Nguyễn Văn Tuấn - Cuộc chiến 1979 chưa khép lại ở ... Canada

 

Một bản tin đáng chú ý trên BBC nhưng báo chí Việt Nam chưa đề cập: Gia Nã Đại (Canada) đang xem xét trục xuất một cựu quân nhân Trung Quốc vì những cáo buộc liên quan đến tội ác chống nhân loại trong cuộc chiến biên giới Việt–Trung 1979 [1].

Đó là ông Rong Xiang Yuan (chưa biết dịch sang tiếng Việt là gì), từng là sĩ quan Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, tham gia chiến đấu tại biên giới Việt Nam trong thập niên 1980. Sau khi giải ngũ, ông sang Gia Nã Đại định cư và trở thành một nhân vật có ảnh hưởng trong cộng đồng người Hoa.

Gần bốn thập niên sau, quá khứ quân sự của ông lại được cơ quan chức năng Gia Nã Đại xem xét. Cần nói rõ rằng đây mới là những cáo buộc, chưa phải kết luận của tòa án. Tham gia chiến tranh không đồng nghĩa với phạm tội ác chiến tranh.

Điều khiến tôi suy nghĩ là sự tương phản trong cách người ta nhìn lại cuộc chiến đó.

 

Ở Gia Nã Đại, những hành vi bị cáo buộc xảy ra trong một cuộc chiến cách đây gần 40 năm ở tận Việt Nam vẫn có thể trở thành vấn đề pháp lý. Trong khi đó, ở ngay Việt Nam, cuộc chiến biên giới tháng 2/1979 lại là một chương lịch sử ít được nhắc đến trong diễn ngôn chánh thức.

Từ khi Việt Nam và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ năm 1991, việc tưởng niệm và thảo luận công khai về cuộc chiến này có phần dè dặt. Những năm gần đây đã có thay đổi, nhưng mức độ quan tâm chánh thức vẫn chưa tương xứng với ý nghĩa lịch sử của cuộc chiến và những mất mát của người dân.

Dù hiểu rằng quan hệ ngoại giao đòi hỏi sự thận trọng, nhưng duy trì quan hệ hữu nghị trong hiện tại không có nghĩa là phải né tránh những sự thật của quá khứ.

Chiến tranh đã qua. Quan hệ giữa hai nước đã thay đổi. Nhưng những người lính đã hy sinh, những thường dân đã thiệt mạng và những gia đình chịu mất mát vẫn là một phần của lịch sử dân tộc.

Một quốc gia có thể hướng đến tương lai mà không cần lãng quên quá khứ. Và tình hữu nghị giữa các dân tộc, xét cho cùng, nên được xây dựng trên sự hiểu biết và tôn trọng lịch sử, chớ không phải sự im lặng.

Chiến tranh có thể kết thúc bằng một thỏa thuận chánh trị. Nhưng ký ức lịch sử không nên kết thúc bằng sự im lặng. Gia Nã Đại đã chỉ cho chúng ta điều đó.

NGUYỄN VĂN TUẤN 16.10.2026