Nguyễn Thông - Thắc mắc về dùng từ doanh nhân

Nói ngay, thắc mắc của ông hàng xóm chứ không phải của nhà cháu. Lão hỏi khó (người xưa gọi là "vấn nạn" - từ này rất nhiều người, nhất là các nhà báo, dùng sai tè le), kể ra cũng có lý.

Chả là, ở xứ ta vốn rất nhiều ngày này ngày nọ, thì ngày 13.10 hằng năm là "ngày doanh nhân". Cũng kiểu dạng ngày kỵ, cúng giỗ, kỷ niệm, chào mừng, tưởng nhớ, biết ơn, sinh nhật. Hôm nay 13.10.2026, trúng ngày ấy.

Chính quyền đặt ra "Ngày doanh nhân Việt Nam" nhưng trên thực tế chủ yếu dành cho các nhà sản xuất, chế tạo, chế biến, đầu tư vốn liếng tiền bạc vào hoạt động nào đó làm ra sản phẩm.

Họ là những nhà công nghiệp, làm kinh tế, dịch vụ (giao thông chẳng hạn) nhưng chủ yếu sản xuất công nghiệp chứ không buôn bán, trao đổi hàng hóa. Nông dân cũng là nhà sản xuất, tuy nhiên không được tính vào đối tượng này, mặc dù ai cũng phải ăn gạo do họ sản xuất ra, thế mới quái.

Vậy thì tên gọi kia có điều chưa ổn.

“Doanh" có nghĩa chính để chỉ sự kinh doanh, cụ thể là buôn bán, thương nghiệp, trao đổi hàng hóa. Các cuốn từ điển của Thiều Chửu, Đào Duy Anh, Nguyễn Quốc Hùng đều giải nghĩa vậy. Trong từ Hán Việt thì “doanh” và “thương” gần nghĩa, để chỉ sự buôn bán. Người (nhân) làm công việc buôn bán (doanh, thương) được gọi là doanh nhân, thương nhân. Ngành này được gọi là thương nghiệp. Doanh nhân, thương nhân chỉ làm việc trao đổi hàng, phân phối hàng, bán hàng có sẵn, chứ không sản xuất ra hàng. Đại loại vậy.

Rõ ràng có sự nhầm lẫn. Lập ra hội doanh nghiệp nhưng hội viên lại là những nhà công nghiệp, nhà sản xuất thì rõ ràng tên gọi hội chưa chính xác. Định ra “Ngày doanh nhân Việt Nam” 13.10 nhưng người buôn bán, kinh doanh lại không phải chủ thể, há chẳng sai lẫn lắm sao.

Vậy 13.10 gọi là ngày gì, gọi thế nào cho trang trọng, chính xác, đúng đối tượng… Điều này, đừng giao cho tuyên giáo, còn các nhà ngôn ngữ lâu nay quen “im lặng là vàng”, “mũ ni che tai” hơi bị nhiều rồi, chả trông mong gì.

Vụ “doanh” này, có nhẽ phải nhờ bác Ngô Tuyên hoặc chú Hoàng Tuấn Công, nhỉ.

NGUYỄN THÔNG 12.10.2026