Tino Cao – Nước Pháp chao đảo giữa làn sóng biểu tình và bạo loạn

 

Sáng Chủ nhật, 18 tháng 10, nước Pháp thức dậy giữa cảnh đổ nát sau một ngày bạo loạn kinh hoàng. Trên những đại lộ ở Paris, kính vỡ phủ đầy vỉa hè, xe hơi cháy trơ khung, hàng loạt cửa tiệm bị đập phá, cướp bóc.

Tại Limoges, thành phố nổi tiếng về nghề sản xuất đồ sứ ở miền Trung nước Pháp, tòa thị chính được xây dựng từ thế kỷ 19 bị lửa thiêu rụi phần lớn. Từ Lille ở miền Bắc đến Marseille bên bờ Địa Trung Hải, những cuộc biểu tình chống chính phủ đã biến thành những vụ đụng độ dữ dội với cảnh sát, đốt phá công sở và tấn công các cơ sở thương mại.

Đất nước từng chứng kiến bao cuộc nổi dậy chấn động lịch sử nay lại trải qua một ngày cuối tuần bạo loạn khiến ngay cả người Pháp, vốn coi biểu tình như cơm bữa, một thứ “đặc sản” chính trị của xứ mình, cũng phải bàng hoàng.

Theo Bộ Nội vụ Pháp, gần 2.400 người bị bắt giữ trong ngày thứ Bảy, 17 tháng 10. Gần 1.000 cảnh sát bị thương, trong đó có bảy người bị thương nặng. Khoảng 1.500 cửa hàng trên toàn quốc bị phá hoại hoặc cướp bóc. Giới thương mại ước tính thiệt hại có thể lên đến hàng trăm triệu đô la. Đây là một trong những cuộc bạo loạn nghiêm trọng nhất tại Pháp sau nhiều năm, xảy ra sau nhiều tuần bất mãn xã hội tích tụ, bắt đầu từ các cuộc phản đối của học sinh rồi lan sang những tầng lớp dân chúng đang phải vật lộn với giá cả sinh hoạt và sự xuống cấp của các dịch vụ công.

Những cảnh tượng bạo lực ấy diễn ra trong một ngày có hơn nửa triệu người xuống đường trong toàn nước Pháp, phần đông tham gia các cuộc tuần hành ôn hòa. Họ gồm học sinh, sinh viên, giáo viên, công nhân, nông dân, các tổ chức công đoàn và nhiều người dân bất mãn với chính sách kinh tế của chính phủ. Những đòi hỏi ban đầu hoàn toàn cụ thể: Cải thiện điều kiện giáo dục, tăng thu nhập, giảm giá nhiên liệu, bảo vệ các dịch vụ công và chấm dứt tình trạng giá cả sinh hoạt ngày càng đắt đỏ.

Nhưng trong lúc hàng trăm nghìn người tuần hành để bày tỏ nguyện vọng, những nhóm quá khích trà trộn đã biến nhiều khu vực thành chiến trường đường phố. Sự khác biệt giữa biểu tình và bạo loạn, giữa phản kháng chính trị và hành vi phá hoại, trở thành một trong những vấn đề gây tranh cãi gay gắt nhất tại Pháp mấy hôm nay.

Xin trở lại với các cuộc biểu tình trong giới học sinh, bắt đầu từ ngày 17 tháng 9. Tại trường trung học Antoine de Saint-Exupéry (Lycée polyvalent Antoine de Saint-Exupéry) ở thành phố Créteil, thuộc vùng ngoại ô phía Đông Nam, cách trung tâm Paris khoảng 12 cây số, giáo viên đình công phản đối tình trạng thiếu nhân sự và nhiều vị trí giảng dạy bị bỏ trống, khiến việc học hành thường xuyên gián đoạn. Học sinh nhanh chóng hưởng ứng và tổ chức phong tỏa cổng trường vào ngày hôm sau.

