Đăng ngày:
Chiến dịch chớp nhoáng biến thành cuộc chiến không kiểm soát
Libération nói về « Một tháng chiến tranh không kiểm soát của Donald Trump ». Khi bắt đầu, tổng thống Mỹ nói rằng chiến dịch « Cơn thịnh nộ kinh hoàng » kéo dài chừng « bốn, năm tuần » và nay thời hạn đó đã đến rồi. Le Figaro nhận định « Sau một tháng chiến tranh, Donald Trump đứng trước cám dỗ leo thang ». Hoa Kỳ nhắm vào một trận không chiến chớp nhoáng kịch tính, Iran trả đũa bằng chiến tranh bất đối xứng. Les Echos đánh giá « Cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ ba vẫn chưa có lối thoát sau một tháng gây sốc cho hành tinh ». Ông Trump triển hạn tối hậu thư, nhưng Iran không đáp ứng kế hoạch hòa bình của ông.
Trong khi cú sốc dầu lửa ảnh hưởng đến kinh tế thế giới, nước Mỹ chứng tỏ ưu thế quân sự nhưng chiến lược ra khỏi xung đột vẫn còn mơ hồ. Cuối tuần qua, quân tăng viện đã đến nơi. Sư đoàn viễn chinh 31 thủy quân lục chiến có mặt ở Trung Đông. Một đơn vị loại này gồm ba chiến hạm - một hàng không mẫu hạm, một tàu đổ bộ, một tàu vận tải - với 2.200 quân nhân được huấn luyện rất bài bản, có thể đổ bộ bằng đường biển hoặc nhảy dù. Hoa Kỳ đã có 50.000 binh sĩ tại chỗ và sự yểm trợ của đồng minh Israel, nhưng đội quân sẵn sàng đổ bộ gây thêm áp lực lên Teheran.
Liệu đây chỉ là biểu dương lực lượng, hay Mỹ sẽ gây nguy hiểm cho các chiến binh của mình (đã có 13 người thiệt mạng) và nhận lấy nguy cơ sa lầy ? Hôm 28/02, Donald Trump khởi chiến với Iran. Ông say sưa với hào quang chiến thắng dễ dàng ở Venezuela - bắt được nhà độc tài Maduro ngay trong đêm, và tháng 6/2025 các phi công lão luyện không hề gặp trở ngại nào khi oanh tạc các địa điểm nguyên tử Iran. Tuy vậy khoảng 450 ký uranium đã làm giàu vẫn còn được chôn giấu đâu đó ở Iran, và các giáo sĩ tiếp tục chống cự sau một bức tường hỏa tiễn và drone.
Khi CIA và Mossad phát hiện có thể tiêu diệt giáo chủ Khamenei và hàng loạt quan chức một lượt, Donald Trump không ngần ngại ra tay mà không báo cho NATO. Nay đã trở thành một cuộc chiến trên không khổng lồ với 11.000 mục tiêu bị tấn công, và vẫn luôn chưa có dấu giày đinh trên đất Iran. Thủ tướng Israel Benyamin Netanyahou coi đây là cơ hội ngàn năm một thuở để cứu vãn đất nước đang bị các giáo chủ đe dọa hủy diệt. Ngược lại, Ả Rập Xê Út và các vương quốc vùng Vịnh ban đầu không muốn gây hấn với láng giềng 93 triệu dân.
Teheran phản công : Từ cuộc chiến bất đối xứng đến khủng hoảng năng lượng toàn cầu
Nhưng trong chiến tranh, không có gì diễn ra hoàn toàn như dự tính. Teheran không đầu hàng mà mở rộng xung đột để biến thành cuộc chiến tranh vùng Vịnh lần thứ ba. Các vụ oanh tạc đã cướp đi hơn 4.500 sinh mạng, ba phần tư trong số đó ở Iran và hơn 1.100 người ở Liban. Chế độ Teheran cứng rắn hơn, trực tiếp tấn công các ốc đảo thịnh vượng Dubaï, Oman, Abu Dhabi, từ một phức hợp khí đốt của Qatar đến các nhà máy luyện nhôm ở Bahrein và nhất là đóng cửa eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 15 % dầu lửa, 20 % khí đốt thế giới và nhiều mặt hàng khác. Được Matxcơva giúp đỡ, Teheran dọa cho nổ tung tàu của các nước « không thân thiện », đòi nộp tiền thuế có thể lên đến 2 triệu euro.
