Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (19)

Hiệp định ngưng bắn được ký kết, nó được ký tại Paris ở nước Pháp. Tôi nghe tin này khi đang tưới rau trên mảnh vườn nhỏ sau căn nhà gỗ của Trưởng ban Tuyên huấn.

Tiếng người phát thanh viên dõng dạc thông báo vọng ra từ cái cửa sổ mở toang. Mọi sự chuyển động phút chốc đều như dừng lại.

Rồi tiếng hát cất vút lên: "Việt Nam trên đường chúng ta đi..." Tôi đứng lặng bên những lá cải xanh, chân cắm sâu xuống đất.

Thật lạ lùng, thế là có thể đi dưới trời một cách đàng hoàng, thế là sẽ có những ngày sống không có tiếng gầm rít, có thể làm những việc dường như đã bị quên mất từ lâu. Dù chỉ là ngưng bắn, chưa chấm dứt chiến tranh, nhưng cái cảm giác hòa bình sao mà choáng ngợp, ngày hòa bình, đêm hòa bình.

Sẽ có những giây phút thực sự bình yên. Thật lạ lùng, nhìn cảnh vật quanh mình, sao như thấy chúng rõ ràng hơn, như là quen thuộc hơn, như là mình đã vô tình với chúng trong suốt những tháng ngày qua.

Đất trời Quảng Trị sau hiệp định ngưng bắn ngơ ngơ ngác ngác. Những hàng cây sống sót trong làng Cam Lộ rướn cành lá lên vẻ kinh ngạc. Người lục tục chui ra khỏi hầm, lặng lẽ, chưa thực tin vào sự bình yên. Những con gió rít trên đường 9 nghe vẫn hoang vu, buồn bã.

* Khi lệnh ngưng bắn vừa được ban bố, quân ngụy thực hiện ngay lập tức việc lấn đất. Mưu mẹo đã được tính toán từ trước. Suốt từ đông sang tây, dọc theo tuyến giáp ranh của hai bên, các chú lính rằn ri cùng nhất loạt lấn đất bằng một cung cách rất ranh mãnh và bất ngờ. Trong đó, phòng tuyến cảng Cửa Việt bị lấn nhiều nhất, có chỗ vào sâu đến hơn hai cây số.

Đúng giờ ngưng bắn, lính ngụy ào sang chốt của bộ đội, súng khoác sau lưng, tay cầm cờ trắng và thuốc lá, hồ hởi reo hò rồi chào hỏi lăng xăng.

Lính ta chiến đấu thì can đảm, thông minh nhưng lại quá thật thà trong giao tiếp. Hai bên bắt tay nhau, cùng ngồi trên chiến hào hàn huyên... Sóng biển ì ầm che khuất tiếng động cơ của những chiếc xe tăng đang mò mò trườn lên sát theo mép nước.

Rồi bất chợt, một khẩu lệnh vang lên. Tất cả lính ngụy nhất loạt rút từ trong lưng quần ra những lá cờ ba que nhỏ đã có sẵn cán, cắm ngay xuống chỗ chúng đang ngồi như là cắm thẻ nhận đất.

Lính ta bị bất ngờ, những trận xáp lá cà khốc liệt đột ngột bùng lên. Không phải nơi nào chúng cũng nhận được đất theo cách này. Riêng phòng tuyến Cửa Việt, nhờ có xe tăng yểm trợ nên chúng đánh bật bộ đội ra khá xa. Bộ đội hy sinh nhiều, hy sinh đau đớn.

Sau sự kiện lấn chiếm kiểu giang hồ này là cuộc phản kích với quy mô lớn của ta. Bộ tư lệnh B5 quyết định tổ chức một trận đánh hội sư (3 sư đoàn chủ lực hợp lại) và hợp đồng binh chủng (pháo binh, bộ binh, xe tăng) lớn nhất từ trước đến nay.

Một trận đánh quét chưa từng có, đánh vỗ mặt, lùa địch lùi xa khỏi khu vực chúng vừa lấn chiếm, có nơi lùa luôn vào đất chúng tới năm, bảy cây số.

Tôi hàng ngày nắm tin tức từ cảng Cửa Việt, trong lòng lo lắng. Đấy là vùng đất chiến đấu của trung đoàn 101, nơi bọn Huân, Túc, Nghiêm, Châu, Ứng đang lăn lộn, lăn lộn trong cái thời khắc lẽ ra đã phải được bình yên rồi.

Đây đó trên mặt trận, chiến tranh vẫn không ngưng nghỉ, dòng chết vẫn tiếp tục rỉ rả giữa đất trời quang đãng không một tiếng bom.

* Lúc này, về phía tây thị xã Quảng Trị, ngược dòng Thạch Hãn, trên các cao điểm 300 Đất, 300 Đá và đồi Mít, cuộc chiến vẫn thản nhiên tiếp diễn.

