Thái Hạo - Những chuyện không muốn viết

Hàng ngày có hàng ngàn những việc lặt vặt thế này đã trở thành “dư luận” trên các mặt báo và mạng xã hội. Chúng như lửa rơm, xèo một cái rồi tan đi, giữa ồn ào ngút ngàn.

Nhưng nhìn sâu hơn, chỉ cần một hiện tượng cá biệt thôi, người ta cũng sẽ thấy những vấn đề mang tính hệ thống, nếu thực lòng muốn sửa chữa.

Hiệu trưởng trường này giải thích, đại ý rằng, do lớp 12A3 đổi đến phòng học mới, nên nhà trường phải tháo bảng ở phòng mới ấy trả cho cái lớp vừa chuyển đi, vì bảng ấy là của phụ huynh đóng tiền mua. Nhưng cũng lưu ý, lớp 12A3 kia khi vào đầu cấp cũng đã phải đóng tiền mua bảng. Và giờ phải viết lên tường!

Như thế, ta thấy ngay một vấn đề, là đến cái bảng – thiết bị dạy học “tối thiểu của tối thiểu” trong một lớp học mà ngân sách cũng không thể đầu tư, buộc phải “xã hội hóa”. Thật kỳ dị!

Ba ngày không có bảng, phải viết lên tường. Hiệu trưởng thì giải thích rằng đang đặt về, nhưng do thời tiết xấu nên chưa giao được! Trong khi đó, lúc được đưa lên báo chí và mạng xã hội, thì ngay trong đêm bảng đã được lắp. Vậy lý do thực sự là gì? Nếu phụ huynh không đăng lên mạng xã hội thì giáo viên và học sinh còn phải viết lên tường đến khi nào? Tôi còn băn khoăn, không biết cái bảng mới này sẽ do ai trả tiền, có phải lại là phụ huynh của lớp 12A3 kia, dưới danh nghĩa “xã hội hóa”?

Xã hội hóa đã biến tướng cả chục năm nay, phụ huynh phải đóng tiền mua từng cá bảng, bộ bàn ghế, làm nhà vệ sinh, nhà để xe, đến lắp rèm cửa, sơn tường, thay mái tôn, lát nền phòng học, mua sắm tivi, máy chiếu… Nói chung là thượng vàng hạ cám, cái gì cũng nhăm nhăm vào túi tiền còm cõi đẫm mồ hôi của phụ huynh.

Trách nhiệm của chính quyền và nhà trường ở đâu trong đầu tư công cho giáo dục? Và những khoản đóng góp vô tội vạ kia đã được thu và chi tiêu ra sao, có minh bạch và liêm chính không? Câu trả lời có lẽ nằm ở sự mất niềm tin và bức xúc của phụ huynh hàng chục năm qua.

Giữa một thành phố lớn và hiện đại nhất nước, dịch vụ bao vây bốn mặt, mà để một lớp học 3 ngày không có bảng, phải viết lên tường. Vì sao thế? Do sự quan liêu, vô trách nhiệm hay đang chờ đợi điều gì?

Cũng một phần do cách thức tổ chức xã hội, mà ở nhiều trường học, dù thiếu thốn trăm bề, và đáng ra trong tình cảnh ấy hiệu trưởng phải trình lên cấp trên để đề nghị cấp kinh phí, thì họ, do sợ hoặc sợ mất lòng cấp trên, nên đã chọn cách lấy tiền từ túi phụ huynh, hoặc mặc kệ cho học sinh tự gánh chịu sự thiếu thốn ấy.

Để chặn đứng tình trạng lạm thu đã quá nhức nhối trong giáo dục, đã đến lúc nhà nước phải dứt khoát phân bổ toàn bộ nguồn kinh phí cho các nhà trường trên cả nước, từ đó làm cơ sở cấm tiệt việc thu tiền trực tiếp từ phụ huynh.

Việc xã hội hóa vẫn có thể tiến hành, nhưng phải tách khỏi nhà trường. Mỗi địa phương, ví dụ phường/xã hoặc tỉnh sẽ có một cái quỹ, công khai số tài khoản và các dự án, rồi phụ huynh, người dân, doanh nghiệp, ai có thể thì tự nguyện tài trợ. Nguồn quỹ này sẽ được phân bổ xuống cho các trường học dựa trên đề xuất kèm theo kế hoạch chi tiết cho từng dự án của họ. Tất cả tiền bạc của quỹ luôn được công khai, minh bạch trong thu chi mà bất cứ ai cũng có thể truy cập để giám sát.

Người ta vì không nhìn vào cách tổ chức và vận hành của giáo dục, nên thường chỉ đánh giá đạo đức của các đương sự mỗi khi có những bất hòa giữa phụ huynh và giáo viên. Nhưng phải thấy rằng, chừng nào nhà trường phổ thông còn phải tự kiếm tiền để hoạt động, thì chừng đó mối quan hệ vốn phải lành lạnh giữa gia đình và nhà trường sẽ còn bị đẩy đến chỗ băng hoại.

Nhà trường chỉ nên là nơi dạy học, không thể là nơi kiếm tiền/ làm tiền. Phải đẩy đồng tiền xa khỏi giáo viên và học sinh, để giữa họ chỉ còn chuyên môn, tri thức và tình cảm thầy trò, lúc ấy những lem nhem nhưng có sức phá hủy ghê gớm trong giáo dục mới có thể được tẩy sạch phần nào.

THÁI HẠO 09.10.2026