Ngày 09/10/2026, Giải Nobel Hòa bình được trao cho bà Navanethem “Navi” Pillay, luật gia Nam Phi, cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc và từng là thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).
Ủy ban Nobel tôn vinh những đóng góp của bà cho hòa bình và luật pháp quốc tế. Không có tuyên bố chính thức nào nói rằng giải thưởng này nhằm chống Donald Trump. Nhưng đôi khi, ý nghĩa của một sự kiện không chỉ nằm trong lời giải thích chính thức, mà còn trong bối cảnh nó diễn ra.
Bà Navi Pillay không chỉ là một luật gia thông thường, bà là biểu tượng của tinh thần thượng tôn pháp luật. Khi vinh danh bà, Ủy ban Nobel Na Uy đã thẳng thắn tuyên bố lý do: Đó là vì những nỗ lực kiên cường nhằm bảo vệ hệ thống luật pháp quốc tế trong một thời đại mà "luật lệ của kẻ mạnh đang có xu hướng lấn lướt".
Đáng chú ý hơn, bà Pillay cũng chính là người đứng đầu phái đoàn điều tra của Liên Hợp Quốc từng đưa ra những báo cáo đanh thép về cuộc xung đột căng thẳng tại Gaza. Đây chính là ngòi nổ cốt lõi khiến mối quan hệ giữa chính quyền Mỹ và các thiết chế tư pháp quốc tế leo thang đến mức đóng băng như hiện tại.
Dưới thời Trump, Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với thẩm phán, công tố viên và những quan chức của ICC. Washington phản đối thẩm quyền của tòa án trong các vụ việc liên quan đến Mỹ và Israel, cho rằng ICC xâm phạm chủ quyền quốc gia.
Đó là lập trường của chính quyền Mỹ. Nhưng câu chuyện không dừng lại ở những tranh chấp pháp lý.
Tháng 9/2026, Trump còn công khai kêu gọi các quốc gia thành viên rút khỏi ICC, gọi đây là một thiết chế “bất hảo”. Chính quyền của ông đồng thời gia tăng sức ép ngoại giao nhằm cô lập tòa án quốc tế này. Lời kêu gọi ấy không tạo ra được một làn sóng rút lui.
Theo Reuters ngày 24/09, Naoero, quốc đảo Thái Bình Dương còn được gọi là Nauru, là nước duy nhất chính thức cam kết rút khỏi ICC trong bối cảnh này. Đến ngày 30/09, cơ quan điều hành của ICC đã ra tuyên bố bày tỏ quan ngại về các bước đi của Naoero và kêu gọi nước này tiếp tục là thành viên.
Điều đó cho thấy sức ép từ Washington là có thật, nhưng cũng cho thấy hầu hết các quốc gia trong 125 thành viên vẫn không làm theo lời kêu gọi của Trump.
Vậy vấn đề cốt lõi nằm ở đâu?
ICC được thành lập để truy cứu trách nhiệm đối với những tội ác nghiêm trọng nhất: diệt chủng, tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh. Tòa án không hoàn hảo, thẩm quyền có giới hạn và các quyết định của nó hoàn toàn có thể bị tranh luận. Nhưng một thiết chế tư pháp quốc tế không thể hoạt động độc lập nếu các thẩm phán phải lo sợ bị trừng phạt mỗi khi đưa ra quyết định mà một cường quốc không hài lòng.
Hãy thử hình dung: Nếu một quốc gia đủ mạnh có thể trừng phạt những người thực thi công lý, gây sức ép để các nước khác rời bỏ thiết chế ấy, thì ai sẽ được hưởng lợi khi cơ chế truy cứu trách nhiệm quốc tế suy yếu?
Những nguyên tắc của trật tự quốc tế sau Thế chiến II vốn chưa bao giờ được thực hiện hoàn hảo. Các cường quốc vẫn có lúc hành xử theo lợi ích riêng, còn luật pháp quốc tế vẫn tồn tại những khoảng trống và bất bình đẳng. Nhưng khát vọng xây dựng một thế giới trong đó sức mạnh không phải là tiêu chuẩn duy nhất để phân định đúng sai vẫn là điều đáng bảo vệ.
Một tổng thống có thể nói về sức mạnh nước Mỹ. Nhưng sức mạnh không chỉ được đo bằng quân đội, thuế quan hay khả năng buộc người khác nhượng bộ. Nó còn được đo bằng mức độ thế giới tin tưởng vào những cam kết và nguyên tắc mà nước Mỹ tuyên bố bảo vệ. Nếu luật lệ chỉ được tôn trọng khi có lợi cho kẻ mạnh, thì luật lệ ấy còn bảo vệ được ai?
Bởi vậy, khi Nobel Hòa bình được trao cho bà Pillay, người từng phục vụ tại ICC, trong lúc chính quyền Trump gây sức ép lên chính thiết chế này, sự tương phản ấy tự nó đã gợi ra nhiều suy nghĩ.
Sự tương phản ấy không dừng lại ở bối cảnh lịch sử, mà nó vừa được đẩy lên cao trào ngay sau khi giải thưởng được công bố. Chỉ cách đây ít giờ, chính quyền Donald Trump đã lên tiếng chỉ trích gay gắt Ủy ban Nobel, cho rằng họ đang "làm hạ thấp giá trị" của giải thưởng Hòa bình khi vinh danh bà Pillay.
Phản ứng lập tức và đầy giận dữ này từ Washington như một minh chứng sống động, càng làm nổi bật hơn cái hố sâu ngăn cách giữa một bên là quyền lực hành pháp tối cao và một bên là khát vọng bảo vệ công lý.
Thế giới sẽ đi về đâu nếu luật pháp phải lùi bước mỗi khi đối diện với quyền lực?
Hòa bình không chỉ là lúc súng ngừng nổ. Hòa bình còn là một trật tự trong đó các quốc gia cùng chấp nhận những nguyên tắc chung, và không ai được mặc nhiên đứng trên luật pháp chỉ vì mình mạnh hơn người khác.
Nếu trật tự ấy bị phá vỡ, cái giá cuối cùng không chỉ do các chính phủ phải trả. Những người dân bình thường ở khắp nơi mới là những người có nguy cơ phải gánh chịu hậu quả.
LÊ DIỄN ĐỨC 09.10.2026
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.