Dương Quốc Chính – Triệu người cùng vui

 

Hôm qua mình thấy người ta chuyển gần 800 hài cốt được cho là liệt sĩ (có lẽ chưa chính thức vì chưa xác minh được) từ công viên Lê Thị Riêng (trước 75 là nghĩa trang Chí Hòa - Nghĩa trang Đô thành) tới nghĩa trang TPHCM (là nghĩa trang liệt sĩ, người có công). Có lẽ là chấm dứt tìm kiếm ở công viên Lê Thị Riêng ?

Những công việc kiểu này được truyền thông mạnh, nên chả mấy ai dám đặt câu hỏi bình thường, chứ không dám nói là lộn lề.

Như mình biết thì 800 bộ hài cốt này được chôn tập thể bằng máy công binh, do công binh Việt Nam Cộng Hòa thực hiện. Trong số này, mình không dám chắc tất cả là thi thể của phía Việt Cộng, mà sẽ bao gồm khá nhiều các thi thể vô thừa nhận, người dân nhiều.

Đó là do đặc thù của trận chiến Mậu Thân ở Saigon, bên Việt Cộng đánh úp vào ngày Tết ở giữa đô thị, nên chắc chắn dân phải chết lây nhiều. Nếu dân chết gần nhà, có thể thân nhân họ đã đi tìm xác về. Nhưng Saigon cũng có đặc thù là dân các tỉnh về làm ăn, nên có thể thân nhân không biết đâu mà tìm.

Hơn nữa, lúc đó biệt động đánh là chủ lực, không mặc quân phục, nên chết thì lẫn với dân, chả phân biệt được. Có thể có cả dân cộng tác với Việt Cộng nữa. Nói chung là rất tù mù, xác vô thời nhận rất nhiều và chủ yếu là họ gom từ các điểm nóng tấn công khắp Saigon.

Ngay cả bây giờ, dân Saigon cũng rất nhiều thành phần nếu chết ngoài đường sẽ không ai nhận, do là dân lao động ngoại tỉnh về. Thời đó còn đông gấp bội do chiến tranh nên dân tỉnh dồn về Saigon kiếm sống cho an toàn và dễ kiếm tiền hơn ở nông thôn.

Đó là lý do mình dự đoán là nhiều tử thi sẽ thành "liệt sĩ” bất đắc dĩ.

Thêm nữa, vì chôn xác vô thừa nhận, nên chẳng có quan tài được. Cũng gần 60 năm rồi, nên mục nát vãn. Vì thế chắc chắn có nhiều hài cốt lẫn lộn vào nhau, khó mà phân tách. Kiểu xương chân người này lẫn với tay người kia thành bộ hài cốt hổ lốn. Chuyện này không ai tham gia đào mà dám kể, nhưng có thể đoán ra được.

Vì thế nên việc gọi là tìm mộ liệt sĩ là không đơn giản, chủ yếu do người ta bảo đây là hài cốt của liệt sĩ này thì biết vậy thôi, đi test lại cũng ốm, ai mà test ADN tất cả các mảnh xương được, xem có khớp của một người hay không? Mình có thấy video người ta vẫn chôn mộ tập thể mấy chục hài cốt về chỗ mới, tức là khả năng lớn là do không thể có cách gì phân tách họ riêng ra.

Đợt này có một ông bác sĩ tên Bản, tham gia việc khai quật, hay lên sóng để kể chuyện tuyên truyền lòng căm thù giặc sâu sắc. Ông ấy hay kể chuyện đinh với dây trói còn lại để chứng minh bên địch ác ghê. Dây trói thì không nói, nhưng đinh thì hơi ảo. Lúc đó chiến tranh cấp bách. Ai rảnh đâu lấy đinh đóng chết đối phương, cứ bắn hay lấy lê, dao mà đâm thôi.

Thường những người bị bắt và thẩm vấn sẽ bị bỏ tù, tra khảo lấy tin, chứ mấy khi đóng đinh vào đầu hay tay đến chết rồi vứt xác ra chỗ vô thừa nhận. Kiểu ấy chỉ có ở chính quyền kiểu bất hợp pháp, tạm thời, giang hồ. Chứ quốc gia có luật lệ, người ta không dám làm thế trên diện rộng, khi mà báo chí quốc tế soi mói đủ thứ, nhất là ngay giữa đô thành Saigon. Như vụ anh Bảy Lốp bị bắt, nhà báo Tây họ chụp liền, trốn vào mắt.

Việc đóng đinh này có thể cũng có, chuyện gì mà chả có thể được, nhưng không nên hiểu nó phổ biến như ở chỗ vô pháp vô thiên mà cũng thời điểm đó là có.

Đó là trận Mậu Thân ở Huế, cũng kịch bản tương tự, quân Việt Cộng đột kích bất ngờ vào đêm 30 Tết, cướp được chính quyền ở Huế (lúc đó gọi là thị xã thì phải), tức là ở khu vực đô thị thôi. Bên Việt Cộng quản lý Huế được gần 1 tháng trong khi phía Mỹ và Việt Nam Cộng Hòa tái chiếm dần. Đây là đô thị duy nhất mà phe cộng sản chiếm được chính quyền ở đô thị lâu như vậy, các nơi khác thường không chiếm được, bị tái chiếm ngay.

Chính vì thế nên họ lập nên chính quyền lâm thời, do một tổ chức cánh tả thân cộng sản lãnh đạo (bản chất vẫn là cộng sản quản thôi), đó là Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam. Đây chính là một trong hai tổ chức tiền thân lập nên Chính phủ Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Đa số mọi người chỉ biết chính phủ này là đổi tên từ Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam (Mỹ và Việt Nam Cộng Hòa gọi là Việt Cộng).

