Tuấn Khanh – Côn trùng

 

Trong tiểu thuyết Hóa Thân (The Metamorphosis) của Kafka có một ý vô cùng thú vị, khi đối chiếu với cuộc sống hôm nay.

Nhân vật Gregor Samsa trong truyện, một ngày nọ thức giấc, thấy mình biến thành một con côn trùng khổng lồ. Nhưng cảm giác dị thường của bản thân mình lại không lớn bằng sự ám ảnh là làm sao để không trễ giờ đi làm mỗi ngày trong bộ dạng đó.

Tương tự như vậy, trong câu chuyện về Cây số 55 hiện nay trên mạng xã hội, có thể thấy hàng loạt những dư luận viên hoảng loạn vội vã tìm sự tư vấn và tự mình cũng tạo ra những lý luận khác, bất chấp sự ngớ ngẩn và điên cuồng, chỉ để chụp mũ tội đồ cho những người trẻ, tạm gọi Gen Z, đang có cùng một suy nghĩ đơn giản là muốn một vụ án có được sự minh bạch.

Dĩ nhiên, trong các ngôn từ hung hăng tự giới thiệu bản thân mình đã biến dạng thành một loài côn trùng ghê sợ - những danh khoản dư luận viên cần mẫn cũng chỉ muốn làm sao nối dài hành động đều đặn như những ngày thường, chỉ muốn vùng vẫy theo guồng máy đã chỉ định mà không còn đủ thời gian để tự xét mình đã là loại sâu bọ như thế nào.

Ngay cả khi biến trở thành một loại quái vật, Gregor Samsa vẫn giữ ước muốn mình là một người làm việc có ích, và hàng ngày đều đặn có ích trong công việc. Các ngôn luận phản cuồng cũng như vậy, họ muốn chứng minh rằng mình có ích và tranh nhau về mức độ có ích, mặc dù nỗ lực đó là đáng thương.

Trong Hóa Thân của Kafka, nhân vật bị chính gia đình và xã hội khinh bỉ, ghê sợ vì không còn được coi là con người.

Và trong câu chuyện số 55, những loại tư duy copy lẫn nhau cố chống lại những người trẻ, vốn chỉ có một ước muốn duy nhất là chia sẻ nỗi đau và đòi công lý vụ án, đã khiến người Việt nhìn về phía họ không khác nào như một loại biến dạng côn trùng.

Kafka muốn diễn đạt nỗi đau của nhân vật Gregor Samsa, là sự vô nghĩa và phi lý của tồn tại trong một guồng máy xã hội bị dẫn dắt.

Thế giới tuyệt vọng của ý tưởng “Kafkaesque” diễn giải đủ cho ngày thường hôm nay: lớp người bị mắc kẹt trong hoàn cảnh quái đản, bất lực trước hệ thống và số phận, và chết đi trong sự khinh ghét.

Những kẻ hôm nay mạnh miệng lên tiếng để nói ngược lại xu hướng của giới trẻ trong vụ 55, nếu nhìn rõ, thực sự họ cũng chỉ là những nạn nhân không khác Gregor Samsa - những Kafkaesque người - bị hoàn cảnh biến dạng thành một loại trùng không tên, chỉ tồn tại theo bầy đàn và không dám lộ mặt ra ngoài xã hội bình thường, chỉ vì họ không cưỡng lại được nhịp điệu cuộc sống đã được giao phó; và rồi cũng sẽ chết trong sự khinh ghét.

Thực sự họ chỉ là những loại côn trùng nạn nhân.

* Kafkaesque là một tính từ, mượn từ tên của nhà văn F. Kafka, thuật ngữ dùng để mô tả những hoàn cảnh cực kỳ phi lý, đen tối, nơi con người cảm thấy bất lực trước một hệ thống kiểm soát vô cảm.

TUẤN KHANH 17.08.2026 (Tựa bài do Thụy My đặt)