Địch quyết xóa thế da báo, tức là xóa những cứ điểm ta chiếm lõm vào đất chúng từ trước khi ngưng bắn. Vì những cứ điểm này bất kỳ lúc nào cũng có thể trở thành bàn đạp cho bộ đội tấn công.

Toàn bộ bờ phía nam sông Thạch Hãn là vùng địch. Cứ điểm đồi Mít nằm ngay ở bên ấy. Địch dồn sức đánh bật quân ta sang bên này sông. Đồi Mít lọt vào thế của thành Quảng Trị ngày trước, ba bề địch quây chặt, sau lưng là con sông. Cuộc giằng co dai dẳng khốc liệt đã gần một tháng nay.

Cơ quan sư đoàn lập một đoàn đốc chiến tung xuống hỗ trợ cho các đơn vị ở đồi Mít. Tôi được chỉ định đi trong thành phần của phòng chính trị.

Lại nai nịt ra trận. Tôi chuẩn bị hành trang rất gãy gọn, đấy là thói quen của những ngày trận mạc. Đi đánh nhau thì tư trang đơn giản. Chúng tôi cắt dọc những quả đồi phía Tây Quảng Trị rồi đổ xuống, men theo bờ Bắc sông Thạch Hãn, đi về phía các cao điểm đang tác chiến.

Một ngày đi dưới dưới bầu trời vắng lặng, đến xế chiều, càng đi càng nghe rõ tiếng đạn nổ lụp bụp. Trời chớm tối thì lọt vào vùng pháo kích của địch.

Thoạt đầu là tiếng thụi ì ùng và những cột khói mờ dựng lên. Bất chợt, vài quả đạn pháo vụt ngang qua đầu, rồi nổ ngay trước mặt, tiếng nổ đập toác không gian. Đoàn người lổn nhổn nằm ụp xuống rồi lại chạy xốc lên. Những tâm thần căng như dây đàn.

Ngực tôi lặng xuống như con thú phản ứng với hiểm nguy. Lại giống như hồi nào, mỗi khi chui vào cái vòm của tử khí là toàn thân lập tức rơi vào trạng thái lạnh lùng.

* Giao thông hào của bộ đội chạy dọc theo mép sông, loằng ngoằng lên xuống theo triền đồi. Ở đây cả hai bên bờ sông đều dựng đứng. Hầm của bộ đội khoét lõm vào bụng đồi, hầm được nối với con hào chính chạy dọc bờ sông bằng một đoạn hào ngắn.

Tôi chui vào một trong những cái hầm theo kiểu hang động ấy. Trong hang có đốt một khúc lốp cao su nhỏ để thắp sáng, làn khói khe khẽ chui vào lỗ mũi cay sè.

Tôi ở cùng hầm với người trung đội trưởng bộ binh của trung đoàn 18. Anh rất ít nói, cũng ít khi có mặt trong hầm. Chỗ cư trú thường trực của anh là đoạn hào thông xuống các tiểu đội.

Từ hầm tôi nhìn sang thấy rõ mồn một quang cảnh đồi Mít ở bên kia sông. Đồi Mít lúc này chỉ còn gốc mít, đất đồi lở lói đang rung lên bần bật. Thỉnh thoảng một cái lưng bộ đội lom khom chạy trong giao thông hào, giống như đang chơi trò trận giả của học trò.

Thỉnh thoảng một hai bóng áo rằn ri thoắt qua thoắt lại ở phía xa, lập tức các loại súng bộ binh nổ rào lên, tiếng đạn nổ nghe lắp bắp lụp bụp.

Lâu lâu, địch tổ chức một cuộc công kích. Kịch bản thường lặp đi lặp lại. Bắt đầu là pháo từ tuyến sau rót đạn vào chốt của bộ đội trên đồi, rồi xe tăng lục khục bò lên.

Xe tăng bò lên, cứ vài thước lại nã một quả đạn pháo. Pháo tăng hạ ngang nòng, bắn thẳng, đạn dộng vào sườn đồi tức ngực. Nhiều quả đạn trượt theo sườn đồi lao thẳng sang bên này sông. Bờ sông đón lấy quả đạn, nuốt lấy tiếng nổ của nó, truyền rầm rầm vào lòng đất làm tắt phụt những đốm lửa cao su.

Bộ binh địch lợi dụng lúc bộ đội đang bị hỏa lực mạnh của chúng ấn xuống hào, nhảy choi choi xông lên để hất lính ta ra khỏi chốt.

