Nguyễn Thông - "Trực thuộc trung ương"

 

Quốc hội khóa 16 đang họp kỳ họp "không thường lệ" bàn nhiều chuyện lớn quốc gia. Trước đó những kỳ họp kiểu này được gọi là "kỳ họp bất thường" theo cách dùng từ Hán Việt. Cách mới nghe chưa quen nhưng đã bình dị hóa một sự việc quan trọng.

Trong những việc lớn ấy, có việc chuyển/nâng cấp hai địa phương/đơn vị hành chính từ cấp tỉnh lên cấp thành phố để phù hợp với tình hình và sự phát triển. Nói như thế mới chính xác, chứ không phải thành lập. Đây là nâng cấp, trên cơ sở cái cũ tạo ra cái mới.

Hai tỉnh ấy là Quảng Ninh, Bắc Ninh (sắp tới sẽ là thành phố). Trước đó là Thừa Thiên-Huế, Đồng Nai. Nghe đâu xếp hàng sẽ là Hưng Yên. Còn Hải Dương, như trúng số độc đắc, do nhập với Hải Phòng (đã là thành phố) nên mặc nhiên được hưởng quy chế thành phố, chỉ có điều bị mất bà nó cái tên.

Thực ra, trung ương (đảng) đã chọn đã quyết rồi thì không muốn lên thành phố cũng phải lên, đâu cần quốc hội họp bàn, xem xét, cho ý kiến. Trần đời, nhà cháu chưa thấy quốc hội làm trái ý trung ương bao giờ, nhất là về nhân sự.

Hôm nay 04.08.2026, các báo quốc doanh đều thông tin về vụ nâng cấp này, tối nay tivi VTV chắc cũng có. Điều đáng nói, nhiều báo đã cân nhắc khi đưa tin, chẳng hạn báo điện tử Tuổi Trẻ, báo Tiền Phong, báo VNN... đều bỏ cụm từ "trực thuộc trung ương" mà chỉ ghi "Thống nhất trình Quốc hội thành lập các thành phố Quảng Ninh, Bắc Ninh”, riêng VnE (VnExpress) vẫn như cũ, còn cụm từ “thành phố trực thuộc trung ương”. Chả biết bên nào “đúng” (theo chỉ đạo, hoặc theo thực tế khách quan). Cãi nhau lắm, mệt.

Vụ “thành phố trực thuộc trung ương”, bản thân tôi góp ý nhiều rồi, chán, chả muôn dây vào nữa. Nhưng nay thấy nhiều báo đã thay đổi tư duy, cách nhìn nhận, nên biên thêm đôi chữ.

Cứ như sự phân chia, địa giới hành chính, và bộ máy hành chính quốc gia, hiện cả nước sau cuộc sáp nhập được áp dụng từ ngày 01.07.2025 có 34 tỉnh, thành phố. Tên đơn vị được gọi chung là cấp tỉnh (cũng như các xã, phường thì đơn vị được gọi chung là cấp xã).

Phải khẳng định, tất cả 34 tỉnh/thành đều “trực thuộc trung ương”, không có tỉnh hoặc thành phố nào không trực thuộc trung ương, không có tỉnh nào tách rời, đứng riêng một mình kiểu đơn vị hành chính độc lập hoặc đặc khu. Cứ phải nói vậy cho vuông, cho rõ, cho chính xác.

Hiện không có thành phố nào là không trực thuộc trung ương. Nưng nếu trung ương vẫn có ý định tái lập dạng/kiểu “thành phố không trực thuộc trung ương” như dạo trước, thành phố thuộc tỉnh, thậm chí thành phố thuộc huyện, thì cụm từ “thành phố trực thuộc trung ương” vẫn nguyên giá trị. Chỉ có điều, nếu còn ấp ủ điều ấy thì phải nói ra, công bố cho bàn dân thiên hạ biết, để tránh những dị nghị, thắc mắc của dân chúng, tôi chẳng hạn. Đó đâu phải bí mật quốc gia mà giấu diếm. Cứ bạch hóa, sẽ không còn ai phàn nàn, ý kiến ý cò nữa.

Chỉ riêng chuyện cứ cố tình im lặng, không có lời giải thích, cứ giữ nguyên cụm từ “thành phố trực thuộc trung ương” trong thực tế mới hiện nay, mặc dù có rất nhiều sự phàn nàn, thắc mắc, chứng tỏ những người có trách nhiệm rất ngoan cố, bảo thủ, coi thường dân. Họ với cái đầu, bộ óc, tư duy, nhận thức như vậy, thì chả hy vọng gì, làm sao dám đặt niềm tin vào họ.

NGUYỄN THÔNG 04.08.2026