Những bất cập tương tự cũng đang tồn tại tại hàng trăm cơ sở giáo dục khác khiến phong trào nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của giáo viên, phụ huynh và các tổ chức đại diện cho học sinh, sinh viên. Chỉ trong khoảng 10 ngày, các cuộc phản kháng từ Créteil lan rộng khắp vùng Paris và nhiều thành phố trên toàn quốc. Đến ngày 29 tháng 9, khoảng 180 trường trung học bị ảnh hưởng bởi những cuộc biểu tình và phong tỏa cổng trường.

Đầu tháng 10, Bộ Giáo dục Pháp dự báo từ 400 đến 500 trường có nguy cơ phải đóng cửa hoàn toàn hoặc một phần. Những cuộc xuống đường liên tiếp trong tuần đầu tháng 10 thu hút hàng chục nghìn người tham gia. Ít nhất đã có 250.000 người biểu tình trên toàn nước Pháp để bày tỏ ủng hộ các yêu sách của giới giáo chức và học sinh.

Nguyên nhân của làn sóng phản kháng bắt nguồn từ những bất cập kéo dài trong hệ thống giáo dục công lập Pháp. Nhiều học sinh phải theo thời khóa biểu từ 8 giờ sáng đến 6 giờ chiều, học trong những lớp quá đông, thiếu giáo viên thay thế khi người phụ trách nghỉ bệnh. Một số trường có cơ sở vật chất xuống cấp, phòng học thiếu thông gió, nóng bức vào mùa hè. Học sinh còn bất mãn với Parcoursup, một hệ thống trực tuyến tuyển sinh đại học ở Pháp được áp dụng từ năm 2018, nơi học sinh cuối cấp trung học đăng ký ngành học, nộp hồ sơ và nhận kết quả xét tuyển từ các trường. Nhiều học sinh phàn nàn về cách đánh giá hồ sơ thiếu minh bạch và tình trạng phải chờ đợi kéo dài, gây thêm áp lực tâm lý và lo lắng về cơ hội học lên đại học.

Một cuộc tham vấn do chính phủ tổ chức, tiếp nhận hơn 60.000 ý kiến trong những ngày đầu tháng 10, cho thấy 70 % số ý kiến đề cập đến thời khóa biểu, 48,2 % phản ánh tình trạng cơ sở vật chất và 22,5 % phàn nàn về lớp học quá đông. Hệ thống trung học công lập Pháp hiện có ít giáo viên hơn năm 2008, trong khi số học sinh tăng thêm khoảng 250.000 người. Hơn 70 % lớp học thuộc khối trung học phổ thông và kỹ thuật có trên 30 học sinh, trong đó khoảng 20 % có hơn 35 em. Tình trạng thiếu giáo viên thay thế trong những trường hợp nghỉ dài hạn càng làm gián đoạn việc giảng dạy.

Những số liệu ấy phần nào giải thích sự bất mãn của học sinh và mối lo của nhiều gia đình về chất lượng giáo dục, áp lực thi cử cũng như cơ hội học đại học và triển vọng nghề nghiệp của thế hệ trẻ sau khi ra trường. Sau nhiều năm những tiếp diễn những khó khăn này, các cuộc phản đối tại trường học đã phát triển thành một phong trào quyết liệt gây sức ép trực tiếp lên chính sách giáo dục của chính phủ.

Giáo dục công lập từ lâu là một trong những niềm hãnh diện của nền cộng hòa Pháp. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cơ hội học tập cho mọi công dân, bất kể nguồn gốc xã hội hay điều kiện kinh tế của gia đình. Vì thế, khi học sinh phải xuống đường đòi hỏi đáp ứng những điều kiện học hành căn bản, sự bất mãn không còn chỉ nhắm vào những bất cập trong hệ thống giáo dục. Nhiều người bắt đầu chất vấn những ưu tiên ngân sách của chính phủ, cách phân phối nguồn lực và khoảng cách giữa những cam kết về bình đẳng xã hội với thực tế mà các gia đình đang trải qua.

