Nguyễn Đình Bổn - Sự suy đồi của ngành y tế và của chính chúng ta

Tại các bệnh viện công ở Việt Nam, việc nhận tiền bồi dưỡng từ bệnh nhân đã trở thành chuyện quá đỗi quen thuộc.

Không ít người trong nghề thừa nhận rằng, hiếm (hầu như không có) bác sĩ giỏi, có đời sống vật chất khá giả mà thu nhập chỉ đến từ lương và các khoản được hạch toán minh bạch. Phong bì, chuyển khoản “cảm ơn” hay “bồi dưỡng” gần như trở thành một phần không chính thức nhưng rất phổ biến trong quy trình khám chữa bệnh.

Song chính hành động ấy đã phá vỡ trật tự xếp lịch, phá vỡ sự công chính vốn được coi là giá trị cốt lõi của y đức. Bệnh nhân nào biết cách “biết điều” thì được ưu tiên, lịch mổ được sắp xếp nhanh hơn, trong khi những người chỉ dựa vào quy định chung phải chờ đợi. Công bằng bị bóp méo ngay từ khâu tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản nhất.

Các bác sĩ công hàng đầu ở Việt Nam thường có đời sống gia đình khá sung túc. Họ xứng đáng với sự đãi ngộ xứng tầm với tài năng và trách nhiệm. Nhưng họ sẽ càng xứng đáng hơn nếu toàn bộ thu nhập được công khai, minh bạch, thay vì một phần nằm ngoài hệ thống. Khi thu nhập chính thức thấp hơn nhiều so với giá trị thực tế tạo ra, việc tìm kiếm nguồn bổ sung bằng phong bì trở thành lựa chọn gần như tất yếu đối với không ít người. Nguy hiểm hơn nó trở thành thói quen, thành ứng xử bình thường khi họ đã không nhất thiết cần tiển.

Hãy nhìn thẳng vào gốc rễ: Tại sao họ phải làm như vậy? Hệ thống lương, phụ cấp và cơ chế đãi ngộ trong ngành y công lập vẫn chưa tương xứng với cường độ công việc, rủi ro nghề nghiệp và trình độ chuyên môn. Khi thu nhập chính thức không đủ để duy trì mức sống tương xứng với vị thế xã hội và trách nhiệm, khoảng trống đó dễ bị lấp đầy bằng những khoản “ngoài luồng”. Đây không chỉ là lỗi của cá nhân mà là hệ quả của cơ chế đã tồn tại lâu dài.

Hãy đặt câu hỏi thẳng thắn: Các quốc gia như Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore có liên tục chứng kiến Bộ trưởng Y tế và các bác sĩ đầu ngành vào tù như ở Việt Nam không? Bác sĩ công ở những nước ấy có nhận phong bì hay chuyển khoản để xếp lịch mổ như một thông lệ không? Câu trả lời gần như chắc chắn là không. Ở những hệ thống ấy, thu nhập của bác sĩ được thiết kế đủ cao và minh bạch, kèm theo cơ chế giám sát nghiêm ngặt. Ở ta, hiện tượng “phong bì” vẫn còn lan rộng, phản ánh khoảng cách lớn về cơ chế và văn hóa quản trị.

Tôi không trách báo chí khi họ đưa tin. Tôi chỉ mong họ dám đi sâu hơn, đụng đến gốc rễ của vấn đề – khối ung thư thực sự của ngành y mà nhiều người trong cuộc dư sức biết. Những ai chửi người tố cáo là “ăn cháo đá bát”, chửi báo chí là “gài độ”, thực chất đang ngầm thừa nhận việc nhận phong bì là chuyện bình thường. Thái độ ấy chính là biểu hiện rõ nhất của sự suy đồi. Khi một phần xã hội chấp nhận cái sai như một lẽ đương nhiên, thì không chỉ ngành y mà cả chúng ta đang đánh mất dần chuẩn mực đạo đức tối thiểu.

Sự suy đồi của ngành y tế không chỉ nằm ở những phong bì cá nhân. Nó nằm ở chỗ chúng ta đã quen với việc đó đến mức coi là tất yếu, và ở chỗ hệ thống chưa đủ quyết liệt để thay đổi tận gốc. Chỉ khi thu nhập minh bạch, đãi ngộ tương xứng và sự công chính được bảo vệ thực sự, ngành y mới có thể lấy lại niềm tin mà xã hội vẫn đặt vào những người mặc áo blouse trắng.

Hãy bước vào bất cứ bệnh viện nào của nhà nước và nhìn những bệnh nhân nghèo chen chúc nhau từng khoảng trống để chờ khám, chờ mổ...Trong khi người nuôi bệnh xếp hàng nhận từng hộp cơm từ thiện chúng ta sẽ thấy vấn đề nó lớn hơn và bế tắc hơn.

NGUYỄN ĐÌNH BỔN 06.10.2026