Lê Diễn Đức - Một cường quốc không thắng tức là thua

Khi Vladimir Putin phát động cuộc xâm lược Ukraine năm 2022, nhiều người tin rằng đó sẽ là một chiến dịch ngắn. Một quốc gia lớn với sức mạnh quân sự vượt trội tấn công một nước láng giềng nhỏ hơn nhiều lần – kết cục dường như đã được định trước.

Nhưng lịch sử chiến tranh thường trớ trêu : Những cuộc chiến tưởng chừng dễ dàng lại trở thành những sai lầm chiến lược kéo dài.

Bước sang năm thứ năm của cuộc chiến, thực tế đã chứng minh điều đó. Ukraine không sụp đổ. Nhà nước không tan rã. Quân đội không đầu hàng. Trái lại, họ dần xây dựng được một hệ thống phòng thủ vững chắc, nhận được sự hỗ trợ từ phương Tây và thậm chí giành lại được một phần lãnh thổ đã mất.

Trong khi đó, Nga – một cường quốc quân sự – lại rơi vào một tình thế chiến lược khó xử : họ không thể giành chiến thắng quyết định, nhưng cũng không thể dễ dàng rút lui.

Chính điều này đã khiến một số tiếng nói hiếm hoi trong nội bộ Nga phải lên tiếng. Tướng về hưu kiêm tiến sĩ lịch sử Leonid Ivashov từng cảnh báo rằng sai lầm lớn nhất của cuộc chiến không nằm ở chiến thuật trên chiến trường, mà nằm ở quyết định địa chính trị ban đầu. Theo ông, khi một quyết định sai lầm được đưa ra ở cấp chiến lược, mọi nỗ lực ở cấp chiến thuật – dù dũng cảm đến đâu – cũng khó có thể đảo ngược kết quả.

Ông dùng một hình ảnh rất đơn giản : Nếu cấp chỉ huy quyết định vượt sông bằng đường vòng thay vì băng qua trực tiếp, thì việc binh lính bơi giỏi đến đâu cũng trở nên vô nghĩa. Hướng đi đã sai từ đầu.

Sai lầm đó không chỉ thể hiện trên chiến trường mà còn trong ngoại giao. Tại United Nations General Assembly, phần lớn các quốc gia đã bỏ phiếu lên án cuộc xâm lược. Một cường quốc từng là trung tâm của một khối chính trị lớn nay lại rơi vào tình trạng cô lập chưa từng thấy kể từ sau Chiến tranh Lạnh.

Nhưng điều nghịch lý nhất của chiến tranh hiện đại nằm ở chỗ khác.

Trong những cuộc chiến bất đối xứng, bên mạnh phải thắng mới được coi là thắng, còn bên yếu chỉ cần không thua đã là một chiến thắng.

Lịch sử từng chứng kiến điều đó trong Vietnam War hay Soviet–Afghan War. Những cường quốc quân sự với sức mạnh áp đảo cuối cùng vẫn thất bại vì không đạt được mục tiêu chính trị của mình.

Cuộc chiến tại Ukraine dường như đang đi theo logic quen thuộc ấy.

Nếu Nga không thể khuất phục Ukraine, không thể thay đổi chính quyền ở Kyiv và không thể buộc Ukraine chấp nhận trật tự địa chính trị do Moscow áp đặt, thì chiến thắng quân sự – dù có chiếm được thêm bao nhiêu lãnh thổ – cũng trở nên vô nghĩa về mặt chiến lược.

Và khi đó, một nghịch lý của quyền lực lại xuất hiện :

Một cường quốc không thắng tức là thua.

Một quốc gia nhỏ không thua tức là thắng.

Có lẽ đó chính là bài học cay đắng nhất của cuộc chiến này.

Tuy hai cuộc chiến khác bản chất, nhưng có lẽ Iran cũng hiểu quy luật của chiến tranh bất đối xứng : kẻ yếu không cần thắng – họ chỉ cần kéo dài cuộc chiến cho đến khi kẻ mạnh mệt mỏi về chính trị, kinh tế và dư luận.

LÊ DIỄN ĐỨC