Từ phong trào học sinh, làn sóng phản đối kết nối với những bất bình đã âm ỉ trong xã hội Pháp từ nhiều năm. Giá sinh hoạt tăng, thu nhập của một bộ phận người lao động không theo kịp các khoản chi tiêu, giá xăng dầu tiếp tục gây áp lực lên những gia đình phải sử dụng xe hơi hằng ngày. Đối với người dân sống ở các vùng nông thôn và ngoại ô, nơi phương tiện giao thông công cộng còn hạn chế, nhiên liệu là khoản chi phí không thể tránh. Một thay đổi về giá xăng có thể ảnh hưởng đáng kể đến ngân sách của cả gia đình.

Những khó khăn ấy khiến nhiều người liên tưởng đến phong trào Áo Vàng từng làm chấn động nước Pháp năm 2018. Khi đó, sự phản đối một chính sách tăng thuế nhiên liệu đã nhanh chóng biến thành cuộc vận động rộng lớn chống bất bình đẳng kinh tế và sự xa cách giữa giới cầm quyền với những người lao động có thu nhập thấp. Tám năm đã trôi qua, nhưng những bất mãn từng đưa hàng trăm nghìn người mặc áo phản quang màu vàng xuống đường dường như vẫn chưa được giải quyết đến nơi đến chốn.

Dĩ nhiên, không thể đồng nhất phong trào hiện nay với phong trào Áo Vàng năm nào. Thành phần tham gia, cách tổ chức và những yêu sách có nhiều khác biệt. Tuy nhiên, cả hai đều cho thấy một đặc điểm đáng lưu ý trong đời sống chính trị Pháp. Những bất mãn kinh tế có thể nhanh chóng phát triển thành sự phản kháng đối với toàn bộ cách thức điều hành đất nước. Một quyết định ngân sách, một khoản thuế hay một vấn đề trong hệ thống giáo dục có thể trở thành điểm khởi đầu cho những tranh luận gay gắt, và bùng nổ thành phong trào phản kháng, đòi hỏi công bằng xã hội, chất vấn trách nhiệm của nhà nước và quyền lực của giới lãnh đạo.

Trong những tuần đầu tháng 10, các cuộc biểu tình tiếp tục lan rộng. Nhiều tổ chức công đoàn, trong đó có Tổng liên đoàn lao động Pháp (Confédération générale du travail), kêu gọi người lao động tham gia các hoạt động phản đối chính sách kinh tế và xã hội của chính phủ. Những người tổ chức hy vọng phong trào học sinh có thể kết hợp với các cuộc vận động của công nhân, giáo viên, nông dân và nhiều ngành nghề khác, tạo thành một sức ép đủ lớn và đủ mạnh để buộc chính quyền phải thương lượng.

Ngày 17 tháng 10 được kỳ vọng trở thành cuộc tổng động viên ấy. Và xét riêng về số người tham gia, những người tổ chức biểu tình có cơ sở để xem đây là một thành công. Hơn nửa triệu người xuống đường trên toàn quốc là một lực lượng xã hội rất lớn, đặc biệt khi các cuộc biểu tình đã kéo dài nhiều tuần. Nhưng thành công trong việc huy động quần chúng gần như lập tức bị lu mờ trước những cảnh tượng đốt phá và cướp bóc.

Tại Paris, những đoàn tuần hành ôn hòa quy tụ đông đảo học sinh, sinh viên, giáo viên, công nhân, thành viên các tổ chức công đoàn và cả những người về hưu. Tuy nhiên, ngay từ buổi sáng, nhiều đoàn người tự phát đã tìm cách tiến vào các khu vực trọng yếu ở trung tâm thủ đô, trong đó có Điện Élysée, Place de la Concorde và khu vực Opéra. Theo cảnh sát Paris, lực lượng an ninh phải đối phó với những nhóm bạo động có từ 500 đến 1.000 người, liên tục di chuyển và tìm cách phá vỡ các tuyến kiểm soát. Những cuộc đụng độ xảy ra khi cảnh sát ngăn chặn các nhóm này tiến vào những khu vực được bảo vệ. Có thời điểm, giao tranh trên đường phố diễn ra cách Điện Élysée chỉ khoảng 300 mét.

