Nguyễn Đình Ấm – Sự khốn cùng của hàng không Nga

 

Những năm1990, mỗi lần lên Nội Bài thấy chiếc IL86 của Liên Xô 350 ghế đã thấy “kinh khủng” quá. Hồi ấy ngành hàng không Liên Xô là “thần tượng” của Việt Nam.Tàu bay Liên Xô “làm mưa làm gió” ở các nước xã hội chủ nghĩa và một số nước thân Liên Xô như Ai Cập, Syria, Iran…

Hồi ấy Hàng không Việt Nam có đội máy bay thương mại, tất cả là tàu bay của Liên Xô: Tupolev TU- 134, IL 14, IL 18-18, Antonov 2 (AN2), Antonov 24(AN 24), AN 26 (vận tải) YAK 40(2 chiếc). Sau năm 1975 Hàng không Việt Nam được bổ sung thêm một số tàu bay Mỹ: 2 Boeing 707, các máy bay DC-3 DC- 4, 6, 9, C130 (vận tải) nhưng chỉ hoạt động đến những năm 1980 hết phụ tùng là vào kho đồng nát.Hai chiếc Boeing 707 số 415,416 bán cho một hãng hàng không Ấn Độ.

Thời bao cấp Hàng không Việt Nam có phi đội cỡ lớn nhất ở Đông Nam Á về số lượng tàu bay nhưng sử dụng rất ít, mỗi năm chỉ chuyên chở 500.000-700.000 khách theo chỉ tiêu xăng dầu được bộ quốc phòng cung ứng. Đường bay duy nhất đến nước tư bản là Hà Nội, Sài Gòn-Bangkok chở khách HCR do Liên Hiệp Quốc thuê bằng TU-134.

Năm 2021 Hàng không Nga có 1.300 tàu bay, trong đó 800 chiếc Boeing, Airbus thân rộng bay đường dài thuê của các hãng hàng không phương tây. Hãng hàng không quốc gia Aeroflot Airline của Nga là một trong những hãng lớn nhất thế giới với 189 tàu bay, Aeroflot Group có 356 chiếc với hàng trăm đường bay đi khắp trong nước và các lục địa.

Về chế tạo tàu bay, Liên Xô trước năm 1970 chỉ kém Mỹ (năm 1970 châu Âu mới chế tạo chiếc Airbus đầu tiên). Vì vậy trước những năm 1990, Liên Xô và sau đó Nga vẫn là một trong ba cường quốc hàng không vũ trụ. Sau khi Liên Xô sụp đổ, Nga thành nước “nửa dân chủ” hàng không Nga bắt đầu hòa nhập với thế giới.

Từ năm 2014, khi Putin dùng mưu mẹo cướp bán đảo Crimea của Ukraina thì phương Tây bắt đầu cấm vận một phần kinh tế Nga. Đến tháng 2/2022 Putin tưởng “dễ ăn”, ồ ạt xâm lược toàn diện Ukraina thì phương Tây cấm vận nước Nga còn nghiệt ngã hơn thời Mỹ cấm vận Việt Nam.

Thời Việt Nam bị cấm vận ngành hàng không rất thảm hại. Máy bay Nga bán cho Việt Nam chủ yếu loại nhỏ, chặng bay ngắn, tiện nghi kém, tốn nhiên liệu, rất ồn. Vì vậy hàng không Việt Nam gần như không thể bay quốc tế. Trong khi các hãng hàng không đối tác bay Boeing, Airbus thì khách nào chịu bay trên những chiếc TU-134, IL18, AN24 “đối ứng” kém tiện nghi, chật chội, tiếng ồn lớn ngoài Lào, Campuchia, Triều Tiên ?

Sau năm 1975 Air France bay Boeing 747 từ Paris sang Sài Gòn mỗi tuần 1 chuyến nhưng Việt Nam không có máy bay bay đối ứng, rất thiệt thòi. Các hãng hàng không Bulgari, Hà Lan…bay thử sang Sài Gòn một thời gian lỗ quá dừng bay.

