Mai Quốc Ấn – Luật cho An, luật cho Ân

 

Từ thời Lê sơ, bộ Quốc Triều Hình Luật luật (tên khác là Luật Hồng Đức) đã thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật.

Bộ luật nổi tiếng này gắn liền với tên tuổi của vua Lê Thánh Tông. Sự tiến bộ của luật Hồng Đức ở rất nhiều điểm. Ví dụ như bảo vệ phẩm giá, tài sản của phụ nữ. Luật cũng quy định rõ việc bảo vệ người yếu thế.

Quốc Triều Hình Luật quy định rõ việc giết người mà không cố ý phải chịu 60 trượng hoặc 80 trượng (đánh xong mà còn sống thì cũng chỉ còn nửa mạng). Bên cạnh khốc hình thì kẻ giết người còn phải đền tiền cho nạn nhân. Số tiền đền cho gia đình người chết theo tăng phẩm cấp xã hội. Quan lại, thương nhân nếu lỡ ngộ sát thì tiền đền cao hơn thường dân phạm cùng tội.

Trong luật này, không có chuyện bỏ tiền đền nhiều thì được miễn tội như kiểu “gia đình nạn nhân có đơn bãi nại” ở đâu đó…

Kế thừa tinh thần của luật Hồng Đức, vua Minh Mạng từng xử con mình là Nguyễn Phúc Miên Phú. Dù không gây ra cái chết cho bà là ở trong kinh thành nhưng vì Miên Phú tổ chức đua ngựa nên bị tước danh hoàng tử, phạt 200 Lạng bạc đề bù cho gia đình nạn nhân, không được hưởng bổng lộc triều đình. Ba thuộc hạ của Miên Phú cùng tham gia là Hoàng Văn Vân (xử trảm, gây cái chết trực tiếp cho bà lão) và Bùi Văn Nghị, Bùi Văn Quế (cùng tham gia, phạt 100 trượng, lưu đày biệt xứ).

Tối qua tôi xem lại một bài viết có tên Luật cho quan và luật cho dân? trên báo Người Đô Thị. Bài viết nêu việc hai thanh niên vì quá đói mà ăn cắp bánh mì bị xử 7 năm tù cùng việc dàn lãnh đạo Vinaconex được miễn tố và 45 vị cán bộ ngân hàng gây thất thoát 9.000 tỉ đồng “ung dung” ra tòa.

Bài viết cũng nhắc vụ án trước đây. Khi hai người đàn ông ở Kontum phải vào tù vì bắt một con vịt thì một bí thư huyện ủy ở Cao Bằng lái ô tô đâm chết 3 người vẫn được hưởng án treo. Cả việc những người đưa ông Huỳnh Văn Nén trải 17 năm tù oan đằng đẵng nhưng những cán bộ cố tình đưa ông vào tù vẫn “ung dung giữa cuộc đợi”.

Những bất cân xứng trong việc áp dụng luật cho dân thường và cho cán bộ nhà nước sao mà kỳ lạ đến thế?

Tôi nghĩ rằng luật cần cho AN và luật nên cho ÂN.

AN không chỉ là an ninh trật tự xa hội được đảm bảo mà còn là an dân. Và luật cho ÂN thì chính tôi trải nghiệm việc đồng hành cùng người tử tù Đặng Văn Hiến (vụ nổ súng Đak Nông) 3 lần bị y án tử nhưng được đặc xá vì đã ra đầu thú và kể hết câu chuyện bất công buộc anh phải nổ súng.

Thì ÂN cho một người chứng minh được mình ngộ sát và có các tình tiết giảm nhẹ thể hiện sự khoan hồng của pháp luật là rất cần thiết. Nhưng những dữ kiện được phát hiện lại thấy việc miễn trách nhiệm hình sự ấy lại gây ra nỗi bất AN và hoang mang trong dân thì cần phải xem lại.

Rất cần phải xem lại!

Nhìn số lượng hàng triệu dòng thông tin được Facebook và Threads thống kê về vụ Nguyễn Sỹ Cương mới thấy lòng dân đầy phẫn uất có thừa. Nhìn số lượng thả icon haha cho một thông điệp về nghiêm minh trật tự giao thông của người đứng đầu chính phủ, tôi không có chút buồn cười nào.

Cười một cách cay đắng và những lo lắng cho tương lai, cho quốc vận…

Thì có!

MAI QUỐC ẤN 21.08.2025