Đến buổi chiều, tình hình đặc biệt nghiêm trọng tại Place de la République, nơi những người mặc đồ đen, che mặt, dựng chướng ngại vật, ném đá và chai lọ vào cảnh sát. Lực lượng an ninh đáp trả bằng hơi cay và lựu đạn gây choáng, trong khi các đoàn tuần hành chính thức vẫn tiếp tục hoạt động trên những tuyến đường khác. Về cuối ngày, các nhóm quá khích liên tục thay đổi địa điểm tấn công, buộc cảnh sát phải phân tán lực lượng trên nhiều khu vực. Lợi dụng tình trạng hỗn loạn và những khoảng trống trong việc bảo vệ các khu thương mại, nhiều toán người đã xông vào đập phá, cướp bóc các cửa hàng, khiến tình hình an ninh tại thủ đô càng thêm nghiêm trọng.

Đằng sau những cuộc xuống đường là nhiều thành phần với những mục đích khác nhau, thậm chí đối nghịch nhau. Học sinh phản đối những bất cập trong giáo dục, người lao động bất mãn với giá sinh hoạt, các nhóm cực đoan chủ trương đối đầu với chính quyền, trong khi những kẻ cướp bóc chỉ lợi dụng tình trạng hỗn loạn để trục lợi. Sự hiện diện của họ trong cùng một ngày biểu tình không có nghĩa họ thuộc cùng một phong trào chính trị, càng không thể lấy hành vi bạo lực của một số nhóm để quy trách nhiệm cho hàng trăm nghìn người biểu tình ôn hòa.

Tại khu vực Place de la République, một trong những địa điểm thường xuyên diễn ra các cuộc biểu tình lớn ở Paris, nhiều cửa tiệm bị cướp bóc, xe cộ bị đốt cháy và đường phố đầy những vật dụng bị phá hủy. Trên Boulevard Magenta, một tuyến đường mà người dân Paris đã quá quen với những cuộc tuần hành chính trị, cảnh tượng sáng hôm sau khiến nhiều cư dân kinh hoàng. Bà Sophie Vanpoperinghe, 47 tuổi, sống tại đây suốt 22 năm, nói rằng bà chưa từng chứng kiến mức độ tàn phá như vậy và cảm thấy ghê sợ trước những gì xảy ra.

Tại Marseille, những người bạo loạn xông vào trụ sở chính quyền địa phương, đập phá bên trong và lật đổ một tượng bán thân Marianne. Trong truyền thống chính trị Pháp, Marianne tượng trưng cho nền cộng hòa cùng các lí tưởng tự do, bình đẳng và bác ái. Việc những kẻ bạo loạn xô đổ tượng bán thân Marianne ngay trong tòa thị chính Marseille là hành động xúc phạm một biểu tượng quốc gia. Tuy nhiên, không thể lấy hành vi của nhóm người phá hoại ấy để quy kết thái độ chính trị của hàng trăm nghìn người tham gia biểu tình ôn hòa. Tại Lyon, một văn phòng du lịch bị lửa thiêu hủy. Tại Bordeaux, dinh thự chính thức của viên chức đại diện chính quyền trung ương bị tấn công và phá hoại. Ở Lille và nhiều thành phố khác, các tòa thị chính cũng trở thành mục tiêu. Những vụ tấn công diễn ra cách xa nhau về địa lí, nhưng cùng cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng mất an ninh trong ngày biểu tình.

