghị định, thông tư...) đúng ra phải liệt kê hết các tình huống du di đó, để dân còn biết khi nào mình chắc chắn vi phạm, đỡ hoang mang.

Với tâm lý hoang mang, người dân sẽ phòng thủ bằng cách an toàn. Ví dụ, đi đường cao tốc cứ chạy 61 km/h cách xe trước 100 mét. Tức là khoảng cách và tốc độ an toàn hơn để đỡ phạm pháp.

Hay những quy định như cấm đi ngược chiều, cấm leo lên hè, cấm vượt đèn vàng, đèn đỏ vẫn đi thẳng (với ngã ba) hay đèn đỏ rẽ phải khi đường quá vắng ...(với xe máy), đè vạch liền. Trên thực tế là rất dễ vi phạm tùy tình huống thực tế.

Ví dụ đường tắc cứng, xe máy bắt buộc tràn lên hè để đi. Hay đèn đỏ lắp vô tri ở ngã ba, đi thẳng không cắt luồng nào (không nguy hiểm) nhưng vẫn bị tính vượt đèn...Đang phóng nhanh dính đèn vàng không phanh kịp.

Nói chung là rất nhiều tình huống có thể du di được. Tức là trong lý (luật) còn có tình (thực tế) nữa. Cái khoản tình này không được luật hóa, mới dẫn tới tâm trạng hoang mang, căng thẳng cho tài xế khi ra đường. Nhiều dân tỉnh lẻ nói với mình là không dám lái ô tô trong nội thành Hà Nội vì quá căng thẳng, sợ phạm luật. Còn tài nào sống ở Hà Nội rồi thì đi tỉnh nào lái cũng mượt, vì là bậc thầy rồi!

Hai hôm nay dư luận rất dậy sóng về việc phạt vi phạm khoảng cách. Mình thấy nếu cơ quan chức năng và con AI nó đủ thông minh để phân biệt được cái lý và cái tình thì không sao. Có nghĩa là có thể 70 % vi phạm sẽ không bị xử phạt.

Nhưng lái xe không thể biết độ ngu của AI hay độ cứng nhắc của cán bộ đến mức nào, nên phản ứng sẽ vẫn là tiêu cực và phòng ngừa. Từ đó dẫn tới tốc độ chậm và cách xa cho lành, không chắc được 100 mét thì cách 200 mét! Thằng đi sau chậm kệ mẹ nó đi. Sống trên đời không vì mình thì trời tru đất diệt.

DƯƠNG QUỐC CHÍNH 30.08.2026