Nguyễn Thông - Chuyện mưa đá

Hôm qua và hôm nay (29 - 30.3.2026) nhiều nơi ở miền Bắc được ông trời ưu tiên mưa đá. Sáng nay Hà Nội đá rơi lộp bộp, đứa cháu tôi kể đá gõ xuống mái tôn như bản hòa âm của tạo hóa, nghe vừa thích vừa kinh.

Nhân vụ mưa đá rất thời sự này, nhà cháu trích một phần trong bài "Chuyện mưa đá" trong cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 (gồm 37 chuyện) sắp ra mắt các cô bác anh chị và các bạn. Khi nào có sách, nhà cháu sẽ thông báo lên phây cho cả nhà biết.

***************

Mưa đá làm nhớ chuyện cũ. Đầu năm 1972, ở vùng Lào Cai, Yên Bái trên mạn ngược bị mấy trận mưa đá. Lúc ấy sau tết âm lịch, khoảng cuối tháng 2 tây. Báo Nhân Dân đăng tin, thày tôi đọc cho cả nhà nghe, còn bảo lạ thật, cữ này mà lại mưa đá. Bà Dìn chị họ tôi chục năm trước cả nhà kéo nhau lên khu kinh tế mới gì đó trên Bắc Hà, Lào Cai, khi về chơi cũng kể vậy.

Không hiểu từ đâu người ta truyền tai nhau câu văn vần “Đầu năm mưa đá, giữa năm giặc phá, cuối năm hòa bình”, chính tai tôi từng nghe mấy lần, nghe ngay từ đầu năm, sau trận mưa đá nói trên. Chắc nhiều người thế hệ sinh vào thập niên 1950 - 1960 còn nhớ câu lan truyền ấy.

Cũng chẳng lấy gì làm tin cho lắm, bởi mưa đá thì đã xảy ra, nhưng bắn phá có lẽ là chuyện tào lao bởi Mỹ nó tuyên bố tạm ngưng ném bom từ mấy năm trước rồi, từ tháng 11.1968. Nam - Bắc vẫn còn đánh nhau nên không mấy ai dám nghĩ tới hòa bình. Khuôn mặt chiến tranh đang quá dữ dội. Vài người nhớn ra vẻ hiểu biết bảo đấy là sấm của cụ Trạng Trình bên Cổ Am, Vĩnh Bảo truyền lại, nên cứ chờ xem. Lại nửa tin nửa ngờ.

Sau khi Mỹ ngưng ném bom từ tháng 11.1968 thì miền Bắc được hưởng không khí hòa bình. Các chú bộ đội tên lửa tiểu đoàn 61 ngoài trận địa Mả Đò cũng rút dần, nghe đâu vào chi viện cho vùng Quảng Bình, Vĩnh Linh. Những chú ở lại rảnh rỗi, ngoài phiên trực nhàn nhã, hay vào làng chơi, tán gái làng. Gái làng Trà Phương quê tôi đẹp nhất vùng, "Cổ Trai đế vương, Trà Phương công chúa". Các chú như chuột sa chĩnh gạo nếp.

Dân chúng ra đồng không cần đem theo thụt rơm, mặc áo ngụy trang nữa. Dân quân không phải vác súng trường trèo lên đỉnh núi Trà trực chiến nữa. Học trò đi học thoải mái để đầu trần, không đội mũ rơm nữa. Ban đêm tha hồ thắp đèn học bài ở ngoài sân cho mát, khỏi cần xếp cái chụp đèn che che chắn chắn… Thế mới hiểu hòa bình quý biết chừng nào. Được hưởng, không ít người đâm ra ngại đánh nhau, ngại bom đạn, sợ chết chóc.

Tới gần giữa năm 1972, tự dưng bộ đội tên lửa ít vào làng dù con gái làng Trà đầy cô chưa chồng. Thanh niên trai tráng đi sạch cả, vào chiến trường B, chả biết khi nào mới về. Lâu lâu có người “về”, nhưng qua giấy báo tử.

Nghe phong thanh Mỹ sẽ đánh trở lại, nhiều người lo lắng. Chỉ nghĩ cảnh phải bỏ nhà bỏ cửa, bỏ công ăn việc làm dắt díu bồng bế nhau đi sơ tán đã đủ mệt. Cuộc sơ tán năm 1964 còn chưa phai trong ký ức, chả nhẽ lại sơ tán nữa.

Mà nó đánh thật. Đầu tháng 4.1972, Mỹ tuyên bố ném bom trở lại. Đêm 16.4.1972, máy bay Mỹ kéo đến đặc trời, cả Hải Phòng chìm trong khói lửa. Nặng nhất là vụ nó đánh trận địa bảo vệ cầu Niệm và khu chuyên gia Liên Xô gần đó, B52 rải thảm xuống thôn Phúc Lộc, xã Hưng Đạo làm gần sáu chục người dân chết.

Đợt đánh lại này, những nhà chép sử gọi bằng tên “cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai”. Vậy là câu sấm “Đầu năm mưa đá, giữa năm giặc phá, cuối năm hòa bình” đã ứng nghiệm hai phần. Ai nấy đều nôn nóng chờ đợi cuối năm để ngẫm phần ba “sấm trạng” có đúng không.

Khát khao hòa bình rõ rệt hơn bao giờ hết, nhất là khi con người ta đã quá mệt mỏi với cuộc chiến tranh kéo dài. Tôi còn nhớ thời ấy đọc được bài thơ của ai đó, trong có câu “Thà ăn muối suốt đời/Còn hơn là có giặc”, sau biết là thơ Phạm Tiến Duật, bài “Bà mẹ ở Nam Hoành”. Năm 1969, anh Duật đoạt giải nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ, có nhẽ bài này nằm trong chùm ăn giải.

Chịu thêm hơn 7 tháng chiến tranh gian khổ nữa, tới cuối năm 1972, chính xác là hết ngày 29.12 thì nó - chiến tranh, chấm dứt, ở miền Bắc. Cuối năm hòa bình. Ôi, mừng vui không thể tả.

Rất nhiều người giật mình, sao lại chính xác đến thế, mưa đá - chiến tranh - hòa bình. Nhiều người còn bảo đó là trời báo trước, bằng mưa đá. Họ lý sự rằng sau mưa đá, thì tiếp nữa cứ phải trầy vi tróc vẩy, đau khổ ngút ngàn, rồi mới tới sung sướng khải hoàn. Nó như thứ quy luật bất thành văn rồi, có muốn tránh cũng chả được. Những nhà chép sử thời hiện đại xứ này nếu bỏ qua chi tiết trên thì thật đáng tiếc...

NGUYỄN THÔNG 30.03.2026