Nặng nề nhất là vụ hỏa hoạn tại tòa thị chính Limoges, công trình kiến trúc hơn một thế kỷ tuổi của thành phố nổi tiếng về đồ sứ. Lửa thiêu rụi phần lớn tòa nhà, để lại một cảnh tượng tang thương giữa khu trung tâm. Tại Pháp, tòa thị chính là nơi thực hiện những thủ tục dân sự thiết yếu, từ khai sinh, kết hôn đến nhiều công việc hành chính liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân. Những công trình ấy còn gắn với lịch sử, bản sắc và kí ức lịch sử, văn hóa của từng địa phương. Khi một tòa thị chính bị đốt phá, những người chịu hậu quả sau cùng chính là cư dân của thành phố ấy.

Thiệt hại kinh tế sau các vụ bạo loạn là rất lớn. Theo Alexandre Bompard, chủ tịch Liên đoàn thương mại và phân phối Pháp (Fédération du commerce et de la distribution), khoảng 1.500 cửa hàng trên toàn quốc bị đập phá, phóng hỏa hoặc cướp bóc, với tổng thiệt hại sơ bộ ước tính lên đến hàng trăm triệu euro. Riêng tập đoàn bán lẻ Carrefour có 50 cơ sở bị tấn công tại nhiều thành phố, trong đó có Paris, Lille, Rennes và Bordeaux. Chi phí sửa chữa của tập đoàn này được ước tính hơn 10 triệu euro. Những tổn thất còn bao gồm hàng hóa bị lấy cắp, thiết bị hư hỏng, doanh thu thất thoát trong thời gian ngưng hoạt động và tiền lương phải thanh toán cho nhân viên. Một số cơ sở phải tạm đóng cửa để sửa chữa, khiến người lao động bị giảm giờ làm hoặc tạm nghỉ việc.

Đối với các doanh nghiệp lớn, nguồn lực tài chính và bảo hiểm có thể giúp giảm bớt thiệt hại. Nhưng nhiều cửa hàng nhỏ phải đối diện với nguy cơ cạn vốn, trong khi việc bồi thường còn phụ thuộc vào phạm vi bảo hiểm, mức khấu trừ và thời gian giải quyết hồ sơ. Một đêm cướp phá có thể khiến chủ tiệm mất sạch hàng hóa, phải gánh thêm nợ và đứng trước nguy cơ đóng cửa vĩnh viễn. Những thiệt hại ấy cuối cùng lại ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của những người buôn bán và lao động vốn đang chịu sức ép từ giá cả sinh hoạt, chính là một trong những nguyên nhân đã đưa hàng trăm nghìn người Pháp xuống đường.

Những vụ đốt phá và cướp bóc đã đẩy chính phủ Pháp vào một cuộc tranh cãi gay gắt về trách nhiệm chính trị và năng lực bảo đảm an ninh. Từ cánh tả đến cánh hữu, nhiều chính khách chỉ trích cách tổ chức lực lượng cảnh sát, thậm chí yêu cầu bộ trưởng nội vụ Laurent Nuñez từ chức. Ông Nuñez bác bỏ cáo buộc thiếu nhân lực, giải thích rằng các nhóm bạo động chia thành nhiều toán nhỏ, liên tục di chuyển và tấn công ở những địa điểm khác nhau, khiến cảnh sát khó kiểm soát tình hình. Lời giải thích ấy có cơ sở về nghiệp vụ, nhưng chưa trả lời thỏa đáng vì sao hàng loạt công sở, cửa hàng và khu dân cư vẫn bị tàn phá trong một ngày biểu tình lớn đã được dự báo từ trước.

Chính quyền có trách nhiệm ngăn chặn và trừng phạt những hành vi phạm pháp, đồng thời phải bảo vệ quyền biểu tình của hàng trăm nghìn người dân bất mãn với chính sách công. Hai trách nhiệm ấy không hề loại trừ nhau. Điều khiến chính phủ bị chất vấn không chỉ là mức độ bạo lực của những kẻ gây rối mà còn là những thiếu sót trong công tác dự báo, bố trí lực lượng và ứng phó khi tình hình mất kiểm soát. Gần 2.400 vụ bắt giữ sau bạo loạn cho thấy quy mô hoạt động của cảnh sát, nhưng không thể thay thế một lời giải thích thuyết phục về những thất bại trong việc phòng ngừa và bảo vệ an toàn cho người dân.