Cả thế giới bỗng nhiên trở thành con tin của một cuộc chiến tranh làm tê liệt đà tăng trưởng. Fatih Birol, giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (AIE) đánh giá đây là « mối đe dọa cho an ninh năng lượng thế giới lớn nhất trong lịch sử ». Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, hay Philippines...đều có biện pháp khẩn cấp tiết kiệm dầu khí ; số khác như Ấn Độ lại mua dầu của Nga, nhờ đó kinh tế Nga đang xuống dốc bỗng được vực dậy. Và lạm phát một lần nữa đe dọa cả hành tinh.
Donald Trump không giữ được lời hứa về sức mua và kết thúc các cuộc viễn chinh, liên minh với Israel bắt đầu rạn nứt. Đối với đảng Dân Chủ, đây là cơ hội trong lúc tiến gần cuộc bầu cử giữa kỳ. Pakistan hôm Chủ nhật đã tiếp đón các nhà ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Ả Rập Xê Út cùng bàn bạc cách đạt được ngưng bắn. Tại Yemen, phe Houthi cho biết sẵn sàng đóng cửa Hồng Hải và phong tỏa eo biển Bab El -Mandeb. Một tháng sau khi khởi chiến, không ai biết rồi sẽ đi đến đâu.
Tấn công trên bộ : Canh bạc đầy rủi ro của Washington tại Hormuz
Libération đề cập đến « Những rủi ro của một cuộc chiến trên bộ », từ đảo Kharg đến eo biển Hormuz. Nhóm đổ bộ USS Tripoli đã đến nơi với 3.500 quân nhân trong đó có 2.200 thủy quân lục chiến của đơn vị viễn chinh 31 Hải quân (MEU). Nhóm này có các trực thăng Seahawks, những chiếc Osprey chuyển quân, trang thiết bị đổ bộ và chiến đấu cơ F-35, một tổ hợp rất cơ động và hỏa lực áp đảo. Nhóm đổ bộ thứ hai tập trung quanh hàng không mẫu hạm USS Boxer đã rời San Diego hôm 18/03 đến Trung Đông. Tướng Eric Smith chỉ huy Hải quân cho biết : « Một MEU trên một nhóm tàu đổ bộ ba chiếc là lực lượng phản ứng đa năng, linh hoạt và sát thương nhất thế giới ».
Trong số các phương án có việc chiếm đảo Kharg. Nằm ở phía bắc vịnh Pecxich, bị Mỹ tấn công giữa tháng Ba, dải san hô này là nơi có cảng xuất khẩu dầu chính yếu của Iran. Một số cho rằng khi tước đi nguồn lợi chính của chế độ, sẽ là đòn bẩy thương lượng. Nhưng drone hay hỏa tiễn Iran chỉ mất vài phút bay để đến đảo Kharg, chưa kể Teheran đã tăng cường hỏa tiễn địa-không vác vai, thủy lôi. Harrison Mann, cựu sĩ quan tình báo quân đội Mỹ cảnh báo nguy cơ thương vong lớn hay cả tiểu đoàn bị bắt làm con tin.
Tại lối vào eo biển Hormuz, bảy hòn đảo có thể tạo thành « vòng cung phòng thủ » là Abou-Moussa, đảo lớn và đảo nhỏ Tunb, Hengam, Qeshm, Larak, Hormuz. Iran coi đây là « hàng không mẫu hạm cố định không thể chìm được », đã tích lũy lượng vũ khí đáng kể. Những cuộc oanh kích ồ ạt đã bắt đầu trên hai đảo trang bị quy mô nhất là Tunb lớn và Abou-Moussa, làm hư hại các cơ sở hạ tầng – cảng, nhà kho, kho xăng, mạng thông tin – làm giảm khả năng phối hợp giữa các đảo.
Chuyển sang chiến dịch trên bộ sẽ mở ra một giai đoạn rủi ro nhất cả về nhân mạng lẫn chính trị. Chủ tịch Quốc Hội Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố : « Người của chúng tôi đang đợi lính Mỹ đến để tấn công ». Xã luận của Le Figaro cho rằng nếu muốn ngẩng cao đầu ra khỏi cuộc chiến này, ông chủ Nhà Trắng cần một chiến lợi phẩm. Sự hiện diện của bộ binh dẫn đến ba khả năng : thay đổi chế độ, giải tỏa eo biển Hormuz, thu hồi số uranium dự trữ. Tất cả đều vô cùng bấp bênh và đầy rủi ro, dựa vào tình báo có độ chính xác rất cao mà bí mật đang được giữ kín.