Chính quyền tạm thời ở Huế này mới thực sự vô pháp vô thiên, cũng dễ hiểu, vì lúc đó lộn xộn, ai mà quản được. Nên từ đó dẫn tới nhiều cuộc ám sát, xử án qua loa qua tòa án nhân dân, nên nhiều người bị giết. Có thể chỉ do mâu thuẫn cá nhân, bị coi là nợ máu, đa phần nạn nhân là liên quan tới chính quyền Việt Nam Cộng Hòa.

 

Chuyện này cứ Google hay hỏi AI từ khóa “Thảm sát Huế Mậu Thân” là ra đống tư liệu, có cả ảnh khai quật mộ tập thể. Theo những nguồn đó, tất nhiên sách báo bây giờ không xác nhận, thì ngoài việc bị xử kiểu kia, thì hố chôn tập thể cũng có cả xác chết vô thừa nhận. Ở khe Đá Mài còn một hố chôn khác là do quân Việt Cộng rút lên núi đem theo tù binh thì phải giết bớt để thoát cho nhanh. Đấy là người ta kể thế, có ảnh chụp nữa, mình không khẳng định được đúng hay sai đến đâu, mà logic thì cũng phù hợp ít nhiều.

Vì thế nên ở Huế, dịp tết âm thì có nhiều đám giỗ lắm. Có khi còn nhiều hơn ở Saigon.

Nói rộng thêm về các xác chết vô thừa nhận trong chiến tranh. Thì dịp tháng 4-1975 có lẽ là nhiều hơn cả. Do tốc độ quá nhanh, nên nhiều địa phương cũng rơi vào vô chính phủ trong thời gian ngắn, nên tình trạng như Huế cũng diễn ra ít nhiều. Ngoài ra, do đoàn dân di tản chạy lẫn với quân, bị Việt Cộng pháo kích, thì chết đường chết chợ rất nhiều luôn. Điển hình nhất là vụ triệt thoái cao nguyên, quân Việt Nam Cộng Hòa chạy khỏi Tây Nguyên lẫn với dân. Bị quân cộng sản đánh chặn, đạn nào có mắt được. Chuyện tương tự ở Đại lộ kinh hoàng ở Quảng Trị năm 72, nhưng có lẽ dân chết mất xác ít hơn, do vùng đó Việt Nam Cộng Hòa vẫn quản lý được.

Quay về chuyện xét nghiệm ADN. Mình có hỏi người tham gia xét nghiệm, được biết là người ta đào hết cả lên, lấy xương để lấy mẫu ADN theo công nghệ mới. Có thể lấy được mẫu ADN từ cả trăm năm trước, để đưa vào một ngân hàng ADN.

Đồng thời, người dân cần tìm mộ thân nhân cũng đi lấy mẫu ADN, ưu tiên mối quan hệ "đằng gái”, vì công nghệ mới so sánh dễ hơn. Chi tiết hỏi Google, vì bài này không nói chuyện phổ thông đó.

Sau khi có hai bộ dữ liệu ADN, sẽ là dạng số, người ta dùng phần mềm để chạy thuật toán so sánh xem bộ nào khớp với bộ nào. Tùy số lượng mẫu, quá trình chạy này có thể vài ngày tới cả tuần. Khi tìm thấy hai mẫu tương đồng là suy ra được về thân nhân và truy nguồn hài cốt được xem đó là ai từ thân nhân người đó. Tất nhiên người ta cũng chỉ lấy mẫu được ở một vài vị trí xương mà ít bị phá hủy ADN, không phải khúc nào cũng dùng được nhé. Nên cũng sẽ có “hài cốt” không lấy được ADN đâu. Nên đào lên lại chôn xuống thôi.

Cách này hay ở chỗ lưu trữ ngân hàng dữ liệu quốc gia luôn. Cứ ai đi tìm mộ người thân là đi lấy mẫu đưa vào ngân hàng ADN thân nhân để chờ đó rồi chạy phần mềm so sánh với dữ liệu ngân hàng ADN hài cốt. Khi đó việc gắn ID kết nối mẫu ADN với hài cốt là cực quan trọng, ví dụ phần mềm chạy ra kết quả khớp thì nó phải chỉ luôn hài cốt đó đang được lưu trữ ở địa chỉ nào. Nhầm lẫn cái là thân nhân nhận hài cốt thờ cúng nhầm luôn! Chắc cú phải test lần nữa khi nhận cốt, nhưng ai mà test hết được từng khúc xương xem lẫn của ông đồng đội nằm cạnh hay không? Thế nên cũng có độ hên xui nhất định, tùy cái tâm của ông khai quật nữa.

Công nghệ kiểu này là rất hay, nhưng không nên chỉ hay cho một bên, mà nên ứng dụng cho cả nước, để người dân đi tìm mộ thân nhân thất lạc. Liệt sĩ thì ngân sách đài thọ hết, còn người dân (bao gồm tử sĩ Việt Nam Cộng Hòa) thì có thể xã hội hóa, dân họ tự trả tiền công. Kiểu gì trong số 800 hài cốt kia chả có dân thường nữa?

Tức là bất cứ ai có thân nhân mất tích cũng được lấy mẫu vào ngân hàng dữ liệu, và bất cứ hài cốt nào được tìm thấy cũng có thể được lấy mẫu ADN hài cốt.

Nếu làm được như vậy, thì người dân cả nước, bất kể bên nào, đều cùng hoan hỉ. Và là hành động hàn gắn vết thương chiến tranh một cách thực chất, cả triệu người vui mà không ai buồn lắm.

DƯƠNG QUỐC CHÍNH 15.10.2026