Sau những vụ bạo loạn, cuộc đối đầu nhanh chóng chuyển từ đường phố sang chính trường Pháp. Thủ tướng Sébastien Lecornu quy trách nhiệm cho các nhóm cực tả, đặc biệt nhắm vào đảng La France insoumise (LFI), tức Nước Pháp bất khuất, do Jean-Luc Mélenchon lãnh đạo. Ông cáo buộc LFI đã góp phần kích động tâm lí thù địch đối với cảnh sát trong suốt những tuần biểu tình của học sinh, đồng thời cho rằng các nhóm cực tả chủ động tấn công lực lượng an ninh và cơ sở công quyền ngay trước khi những cuộc tuần hành chính thức bắt đầu. Lecornu yêu cầu các lực lượng chính trị lựa chọn đứng về phía nền cộng hòa hoặc những kẻ bạo loạn.

Cách đặt vấn đề ấy lập tức gây tranh cãi, bởi quyền phản đối chính quyền và quyền chỉ trích hoạt động của cảnh sát vốn được thừa nhận trong nền dân chủ Pháp. Mélenchon phản công bằng cách cáo buộc chính phủ phải chịu trách nhiệm về tình trạng hỗn loạn do những thất bại trong quản lý tài chính công và điều hành an ninh. Ông còn nghi ngờ chính quyền đang khai thác bạo loạn để chuyển sự chú ý của công chúng sang vấn đề an ninh. Tuy nhiên, Mélenchon tuyên bố những người cùng chia sẻ mục tiêu chính trị với LFI phải từ chối các hành vi cướp bóc và phá hoại.

Ở phía cực hữu, Marine Le Pen cáo buộc phe Mélenchon lợi dụng những yêu sách xã hội chính đáng, đồng thời chỉ trích chính quyền trung dung đã để tình hình mất kiểm soát. Ba cách diễn giải phản ánh ba chương trình vận động chính trị đang cạnh tranh quyết liệt trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, trong đó, chính phủ nhấn mạnh thẩm quyền nhà nước và việc thực thi pháp luật; LFI thì tập trung công kích các chính sách kinh tế - xã hội của chính phủ; còn phe cực hữu thì khai thác sự bất an của cử tri để thúc đẩy đường lối an ninh bảo thủ cứng rắn lâu nay của họ. Chính trị Pháp quả thật là một cái chợ.

Giữa những tranh cãi ấy, tổng thống Emmanuel Macron lên truyền hình tối Chủ nhật 18 tháng 10, cách đây vài giờ, kêu gọi bình tĩnh, chấm dứt bạo lực và cam kết truy cứu trách nhiệm hình sự những người phá hoại tài sản. Nhắc đến các cuộc tấn công vào những công trình công cộng tại Limoges, Lyon, Marseille và Bordeaux, ông đặt câu hỏi làm sao người Pháp có thể đối xử với chính đất nước mình như vậy. Macron nói: “Tối nay, tất cả chúng ta đều cảm thấy phẫn nộ và hổ thẹn. Thật không thể chịu nổi khi chứng kiến đường phố tại các thành phố của chúng ta bị tàn phá như thế” (“Nous ressentons tous ce soir de la colère, de la honte. Voir les rues de nos villes ainsi saccagées est insupportable”).

