Mai Quốc Ấn - Kiểm tra phần ngọn

TPHCM vừa tuyên bố sẽ có đợt tổng kiểm tra bếp ăn trường học. Điều này rất cần thiết, nhưng theo tôi vấn đề gốc không từ bếp ăn.

Tạo chí Tia Sáng vừa có một bài viết của tác giả Mỹ Hạnh đưa ra một sự thật kinh hoàng: “Một nghiên cứu năm 2021 của Viện Thú y quốc gia (nay là Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam) ở 1.080 trang trại trong cả nước cho thấy, 98,1 % hộ nuôi lợn và 87,9 % hộ nuôi gà dùng kháng sinh trong chăn nuôi.

Nhiều hộ chăn nuôi thậm chí đã mua kháng sinh dành cho người để điều trị cho gia súc, gia cầm. Vẫn có tình trạng không tuân thủ thời gian bán rã của thuốc (thường 7-20 ngày) mà đem bán vật nuôi ngay khi vẫn còn tồn dư kháng sinh trong cơ thể.

Đến 3.838 tấn kháng sinh được sử dụng ở Việt Nam mỗi năm, với hơn 70 % (2.751 tấn) được dùng trong chăn nuôi và gần 30 % (1.086 tấn) dùng cho con người. Số lượng này tương đương lượng kháng sinh 261,7 mg/kg được sử dụng trên người và 247,3 mg/kg được sử dụng trên vật nuôi, cao hơn 1,5-2 lần con số 122,0 mg và 151,5 mg của Liên Minh Châu Âu.

Những tồn dư này từ thịt động vật khiến cơ thể người có thể gặp hiện tượng kháng kháng sinh.

Năm 2025, khi khám sàng lọc tại một viện nhi ở Thái Bình, các nhà khoa học rất ngạc nhiên khi phát hiện nhiều trẻ nhập viện đã mang vi khuẩn "nhờn" carbapenem - nhóm kháng sinh chỉ được dùng khi không còn lựa chọn nào khác. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu nhiễm bệnh nặng, các em có thể không còn lựa chọn điều trị hiệu quả.

Gần 1/4 mẫu chất thải chăn nuôi từ gia đình các em và các hộ chăn nuôi xung quanh có vi khuẩn E. coli gây tiêu chảy và K. pneumoniae (vi khuẩn ở trong đường ruột, có thể gây nhiễm trùng nặng), kháng nhóm carbapenem, thậm chí hơn 80 % kháng với một hoặc đồng thời nhiều kháng sinh thuộc nhóm mạnh nhất này.

Chưa kể, các vi khuẩn còn đồng thời mang nhiều gene kháng các nhóm kháng sinh thế hệ mới điều trị viêm tai, viêm phổi như cephalosporin, nhiễm trùng máu như colistin, và loại mạnh nhất - carbapenem. Kháng đồng thời nhiều loại thuốc là một tín hiệu nguy hiểm. "Cho thấy nguy cơ lan truyền giữa vật nuôi, môi trường và con người rất cao, đặc biệt là các khu vực có mật độ chăn nuôi cao và quản lý chất thải còn hạn chế".

Có một lần tôi viết về quả thù lù Nam Mỹ - một loại quả có chưa rất nhiều chất tốt chống ung thư - thì có một phụ nữ nhà vườn trồng thù lù ở Lâm Đồng comment rằng chị ta xịt thuốc rất nhiều. Sự “xịt thuốc rất nhiều” ấy không đáng sợ bằng thái độ trơ tráo trong comment của người phụ nữ này.

Đó là một sự bất thường trong cách làm nông không an toàn và ứng xử kiểu “được tôi luyện” sự độc ác quá lâu.

Tôi rất coi thường những người nuôi heo hai chuồng, trồng rau hai luống! Vì hiểu rất rõ “luống nhà ăn” khác “luống đem bán” trong tư duy của những người nuôi trồng ấy. Nhưng chính họ lại không hiểu họ dù chia chuồng, chia luống thì họ vẫn có thể tự đầu độc chính mình hay người nhà trước tiên.

Y như những em bé Thái Bình nhập viện đã mang vi khuẩn "nhờn" carbapenem - nhóm kháng sinh chỉ được dùng khi không còn lựa chọn nào khác.

“Người nông dân hiện nay đã tha hóa”, khi viết điều này, một anh bạn ở Sóc Trăng nói với tôi “viết vậy nặng quá”. Thực sự với hiểu biết về kiểm định và kinh nghiệm quan sát nông nghiệp của mình, tôi cho rằng đó là một cụm từ đúng bản chất. Nó giống như tỉ lệ 98,1 % hộ nuôi lợn và 87,9 % hộ nuôi gà dùng kháng sinh được phát hiện sau khảo sát khoa học. Nó giống như trong 1.150.000 hecta trồng rau củ quả tại Việt Nam chỉ có 150.000 hecta (13 %) đạt chứng nhận VietGap và trong số nay rất nhiều vụ phát hiện mua chứng nhận VietGap dễ… như mua rau.

Hậu quả hôm nay là cả một hành trình dài không tôn trọng thiên nhiên và khoa học. Cũng là từ thứ tư duy rất hạn hẹp “cỏ lúa bằng nhau”, “làm giàu bất chấp”. Cũng là hậu quả của quá trình sống ảo bằng cờ phướn, tượng đài và những khẩu hiệu rền vang thắng lợi trên… báo cáo.

Những ai còn chút chánh tri, chánh kiến sẽ không thể xuất ngôn “ngạo nghễ” trước thực trạng như vậy!

Gánh xiếc và pháo bông hay những trận bóng đá thắng lợi cấp ao làng không phải và không bao giờ là cách giải quyết vấn đề.

Mà người làm được cần được làm!

MAI QUỐC ẤN 11.04.2026