Lê Diễn Đức - Những gì Trump phá có thể phục hồi khi ông ta rời Nhà Trắng?

 

Có những thứ bị phá hỏng, chỉ cần tiền bạc và thời gian là có thể xây dựng lại. Nhưng có những thứ một khi đã mất đi, muốn khôi phục phải mất nhiều năm, thậm chí cả một thế hệ.

Niềm tin là một trong những thứ như thế. Và đó có lẽ là vấn đề lớn nhất mà nước Mỹ phải đối diện sau thời Donald Trump.

Một người bạn của tôi ở Ba Lan vừa đưa ra một comment rất đáng suy nghĩ dưới bài viết “Một nước Mỹ khác”. Anh dẫn một cuộc thăm dò dư luận mới đây tại Nhật Bản, theo đó Trung Quốc được 32,5 % người tham gia xem là quốc gia đe dọa hòa bình thế giới lớn nhất, Hoa Kỳ đứng thứ hai với 26,8 %, còn Nga đứng thứ ba với 18,3 %.

Điều đáng chú ý hơn cả là tỉ lệ người Nhật xem Hoa Kỳ là mối đe dọa đã tăng từ 6,6 % năm 2024 lên 26,8 % năm 2026. Đây là khảo sát do Japan Press Research Institute thực hiện, được Jiji Press công bố ngày 11/10/2026.

Dĩ nhiên, một cuộc thăm dò không thể đại diện cho toàn bộ dư luận thế giới. Và việc một quốc gia bị xem là mối đe dọa cũng không đồng nghĩa với kết luận rằng quốc gia ấy nguy hiểm hơn tất cả những nước khác trên thực tế. Nhưng sự thay đổi trong nhận thức của người dân tại một đồng minh lâu đời của Mỹ là điều không thể xem nhẹ.

Một khảo sát quốc tế khác, do Quỹ Rockefeller đặt hàng và Reuters công bố tháng 9/2026, thực hiện tại 34 quốc gia với hơn 35.000 người tham gia, cho thấy chỉ 39 % cảm thấy thoải mái với vai trò lãnh đạo thế giới của Hoa Kỳ. Trong khi đó, Canada đạt 60 %, Nhật Bản 58 % và Úc 55 %.

Điều gì đang xảy ra với hình ảnh nước Mỹ trên thế giới?

Sau Thế chiến II, Hoa Kỳ không chỉ trở thành cường quốc kinh tế và quân sự hàng đầu. Nước Mỹ còn xây dựng được một mạng lưới đồng minh rộng lớn, từ NATO ở châu Âu đến Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc ở châu Á - Thái Bình Dương. Đó là một tài sản chiến lược vô cùng quý giá.

Đồng minh giúp Mỹ chia sẻ gánh nặng quốc phòng, phối hợp tình báo, mở rộng thị trường, phát triển công nghệ và duy trì ảnh hưởng quốc tế. Sức mạnh ấy không chỉ đến từ những gì Washington có thể buộc các nước khác phải làm, mà còn từ những gì các nước khác tự nguyện hợp tác với Washington.

Nhưng nếu các đồng minh bắt đầu nghi ngờ những cam kết của Mỹ, nếu họ không biết chính sách hôm nay có bị đảo ngược vào ngày mai hay không, thì điều gì sẽ xảy ra?

Họ sẽ tìm cách tự bảo vệ mình, đa dạng hóa quan hệ kinh tế, tăng cường năng lực quốc phòng và giảm sự phụ thuộc vào Washington. Họ không nhất thiết phải cắt đứt quan hệ với Mỹ. Chỉ cần không còn hoàn toàn tin tưởng và không còn muốn phụ thuộc như trước, cán cân quan hệ đã bắt đầu thay đổi.

Canada đang thúc đẩy việc mở rộng quan hệ thương mại với châu Âu, Ấn Độ và các đối tác khác để giảm mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Reuters ngày 14/10 đưa tin Ottawa muốn tăng gấp đôi thương mại với các đối tác ngoài Hoa Kỳ trong vòng 10 năm.

Ở châu Âu, những cuộc tranh luận về năng lực quốc phòng tự chủ và khả năng tự bảo vệ của EU cũng ngày càng có ý nghĩa thực tế.

Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc vẫn có những lợi ích an ninh quan trọng gắn với Hoa Kỳ. Họ không thể đơn giản thay thế quan hệ đồng minh với Mỹ chỉ sau một vài năm. Nhưng họ có thể chuẩn bị những phương án khác để tránh rơi vào tình thế bị động khi chính sách Washington thay đổi.

