Trước năm 1975 tôi chưa biết đô thị của miền Nam nó như thế nào, bởi quê tôi ngoài miền Bắc. Nhưng tôi biết thị xã Quảng Trị, đó là sau ngày 01/05 năm 1972 Quảng Trị hoàn toàn giải phóng, Trung đoàn 102 của chúng tôi vào tiếp quản.
Những tòa nhà, những con đường, những cửa hiệu... Đủ cho tôi thấy đô thị miền Nam rất khác đô thị miền Bắc, cụ thể là giầu đẹp hơn. Tại sao tôi khẳng định vậy? Bởi Quảng Trị là tỉnh nghèo nhất miền Nam mà còn được như thế này, thì các tỉnh thành khác chắc chắn còn giầu đẹp hơn.
Đúng 10 giờ 30 phút ngày 28/04 Sư đoàn 308 của tôi làm chủ được căn cứ Đông Hà, thì ba ngày sau tức 01/05 Quảng Trị hoàn toàn được giải phóng. Trung đoàn 102 của tôi vinh đự được vào tiếp quản thi xã. Dẫu lúc ấy thị xã không một bóng người, không một nhà nào mở cửa nhưng bảng hiệu vẫn còn giữ nguyên.
Mới đầu tôi vào một tiệm chụp hình có tên " Ly Ly ". Tôi nhìn một loạt các khung hình tấm nào tôi cũng thấy đẹp mặc dù lúc ấy cũng chỉ là ảnh trắng đen, thế nhưng nước ảnh của họ rất nét cứ y như thật ấy. Nhìn những tấm hình nữ sinh trường THPT Nguyễn Hoàng mà mê, em nào cũng lung linh với chiếc áo dài trắng tinh thật là duyên dáng, thật là trí thức.
Thôi kệ chẳng biết đâu mà bình luận, cứ thấy em nào đẹp là tôi lượm, lượm trăm em bỏ vào ba lô đi hành quân đường dài vẫn thấy nhẹ tênh.
Sau đó tôi sang cửa hàng bán sách. Tôi cũng nhìn một loạt giá sách phải nói là rất gọn gàng ngăn nắp khu nào ra khu ấy, tôi tới ngay quầy bán truyện. Tôi thật ngỡ ngàng sao ở đây cũng có tác phẩm "Tắt Đèn" của Ngô Tất Tố. "Bước Đường Cùng" của Nguyễn Công Hoan. Thơ của Nguyễn Bính, của Xuân Diệu, của Tố Hữu cũng có luôn. Lạ thật những nhà văn, nhà thơ này đều là đảng viên Đảng Cộng sản, phía Việt Nam Cộng Hòa họ có ưa gì những người cộng sản đâu? Thế mà họ vẫn cho xuất bản?
Nhìn thấy mấy cuốn tiểu thuyết tôi thích quá như vớ được Vàng, tôi vơ vội một chồng về coi. Nhớ xưa ngoài miền Bắc cấm đọc tiểu thuyết, ấy vậy mà tôi vẫn tìm được tác phẩm: "Đồi Thông Hai Mộ", "Hai Cánh Hoa Đào", "Nhãn Đầu Mùa". Tôi ngấu nghiến đọc thuộc lòng không bỏ sót một câu.
Tôi vừa xoay lưng tính quay về thì lại phát hiện kệ bên có chồng sách giáo khoa "Trung Học Đệ Nhất Cấp". Thế là tôi lựa mấy quyển văn học mục đích là để xem nền giáo dục của miền Nam ra sao? Nghe nói phương châm giáo dục của họ là: " Nhân Bản - Dân Tộc - Khai Phóng " vậy thì tốt quá, tôi trân trọng cái ý tưởng đó của họ.