AI bước vào chiến trường : Từ hỗ trợ ra quyết định đến tự động hóa sát thương
Libération cũng phân tích « Từ Iran đến Ukraina, trí thông minh nhân tạo đã làm thay đổi chiến tranh như thế nào ». AI nay đóng vai trò quan trọng trong chiến tranh Trung Đông. Ngay trong ngày đầu tiên 28/02, Mỹ và Israel đã dội một trận bão lửa xuống Iran, đánh vào 1.000 mục tiêu chiến lược, giết chết đại giáo chủ, phá hủy 12 cơ sở quân sự. Chỉ vài giờ sau Wall Street Journal tiết lộ quân đội Mỹ sử dụng Claude, mô hình trí thông minh nhân tạo tạo sinh của hãng Anthropic. Rebecca Crootof, giáo sư đại học Richmond nhắc lại, từ nhiều năm qua quân đội Mỹ đã sử dụng AI để giúp đưa ra quyết định hay trang bị cho các loại vũ khí với mức độ tự động khác nhau.
Từ 2017, Lầu Năm Góc tung ra Projet Maven hợp tác với Google để cải thiện việc phân tích những hình ảnh do các drone của quân đội Mỹ thu thập. Công ty Mountain View huy động 3.000 nhân viên cho dự án này rồi bỏ cuộc, Palantir nhảy vào và thực hiện bước đột phá với Maven Smart System. Tháng 6/2022, Alex Karp, giám đốc Palantir đến Kiev đề nghị với tổng thống Volodymyr Zelensky phục vụ miễn phí trong cuộc kháng chiến chống Nga. Kể từ đó Ukraina trở thành phòng thí nghiệm, nơi trí thông minh nhân tạo được sử dụng để tự động hóa các hệ thống vũ khí, giám sát, nhận diện mục tiêu, phân tích dữ liệu, hậu cần, mô phỏng, tiếp tế…
Chiến tranh thuật toán : Ai kiểm soát « kill chain » ?
Quân đội Ukraina cũng dùng hệ thống Skykit do phần mềm MetaConstellation của Palantir phát triển, phân tích dữ liệu vệ tinh và lập kế hoạch tác chiến. Các chiến binh có thể đặt câu hỏi về chiến trường, các kịch bản khác nhau, mục tiêu nào nên đánh…Cuối 2024, Palantir ký hợp đồng với Anthropic để đưa Claude vào các công cụ nhằm xử lý nhanh chóng những khối lượng dữ liệu phức tạp. Nay bộ trưởng quốc phòng Pete Hegseth khẳng định chiến lược « AI first ».
Từ đầu cuộc chiến đến nay, Hoa Kỳ và Israel đã tấn công trên 15.000 mục tiêu ở Iran. Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) giúp xử lý dữ liệu trong thời gian cực kỳ ngắn. Hiện nay con người vẫn là một mắt xích trong « kill chain » (chuỗi sát thương), nhưng câu hỏi là ai quyết định, khi nào và như thế nào, với tốc độ ra sao ? Theo một nghiên cứu của King’s College ở Luân Đôn, các mô hình của Anthropic hay OpenAI đều có xu hướng leo thang, thậm chí đe dọa dùng vũ khí nguyên tử.
Phải chăng chiến tranh Iran đánh dấu việc hướng tới tự động hóa chiến tranh, hay là một bước ngoặt hướng tới sự điều tiết chặt chẽ hơn ? Chuyên gia Bertrand Rondepierre dự báo, chiến tranh trong tương lai sẽ là một đơn vị robot có khả năng tiêu diệt đơn vị robot khác của kẻ thù. Libération cho rằng cần có một công ước quốc tế dựa trên mô hình Công ước cấm vũ khí hóa học. Trí thông minh nhân tạo có thể được sử dụng để hạn chế số lượng nạn nhân vô tội trong thời chiến, nhưng nếu không có quy định quốc tế, điều ngược lại đang xảy ra.
