Phúc Lai - Về cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine của Putler ngày 03/09/2026

Xuất hiện trên RFI một cú giật tít “xanh rờn”: Tham nhũng có hệ thống ở Ukraine (ảnh).

Để cẩn thận, tôi có nhờ hỏi từ những nhân viên có trách nhiệm trong bộ máy chính quyền Ukraine. Câu trả lời nhận được là tham nhũng là có thật, nhưng thực tế không hẳn như vậy, đồng thời sự kiện và con số của Panorama (“Toàn cảnh”, Ý) cũng không phải là bịa ra. Vậy câu chuyện là gì?

Quy trình phát tán thông tin: Nguồn tin gốc => Tuần báo Panorama (Ý) => Courrier International (Pháp) điểm báo/lược dịch => RFI trích dẫn lại.

Một tờ báo có thể đăng lại một bài của một báo khác dưới dạng trích dẫn, hoặc đăng cả nếu có thỏa thuận chia sẻ... Chỉ cần đảm bảo yêu cầu là viết rõ ràng: Đăng lại từ tờ đó. Ở đây là RFI đăng lại của “Toàn cảnh”. 

Nhưng “Toàn cảnh” của Ý thì lại có quyền giữ bí mật nguồn tin của mình. Tất nhiên về nguyên tắc họ phải xác minh tính xác thực. Ví dụ nguồn đó có thật hay không, có giữ những chức vụ nào, đã đảm nhiệm vị trí nào... thậm chí có cung cấp được tài liệu gì hay không. Tuy nhiên “nguồn của nguồn” thì nhiều khi không đảm bảo, cũng như việc xác minh động cơ, mục đích hành động như vậy của nguồn đó là rất khó.

Vậy kỹ thuật nhào trộn thông tin của “Toàn cảnh” ở đây là gì? Là sự pha trộn giữa “sự thật có kiểm chứng” với “Thông tin nguồn mở vô danh”.

Sự thật là các chi tiết như báo cáo của Văn phòng Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ (DoD IG) năm 2024 về khoản 1 tỉ USD khí tài “thiếu hồ sơ theo dõi sát sao” (EEUM – Enhanced End – Use Monitoring). Hay vụ bê bối nâng giá trứng/thực phẩm của Bộ Quốc phòng Ukraine làm Bộ trưởng Oleksii Reznikov phải từ chức... là có thật và đã được công khai.

Sau đó, đoạn trên được trộn với những thông tin mù mờ, được bóp méo, thổi phồng... Chi tiết “Stinger, Javelin bị rao bán công khai trên chợ đen với giá hàng chục ngàn euro” lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Đầu cuộc chiến (2022 – 2023), truyền thông Nga và nhiều tài khoản Telegram từng lan truyền rất nhiều hình ảnh web đen rao bán Javelin. Tuy nhiên, các tổ chức kiểm tra dữ liệu và chính cơ quan tình báo phương Tây sau đó xác định đa phần là tài khoản giả mạo, chiêu trò lừa đảo lấy tiền số (tiền mã hóa), hoặc chiến dịch tâm lý chiến của Nga nhằm làm nản lòng cử tri phương Tây.

Vậy Panorama là ai? Đơn giản là một tuần báo vốn có xu hướng thân hữu và khá chịu khó reo rắc tâm lý hoài nghi về hoạt động viện trợ cho Ukraine tại Ý. Các chất liệu “tham nhũng mua sắm (khoai tây, đạn pháo)” + “nạn chạy án nghĩa vụ quân sự (vấn đề có thật)” + “báo cáo thất thoát hồ sơ của Mỹ” + “tin đồn bán Javelin trên chợ đen”... rồi tạo ra một cảm giác tổng thể là “toàn bộ viện trợ phương Tây đang chảy vào tay mafia.”

Người có trách nhiệm từ Ukraine nói, Mỹ và NATO có hệ thống theo dõi rất gắt gao, họ bắt buộc đối tác Ukraine phải dùng phần mềm quản lý và gắn chip mã hóa đối với các khí tài cao cấp như Patriot, HIMARS, Javelin, Stinger. Ông này nói, nhu cầu của mặt trận là cực lớn, vì vậy chỉ cần một quả Javelin lọt về hậu phương thì chẳng bao giờ thoát được An ninh quân đội hoặc SBU.

Ở đây còn có một chi tiết có thật nữa bị lợi dụng: Câu chuyện 491.000 khẩu súng bộ binh bị mất/thất thoát lại là có thật trên hồ sơ của Bộ Nội vụ Ukraine. Đầu năm 2022, khi quân Nga áp sát Kyiv, chính phủ Ukraine đã phát hàng trăm ngàn khẩu súng, rất nhiều AK cho dân quân tự vệ, người dân thường để giữ thành phố. Rất nhiều trong số đó bị thất lạc, bị bỏ lại chiến trường, hoặc rơi vào tay các băng nhóm tội phạm mà đến nay hệ thống quản lý hành chính thời chiến chưa thể thu hồi hay kiểm kê hết.