Rồi tôi dạo quanh mấy con phố thấy rất nhiều bảng hiệu hấp dẫn: Nào là sửa chữa radio ti vi, nào là thâu băng cassette, nào là sửa chữa xe máy... Ồ tôi cũng chẳng hiểu ti vi nó là cái gì? Cassette nó là cái gì? Bởi ngoài Bắc tôi có nghe thấy ai nói mấy cái món này bao giờ đâu?
Tôi vào cửa hàng xe đạp. Ôi chao ôi hoa cả mắt, sao nhiều xe Peugeot thế? Khi đó ở ngoài Bắc xe đạp là cả một gia tài. Nhớ hồi ấy bố mẹ tôi chắt chiu cả đời mà không mua nổi chiếc xe đạp, đến khi chơi hội thóc lúa bán đi mới có tiền mua được một chiếc xe đạp Phượng Hoàng cũ rích cho tôi đi học thấy đã sang chảnh lắm rồi. Giá như đơn vị cho phép, tôi sẽ lượm một mớ phụ tùng đủ nắp ráp một chiếc xe đạp thì tốt quá nhỉ.
Tôi vòng qua khu chợ, có vẻ đây là những con phố sầm uất nhất rất nhiều tiệm bán vàng, tiệm bán đồng hồ, tiệm bán vải... Nhiều thế thôi nhưng tiệm nào cũng sạch trơn, có thể là họ đem đi chôn giấu ở đâu rồi? Nhưng cũng là thể hiện một thành phố khác hẳn miền Bắc.
Khác ở chỗ nào? Lớp trẻ giờ không biết xưa đâu, cái thời bao cấp ấy là công thương. Tất cả cửa hàng, cửa hiệu nhà nước quản lý như Mậu Dịch Quốc Doanh, Bách Hóa Tổng Hợp, Hợp tác xã Mua Bán. Gọi là " Bách Hóa Tổng Hợp " nghe có vẻ nhiều hàng hóa lắm, nhưng thực chất không có nhiều. Chỗ quầy này bán hàng cung cấp, chỗ quầy kia bán hàng phân phối, chỗ quầy tự do thì giá trên trời, dưới đất người dân lấy đâu ra tiền mà mua? Nhân viên cửa hàng lượm lờ đi lại như biểu diễn người mẫu, hay ngồi nhìn nhau kiếm chuyện " buôn dưa lê " hết giờ thì về, cuối tháng lĩnh lương. Chẳng ai quan tâm bán được hàng hay không bán được hàng.
Đúng là miền Nam của tư bản chủ nghĩa, miền Bắc của xã hội chủ nghĩa khác nhau một trời, một vực. Ở đây tôi không có bình luận tốt hay xấu bên nào hết, mà tôi chỉ nói những gì tôi thấy.
... Trở lại câu chuyện " Thị Xã Quảng Trị ". Sau ngày 28/06/1972 Mỹ và Quân đội Sài Gòn mở cuộc hành quân tái chiếm Quảng Trị. Ba ngày sau thị xã tan hoang giống y như một đống gạch vụn khổng lồ bên các hố bom, hố pháo. Con sông Thạch Hãn trong xanh và thơ mộng là niềm tự hào của người dân thị xã giờ là bom rơi, pháo nổ đục ngầu hơn cả phù sa. Trong chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ sông Thạch Hãn lại là con đường chiến lược số Một, là huyết mạch chính của bộ đội ta ra, vào Thành Cổ. Cũng là " tọa độ lửa " của máy bay Mỹ ném bom và pháo kích Mỹ oanh tạc.
Ôi! Dòng sông Thạch Hãn luôn đỏ ngầu máu tươi lênh láng của đồng đội tôi!
Sau mấy mươi năm xa cách, giờ trở lại thị xã Quảng Trị tôi cũng không thể nào nhận được ra bởi đường phố, nhà cửa giờ đã đổi thay to đẹp hơn xưa, đàng hoàng hơn xưa, nhưng ký ức thì vẫn còn mãi trong tôi: Mùa Hè Đỏ Lửa 1972.
LƯƠNG HÒA, Quảng Trị 17/08/2026
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.