Hiệu Minh - "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam"

Đề Văn tốt nghiệp trung học phổ thông năm nay có câu hỏi "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam" đang sôi nổi trên mạng. Phải thừa nhận đây là một sáng tạo rất đáng trân trọng của ban ra đề, rất thời sự, nhất là đất nước đang vươn mình.

Thực ra câu hỏi này nên gửi đến tổng bí thư Tô Lâm mới đúng địa chỉ vì ông nắm vận mệnh đất nước. Ông muốn có những Steve Jobs thì sẽ có, ông không muốn thì sẽ không có. Bạn trẻ 17 tuổi không thể trả lời câu hỏi ở tầm chiến lược hàng thế kỷ này, dù bạn có thể mơ.

Hiểu một cách ngắn gọn, “Steve Jobs của Việt Nam” là một người có khả năng tạo ra sản phẩm đột phá, xây dựng doanh nghiệp công nghệ tầm cỡ thế giới và có ảnh hưởng lớn đến xã hội.

Nước Mỹ không có công thức tạo ra Steve Jobs, Bill Gates hay Elon Musk, nên tự nhiên họ xuất hiện. Tuy nhiên, nước Mỹ tạo ra môi trường phù hợp cho nhân tài phát triển.

Có một số yếu tố quan trọng như sau để tổng bí thư Tô Lâm xem xét:

1. Giáo dục khuyến khích sáng tạo, không chỉ học để thi mà còn học cách đặt câu hỏi, tranh luận và giải quyết vấn đề. Cần khuyến khích học sinh tự làm dự án, nghiên cứu và khởi nghiệp;

2. Chấp nhận rủi ro và thất bại. Thiên tài Steve Jobs từng thất bại nhiều lần. Ông xem thất bại là kinh nghiệm chứ không phải dấu chấm hết. Xã hội và doanh nghiệp cần nhìn nhận điều đó;

3. Hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh, có vốn đầu tư mạo hiểm, cố vấn, vườn ươm doanh nghiệp. Thêm vào đó thủ tục thành lập và phát triển doanh nghiệp thuận lợi;

4. Thị trường đủ lớn và kết nối toàn cầu, các công ty cần có cơ hội tiếp cận khách hàng quốc tế. Với nước mình cần khuyến khích sử dụng tiếng Anh và hợp tác quốc tế. Muốn thế lãnh đạo nên làm gương, giỏi ngoại ngữ như ông Hồ Chí Minh;

5. Thu hút và trọng dụng nhân tài, tạo điều kiện để người giỏi trong và ngoài nước đóng góp. Đánh giá dựa trên năng lực và kết quả hơn là bằng cấp hay thâm niên, hãy bỏ qua chủ nghĩa lý lịch;

6. Đầu tư cho khoa học và công nghệ, các đột phá lớn thường dựa trên nền tảng nghiên cứu lâu dài. Cần có các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ mạnh.

Điều đáng chú ý là Steve Jobs không xuất hiện một mình. Ông là sản phẩm của cả một hệ sinh thái gồm Thung lũng Silicon, các trường đại học hàng đầu, nguồn vốn đầu tư, văn hóa đổi mới và một thị trường khổng lồ.

Vì vậy, thay vì tìm cách tạo ra “một Steve Jobs”, mục tiêu hiệu quả là xây dựng môi trường có thể tạo ra hàng trăm nhà sáng lập và nhà đổi mới xuất sắc, từ đó tự nhiên sẽ xuất hiện những cá nhân có tầm ảnh hưởng đặc biệt.

Chỉ tầm cỡ tổng bí thư chủ tịch nước mới có thể làm được những điều trên.

Chuyện thêm về Steve Jobs : Gara và sọt rác thay đổi thế giới

Jobs trong tiếng Anh nghĩa là công việc. Có lẽ do số phận đã gắn chặt Steve với lao tâm khổ tứ cho đến cuối đời, đúng như cái họ Jobs của ông.

Có chuyện vui về Steve Jobs và Bill Gates. Hai thiên tài đến Havard nói chuyện về học hành của sinh viên.

Lẽ ra được nghe những lời khuyên về chăm chỉ học hành, nghiên cứu say mê và sáng tạo thì hai ông bảo “Nếu các anh muốn làm ông chủ tầm tỷ phú thế giới thì hãy bỏ học. Bằng cấp chỉ giúp các anh làm những người làm thuê, không hơn không kém”.

Quả thật, tuổi thanh niên ngông cuồng, Steve Jobs đã bỏ dở trường đại học, và thành lập một công ty máy tính Apple, khởi nghiệp trong một cái gara xe hơi cùng vời Steve Wozniak.

Từ bàn tay trắng, từng đi hái táo thuê, mầy mò thiết kế máy tính trong gara cũ rích, tài sản của Steve Jobs ước khoảng 8,3 tỉ đô la vào năm 2010.

Bill Gates, cha đẻ của Microsoft Windows, cũng bỏ Havard và khởi nghiệp từ cái túi rỗng mà làm nên tài sản gần hàng trăm tỉ đô la.

Với Steve Jobs, giấc mơ không thể thiếu. Chả thế mà năm 1983, khi mời John Sculley đang làm Chủ tịch tập đoàn Pepsi Cola, Steve Jobs đã “mơ ước” hộ Sculley “Anh muốn suốt cuộc đời đi bán nước ngọt hay mơ ước thay đổi thế giới?”.

Steve Jobs và Bill Gates trở thành thiên tài IT nổi tiếng không phải do bằng cấp mà do giấc mơ vượt lên tầm thời đại vì muốn thay đổi hành tinh. Những đóng góp của họ trong công nghệ tin học sẽ còn được viết tới thế kỷ 22 vẫn chưa hết.

Giấc mơ thành hiện thực vì họ được sống và làm việc trong môi trường mà cơ hội đi xa của mọi người đều ngang nhau.

Có chuyên vui kể rằng, hai ông này từng kiện nhau về cái sọt rác. Trên Windows có biểu tượng Recycle Bin. Bên Mac tố cáo Windows đã ăn cắp ý tưởng này vì trong Mac có Trash. Muốn xóa file, chỉ cần kéo và thả, tựa như ta thả rác vào sọt. Khi xóa nhầm có thể bới sọt rác lấy lại.

Trash của Mac có trước và Windows dường như đã bắt chước dù biểu tượng có khác nhau. Ý tưởng đơn giản, nhưng không phải ai cũng nghĩ ra cách xóa tệp dữ liệu như Mac đã làm.

Steve nhìn sọt rác và muốn cho người dùng thấy công nghệ phức tạp đến đâu nhưng khi đến tay họ lại thật đơn giản.

Apple, Mac, iPhone, iTouch, iPad đều dựa trên nguyên lý đơn giản tiện dụng cho người tiêu dùng dù hàng nghìn chức năng được nhúng vô cùng phức tạp bên trong. Đầu ngón tay di trên màn hình tinh thể lỏng, chức năng hiện ra, biến đi, đưa bạn vào một thế giới ảo và kết nối hàng tỉ người trên hành tinh.

Steve Jobs phát biểu ở Đại học Stanford khi biết bệnh ung thư tụy sắp cướp đi cuộc đời "Thời gian của bạn có hạn, vì vậy đừng lãng phí nó bằng cách sống cuộc đời của người khác. Đừng mắc kẹt trong những giáo điều – đó là sống với kết quả suy nghĩ của người khác. Đừng để tiếng ồn từ ý kiến của người khác lấn át tiếng nói bên trong của chính bạn. Và quan trọng nhất, hãy có can đảm để đi theo trái tim và trực giác của mình."

HIỆU MINH 11.06.2026