Tôi bị chạnh lòng nhất là tháng 6/1990 “tháp tùng” chiếc TU-134 bay sang Kuala Lumpur (Malaysia) mở đường bay Việt Nam-Malaysia. Khi chiếc TU-134 hạ cánh ở cảng hàng không Subang, ra khỏi tàu bay đi một đoạn nhìn lại mà cám cảnh quá. Chiếc TU-134 bé tẹo đậu cạnh những chiếc Airbus 300, Boeing 747 chẳng khác con chim chích ghẻ đậu cạnh con bồ nông. Khi họp báo, một phóng viên Malaysia hỏi:

- Các ngài bay đến nước tôi bằng tàu bay gì, thì đại diện Hàng không Việt Nam trả lời: Tupolev 134…

Anh nhà báo kia thốt lên: Fighter! (Máy bay chiến đấu?)

Có thể anh ta nghĩ Việt Nam là nước toàn “chiến đấu”, hoặc nhìn thấy chiếc TU-134 nhỏ bé cánh xuôi quá về phía sau với cái đầu nhọn hoắt như chiếc tiêm kích chăng?

Nay Hàng không Nga bị cấm vận tức không thể thuê, mua Boeing, Airbus, phụ tùng, bảo hiểm, không được bay đến hầu hết các nước tư bản…Hàng không là kinh tế đối ngoại mà chỉ bay trong nước thì còn gì là hàng không. Nay Nga cũng khó có thể chế tạo máy bay thương mại khi không thể mua các loại chip cao cấp, hệ thống điện tử hàng không, tự động hóa để tự sản xuất, nên phi đội chỉ ngày càng mai một.

Interfax thống kê sản lượng chở khách của 11 hãng hàng không Nga năm 2021 chuyên chở 128 triệu khách. Sau một năm xâm lược Ukraina năm 2023 là 98,9 triệu vì nhiều đường bay sang phương Tây bị đóng, và số máy bay “đắp chiếu” của các hãng hàng không Nga có tới 19-29 % do không có phụ tùng thay thế, không mua được bảo hiểm và cả thiếu xăng…Như vậy là phi đội tàu bay Boeing, Airbus chiếm 80 % luôn bị mai một, và chỉ thời gian ngắn nữa sẽ đắp chiếu hết, trong khi việc chế tạo tàu bay trong nước cũng khó khăn.

Sự kiện Putin phải hạ mình xin Việt Nam cho thuê ướt tầu bay về dùng thì thấy thảm hại như thế nào. Thời gian Việt Nam bị cấm vận cũng đi sục sạo khắp nơi lén lút thuê tàu bay của nước ngoài để bay “đối ứng”. Cũng vài lần thuê được của những hãng “xó xỉnh” như chiếc Boeing737-300của hãng Transavia (HàLan), TEA (Tran European Airway-ở Bỉ) … Những tàu bay thuê này không được sơn cờ Việt Nam nhưng rồi cũng bị lộ, đang bay thì phải dừng, trả máy bay.

Nay Hàng không Nga ngoài thiếu phương tiện, chỉ được bay đến vài nước lạc hậu, không được bay đến các thị trường giàu có, trù phú của phương Tây. Hàng ngày lại còn nơm nớp lo UAV của Ukraina quấy nhiễu, hàng trăm chuyến bay phải hủy, chậm theo “ý muốn của Ukraina”. Đến chuyên cơ của Putin cũng bị chậm, hủy do UAV Ukraina…

Ngành hàng không của một cường quốc ở thế kỷ 21, đất nước rộng mênh mông mà bị “nhốt”, chết mòn như thế thật quả là khốn cùng.

Ảnh: Tàu bay TU-134 76 ghế, “oách” nhất của Hàng không Việt Nam thời xưa

NGUYỄN ĐÌNH ẤM 14.10.2026