Nếu Canada và EU hợp tác sâu rộng hơn, nếu Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand cùng mở rộng các quan hệ kinh tế, công nghệ và an ninh, một mạng lưới hợp tác đa dạng hơn có thể dần hình thành. Đây chưa phải là một liên minh mới thay thế Hoa Kỳ, nhưng nó có thể là một thế giới trong đó Washington không còn giữ vị trí trung tâm như trước.

Và nghịch lý nằm ở đây: chính sách mang khẩu hiệu “America First”, nếu khiến các đối tác phải tìm kiếm những lựa chọn ít phụ thuộc vào Mỹ hơn, có thể làm suy giảm một trong những nguồn sức mạnh lớn nhất của nước Mỹ.

Những gì Trump phá có thể phục hồi không? Câu trả lời của tôi là: Có thể, nhưng không dễ dàng và không thể chỉ bằng một cuộc bầu cử.

Một tổng thống kế nhiệm có thể tuyên bố nước Mỹ trở lại với các đồng minh. Có thể nối lại những cuộc đối thoại, ký những thỏa thuận mới và đưa ra những cam kết mới. Nhưng niềm tin không thể phục hồi chỉ bằng lời nói.

Các đồng minh sẽ muốn biết liệu những cam kết ấy có còn được tôn trọng sau cuộc bầu cử tiếp theo hay không. Họ sẽ cân nhắc liệu có nên tiếp tục đầu tư vào những hệ thống phụ thuộc vào Mỹ, hay cần xây dựng các phương án thay thế. Một khi đã bỏ tiền, thời gian và công sức để thay đổi chiến lược, họ không nhất thiết sẽ quay lại cách làm cũ chỉ vì Nhà Trắng có một chủ nhân mới.

Đó là lý do những hệ quả của một nhiệm kỳ tổng thống có thể kéo dài lâu hơn chính nhiệm kỳ ấy.

Tuy nhiên, cũng không nên kết luận rằng nước Mỹ đã mất hết uy tín, hoặc không còn khả năng phục hồi. Hoa Kỳ vẫn có những lợi thế lớn về kinh tế, công nghệ, quốc phòng, các thể chế và xã hội dân sự. Quan hệ đồng minh cũng không chỉ dựa vào một cá nhân hay một chính quyền. Nhưng muốn khôi phục niềm tin, nước Mỹ phải chứng minh rằng mình là một đối tác đáng tin cậy qua nhiều năm, chứ không chỉ qua vài lời hứa.

Một ngày nào đó, Donald Trump sẽ không còn là tổng thống. Những dòng tin nóng hôm nay rồi cũng sẽ bị thay thế bằng những sự kiện khác. Nhưng các đồng minh đã thay đổi chiến lược sẽ không nhất thiết quay lại ngay vị trí cũ. Những doanh nghiệp đã chuyển hướng đầu tư sẽ không lập tức đảo ngược quyết định. Và những người dân từng tin tưởng nước Mỹ nhưng nay nhìn Washington bằng sự nghi ngại có thể cần nhiều thời gian mới thay đổi suy nghĩ.

Trump không đồng nghĩa với nước Mỹ. Chính sách của một chính quyền không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ ý chí và giá trị của toàn thể người dân Mỹ.

Chúng ta đã thấy một nước Mỹ khác: Những người dân xuống đường, những nghệ sĩ công khai bày tỏ tình đoàn kết với Ukraine, những chính khách bảo vệ các nguyên tắc mà họ tin tưởng, những người không muốn đất nước mình từ bỏ trách nhiệm đối với thế giới.

Vì thế, tôi vẫn tin rằng nước Mỹ có cơ hội khôi phục vị thế và niềm tin quốc tế. Nhưng cơ hội ấy không tự nhiên trở thành hiện thực. Nó đòi hỏi sự thay đổi trong chính sách, sự nhất quán trong cam kết và nỗ lực lâu dài của cả một quốc gia.

Bởi sức mạnh có thể khiến thế giới phải dè chừng, nhưng niềm tin mới khiến thế giới muốn đứng bên cạnh bạn. Và nếu có một bài học lớn từ thời Trump, có lẽ đó là: một quốc gia có thể mất nhiều năm để xây dựng uy tín, nhưng chỉ cần vài năm có thể phá vỡ tất cả!

Khôi phục được hay không, cuối cùng, không chỉ phụ thuộc vào người kế nhiệm Trump. Nó còn phụ thuộc vào việc nước Mỹ sẽ lựa chọn trở thành một đối tác như thế nào trong những năm tới.

Nước Mỹ vẫn còn cơ hội, nhưng cơ hội không có nghĩa là mọi thứ sẽ tự động trở lại như xưa

LÊ DIỄN ĐỨC 17.10.2026