Cuộc giằng co như vậy thường diễn ra khoảng 20 phút rồi lại lặng ngắt. Xe tăng địch trườn lên bắn chán rồi rờ rờ lùi về vị trí cũ. Hàng ngày những cuộc vỗ mặt như thế diễn ra khoảng bốn, năm lần. Lính ta nếu không có hỏa lực mạnh của súng B40, B41 thì chắc chắn không thể trụ nổi.

Tôi thường mò dọc theo mép sông, xuống với các tiểu đội chốt bên bờ sông. Hàng ngày gặp những gương mặt căng thẳng, lầm lũi. Những khuôn mặt lấm lem. Những tấm thân hôi nồng mùi đất và mùi khói.

Trận địa đồi Mít lặng lẽ, tai tái. Tiếng súng bất chợt rộ ào ào rồi im bặt. Lâu lâu một tràng liên thanh thốt lên hoảng hốt. Lâu lâu một quả lựu đạn nổ bùng.

Không khí căng thẳng.

* Xế chiều hôm ấy tôi vừa hùng hục chui vào hầm, còn chưa kịp cởi cái xanhtuyarông thì hai tai thoáng ù đặc, khối đất trên đầu ập xuống, ngay lập tức ép toàn thân tôi cứng ngắc.

Sau vài giây cảm thấy chìm, cái đầu vụt tỉnh rụi, nhận ra là mình đã bị chôn rồi. Bịt bùng, đau tức và hãi hùng. Ý nghĩ đầu tiên là không lẽ chết? Chắc là chết, chết vô duyên quá!

Không thể cục cựa được. Tôi thử ngọ nguậy ngón chân, ngọ nguậy ngón tay, rồi khẽ lắc vai. Hai vai vừa hơi xục xịch thì đất lèn chặt ngay lại. Tôi hiểu rằng càng động đậy thì sẽ càng bị chôn chặt hơn.

Thế là phải lặng im ở tư thế nghiêng. Lặng im thì cảm nhận rõ sự ép của đất, đầu óc từ từ ngợp lên. Tôi cố trấn tĩnh và cố thở thật nhẹ. Hy vọng rất mỏng manh. Nếu trung đội trưởng Lưu tối nay ở lại dưới tiểu đội thì sao?.

Có thể trụ được qua đêm để hy vọng có người moi mình lên không. Tôi có cảm giác khối đất đè trên đầu mình không dày lắm, chắc khoảng vài chục phân thôi, cảm giác đó làm tôi đỡ ngợp hơn một chút.

Chưa bao giờ thấy bất lực một cách cụ thể như thế này. Nhất là ý nghĩ có thể đất sẽ bịt kín mũi. Tôi không dám cục cựa đầu. Bất lực làm cho từng đợt choáng cứ dâng lên.

Đất lạnh áp sát toàn thân, áp nặng lên đầu, lên mặt. Cô độc vô cùng tận... mình đang bị chôn sống... không một ai biết cả. Cô độc và vô lý.

Một ít đất bắt đầu len vào mũi. Những hình ảnh của cuộc sống chập chờn hiện lên làm cho tôi càng lún sâu xuống. Mệt quá, sắp điên rồi.

* Cho đến khi được anh em lôi lên, tôi là một cái xác còn thoi thóp thở.

Hai ngày sau anh Thắng ở ban thanh niên xuống thay tôi. Anh đưa tôi một lá thư. Đấy là thư của Mai Châu. Lá thư viết nguệch ngoạc, chữ tràn cả hai trang giấy học trò, không có một cái dấu chấm phẩy nào.

Tôi tựa lưng vào bờ đất giao thông hào đọc thư của Châu. Nó bị thương ở bắp chân do một mảnh gang nhỏ cắm vào. Bác sĩ trạm phẫu tiền phương mổ vài lần mà không sao tóm được cái mảnh gang ranh mãnh ấy. Nó phải ra Bắc. Toàn bộ lá thư là nỗi lo lắng cho những người ở lại.

Lằng lặng lần theo những dòng cảm xúc, nhận thấy sự chân thành của chàng công tử Hà Nội. Sự chân thành đã được cái chết và xác người làm bật lên từ trong thâm tâm rồi đóng dấu đỏ au vào tạng phủ của lính, để lính chiến trở nên giống nhau như đất.

Tôi gập tờ giấy học trò đầy chữ của thằng bạn đút vào túi áo rồi lo thu dọn hành trang. Một mình lên đường trở về. Đồi Mít lùng bùng với những cái lưng của lính ta, những cái lưng của lính địch, lúi húi, lẩn khuất bên bờ sông lở lói...

Tôi đi rồi, đồi Mít vẫn thế, chiến trận vẫn thế, những người lính gầy guộc vẫn thế...

* Cựu chiến binh Trần Luân Tín (f325, Quân đoàn 2)

* Hình: Sài Gòn, 30.4.1975.

MAI THANH HẨI 26.04.2026