Ukraina trong thế kẹt : Xung đột Trung Đông làm cạn nguồn hỗ trợ
La Croix nhận thấy « Chiến tranh ở Trung Đông làm phức tạp thêm cuộc chiến đấu của Ukraina ». Một cuộc chiến có thể ẩn giấu một cuộc chiến khác, như vòng công du đáng ngạc nhiên mà tổng thống Volodymyr Zelensky vừa hoàn tất tại các nước vùng Vịnh bị drone và hỏa tiễn Iran tấn công.
Tổng thống Ukraina đã ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Qatar, Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất và Ả Rập Xê Út, nhờ kinh nghiệm tích lũy được trong cuộc kháng chiến vệ quốc. Rất đơn giản : Kiev cũng cấp drone đánh chặn cho Riyad và chia sẻ kỹ năng phát triển mọi linh kiện cần thiết cho phòng không. Đổi lại, Ukraina hy vọng nhận được những vũ khí hiện đại đang rất thiếu, và nhất là đầu tư vào kỹ nghệ quốc phòng.
Trong những ngày đầu tiên, 800 hỏa tiễn Patriot đã bắn vào Iran trong khi Ukraina cần khoảng 2.000 hỏa tiễn loại này mỗi năm, và Hoa Kỳ chỉ sản xuất được 750 chiếc một năm. Khi cuộc chiến chống xâm lăng bước vào năm thứ năm, Kiev biết rằng chỉ có thể dựa vào chính mình : Viện trợ Mỹ đã chấm dứt từ khi Donald Trump đắc cử, hỗ trợ của Liên Hiệp Châu Âu đang bị Hungary và Slovakia chặn lại. Volodymyr Zelensky cố gắng chuẩn bị cho đất nước bước vào thời điểm khó khăn hơn cả mùa đông khủng khiếp vừa kết thúc.
Nga suy yếu dưới bóng thần chiến tranh, doanh nghiệp bên bờ vực
Về phía kẻ xâm lăng, Le Figaro cho biết « Tại Nga hàng ngàn doanh nghiệp đang trên bờ vực phá sản ». Cho đến nay, chỉ những công ty có doanh số trên 60 triệu rúp (700.000 euro) mới phải nộp thuế trị giá gia tăng. Nhưng ngưỡng này vừa hạ xuống 20 triệu rúp (235.000 euro), khiến 1/10 số công ty bị ảnh hưởng. Nga có 6,8 triệu công ty vừa và nhỏ, thu dụng 15 triệu người, làm nên khuôn mặt các thành phố : tiệm bánh mì, tiệm cà phê, tiệm buôn nhỏ, dịch vụ vận chuyển…Họ lo sợ trở thành con bò sữa cho ngân sách liên bang hiện thâm thủng 60 %.
Chỉ cần đi dạo trên đường phố Matxcơva để ước lượng số nhà hàng đóng cửa, những tủ kính trưng bày đã bị che lại. Có nhiều nguyên nhân : tăng trưởng và tiêu thụ chậm lại, thuế tăng, lãi suất cao, thêm vào đó là internet bị phong tỏa ở các thành phố lớn nên khó làm ăn. Các chuyên gia dự báo một năm khủng hoảng : một phần ba các công ty vừa và nhỏ Nga muốn đóng cửa hoặc bán lại doanh nghiệp – theo một nghiên cứu vừa được tờ Kommersant công bố ngày 11/03. Nền tảng Dzen ước tính 250.000 đến 350.000 công ty Nga có thể bị khai tử trong năm nay.
Alexeï Zajiguine, chủ Business Style, chuỗi cửa hàng trang phục công sở nữ ở Saint-Pétersbourg, tình hình đáng báo động. Thuế khóa, các khoản phải đóng tăng gấp mười, ông phải bỏ tiền túi ra bù lỗ, đóng cửa 2/7 cửa hàng. Bài toán thật khó giải : nhân sự đã giảm tối đa, nâng cấp sản phẩm để tăng giá thì khách hàng không theo nổi. Trong nỗ lực thu hút người tiêu thụ với sức mua đang giảm xuống, các nhà bán lẻ còn bị các nền tảng bán hàng trên mạnh cạnh tranh khốc liệt.
https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20260331-trump-ai-v%C3%A0-hormuz-m%E1%BB%99t-th%C3%A1ng-l%C3%A0m-rung-chuy%E1%BB%83n-th%E1%BA%BF-gi%E1%BB%9Bi
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.