Ông đề cập khả năng giảm giá nhiên liệu thông qua các cuộc tiếp xúc ngoại giao tại vùng Vịnh Ba Tư trong tuần này, song chưa đưa ra giải pháp kinh tế rõ ràng nhằm xoa dịu sự bất mãn trong xã hội. Chính phủ Pháp đang đứng trước một bài toán tài chính nan giải, vừa phải giảm thâm hụt ngân sách, kiểm soát nợ công và thực hiện các cam kết tài khóa với Liên minh Âu châu, vừa phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cấp bách về giáo dục, y tế, lương hưu và phúc lợi xã hội. Mỗi quyết định tăng thuế, cắt giảm hoặc phân bổ lại ngân sách đều ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tầng lớp dân chúng. Câu hỏi ai phải gánh chịu chi phí cải cách càng gây tranh cãi khi nhiều người lao động cho rằng những khoản đóng góp của họ ngày càng thiếu tương xứng với thu nhập và chất lượng dịch vụ công được hưởng.

Tình hình thêm phức tạp khi nước Pháp chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử tổng thống năm 2027. Macron sẽ kết thúc nhiệm kì thứ hai, và theo hiến pháp, ông không được tranh cử nhiệm kì thứ ba liên tiếp. Các lực lượng đối lập đang chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh kế nhiệm, trong khi phe trung dung phải bảo vệ thành tích cầm quyền trước sự bất mãn ngày càng lớn của cử tri. Cuộc khủng hoảng hiện nay đã trở thành một phần của cuộc đấu tranh chính trị trước bầu cử, khiến những tính toán về quyền lực có thể chi phối các cuộc thương lượng và triển vọng đạt được thỏa thuận giữa chính phủ với những lực lượng xã hội đang phản đối chính sách của Macron.

Tương lai của phong trào biểu tình vẫn khó dự đoán, một phần do sự phân tán trong tổ chức và khác biệt về mục tiêu giữa các lực lượng tham gia. Công đoàn có hệ thống đại diện và khả năng thương lượng với chính phủ, trong khi các nhóm học sinh, những mạng lưới vận động tự phát và các tổ chức chính trị theo đuổi những ưu tiên riêng. Cấu trúc phân tán giúp các cuộc xuống đường thu hút nhiều thành phần xã hội, nhưng đồng thời gây khó khăn cho việc xây dựng một chương trình yêu sách thống nhất. Kỳ nghỉ giữa học kỳ kéo dài hai tuần có thể khiến hoạt động phản kháng của học sinh tạm thời giảm cường độ.

Trong khi đó, Tổng liên đoàn lao động Pháp cùng một số tổ chức công đoàn đã kêu gọi một cuộc biểu tình khác trong toàn quốc vào ngày 5 tháng 11 tới. Đây sẽ là dịp đánh giá sức huy động của phong trào sau những vụ bạo loạn và khả năng các tổ chức lao động giành lại quyền chủ động trong chương trình vận động xã hội. Diễn biến sắp tới còn phụ thuộc vào phản ứng của chính phủ, kết quả điều tra những vụ bạo loạn và những cuộc thương lượng với đại diện các ngành nghề.

Đối với Macron, thời gian còn lại của nhiệm kỳ đang trở thành một cuộc thử thách chính trị gay gắt. Những cuộc tranh cãi giữa Lecornu, Mélenchon và Le Pen cho thấy mỗi lực lượng đều tìm cách lợi dụng biến cố xã hội này bằng cách biến nó thành một lợi thế cho họ trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới. Trong khi giới chính trị tranh giành trách nhiệm và ảnh hưởng, những quyết định về ngân sách, giáo dục và mức sống tiếp tục chờ lời giải đáp. Kết quả của cuộc khủng hoảng sẽ phụ thuộc vào khả năng chính quyền giải quyết các yêu sách và khôi phục sự tín nhiệm của công chúng. Với nước Pháp, đó là thử thách chính trị quan trọng trong giai đoạn chuyển giao quyền lực đang đến gần.

TINO CAO 19.10.2026 (tổng hợp tin tức từ Le Monde, Reuters và The New York Times)

• Ảnh: Lửa bốc cháy dữ dội giữa đường phố Paris trong cuộc biểu tình hôm thứ bảy, 17 tháng 10, 2026. (Ảnh: Carl Court/Getty Images)