Câu chuyện 491.000 khẩu súng, qua nhiều tài khoản mạng xã hội pro Nga, súng Kalashnikov phần lớn là cũ vốn có sẵn trong kho của Quân đội Ukraine, trộn với chuyện “Javelin được rao bán” đầu tiên biến thành chuyện “chính quyền Ukraine để thất thoát nguyên số súng trên”, chứ không còn là việc phát ra 491.000 khẩu và chưa thu hồi về được hết. Sau đó, chuyện được “nâng lên tầm cao mới” – nó đã biến thành “nửa triệu súng được viện trợ từ phương Tây đã biến mất.”

Theo “người có trách nhiệm”, số lượng súng cá nhân nhận được từ viện trợ nếu thất thoát số lượng lớn như vậy, coi như không có khẩu nào đến tay được những người lính Ukraine trên chiến trường. Đến đây, quý vị tự mình nhận ra được tính phi lý của những thông tin được đưa ra công chúng nó đến cỡ thế nào.

Tôi còn muốn đặt câu chuyện vào một hiện tượng rộng lớn hơn: Liên tục xuất hiện tin giả, nhưng lại là dạng tin bốc phét có lợi cho Ukraine, bất chấp chính quyền nước này đã nghiêm cấm các tổ chức, cá nhân huyên thuyên trên mạng xã hội. Chẳng hạn, một vụ tập kích bằng tên lửa vào sở chỉ huy Nga ở Donetsk, vụ việc có được xác nhận, sĩ quan cấp cao Nga thiệt mạng có (cấp tá). Nhưng các tài khoản mạng xã hội bắt đầu đưa đẩy, từ các tài khoản nước ngoài đến Việt Nam... Về việc này phía Ukraine cũng đã có thông tin chính thức.

Tóm tắt: Ngày 26–27/08, Ukraine nói đã đánh trúng các sở chỉ huy chính và dự bị của quân Nga gần Donetsk. Sau đó xuất hiện thông tin bổ sung rằng một sĩ quan cấp cao Nga, Trung tá Andrey Moiseenko, sĩ quan chỉ huy tác chiến của Tập đoàn quân Cận vệ 41, đã thiệt mạng trong đợt tập kích này. Hoàn toàn không có tướng lĩnh nào của Nga chết trong vụ đó, vậy mà mạng xã hội đưa tin thành “một đống tướng tá Nga chết.”

Chưa hết, đây là đòn tên lửa vào sở chỉ huy, không phải vụ đặt bom bí mật, mà lại xuất hiện tin lập lờ rằng có nhóm tướng tá Nga chết do đặt bom. Hôm rồi còn có bác bảo: Bom của Mỹ. Lại thêm bác nào bảo bom có được nhờ “(Mykhailo) Fedorov có quan hệ với Musk!” thì thật là hết thuốc.

Thêm nữa, chuyện một lão VIP Nga nào, chẳng rõ tướng tá gì mà “chuyên gia quân sự Iuri Fedorov” bảo Ukraine có 140.000 tấn bụi phóng xạ, sẵn sàng rải sang Nga nếu Nga sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật.

Có người hỏi tôi, tôi sửng sốt: Ukraine người ta làm thế làm gì ạ, vì đụng đến môi trường là cuộc sống của hàng chục, hàng trăm triệu người, các nước ủng hộ sẽ quay lưng với Ukraine ngay và luôn. Hơn nữa, cái đống chất thải đó quá lớn, muốn có tác dụng phải làm giàu, hay “tinh khiết hóa” nó, có mà tiền tấn. Và có được như vậy thì Ukraine cũng chẳng đủ UAV để rải, để mà đốt nhà máy của Nga tốt hơn. Cuối cùng là gió, ai khống chế được nó, chưa rải xong đã tự hít đủ rồi. Vớ vẩn.

Theo nhận xét của tôi, ủng hộ Ukraine thì tốt, nhưng ủng hộ kiểu này bằng mười hại nhau. Cứ thả nổi cho những dạng cảm xúc như thế tuyệt đối không có lợi chút nào cả.

Nếu đặt thêm vụ cựu Bộ trưởng quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov quậy tưng thì chúng ta có một vụ tâm lý chiến / phá hoại / kích động lật đổ hoàn hảo. Tôi đã viết nhiều lần về việc, chiến tranh chỉ chấm dứt khi tài phiệt/Siloviki Nga lật đổ Putler để đi đến đàm phán. Thì với chính quyền Zelenskyy việc bị lật đổ cũng cực kỳ nguy hiểm, thậm chí còn dễ xảy ra hơn ở Nga, vì Ukraine đã có những hơn 30 năm chuyển dịch, hoặc đấu tranh để chuyển dịch về hướng dân chủ. 

Tôi vẫn không cho rằng Mykhailo Fedorov là xấu, nhưng kiêu căng, cứng đầu và ngây thơ là khả năng cao, và vì vậy anh ta dễ rơi vào âm mưu của FSB. Sống trong một xã hội bắt đầu muốn theo hướng đi dân chủ, tự do, đương nhiên phải mở cửa cho nhiều phe phái như ở Ukraine. Lại ngồi vào ghế Bộ trưởng quốc phòng, nhẽ ra Fedorov phải hiểu thể chế Ukraine có mức độ nhạy cảm và dễ tổn thương hơn rất nhiều trước các chiến dịch tâm lý chiến, kích động lật đổ và rạn nứt nội bộ; nguy hiểm đến mức ngàn cân treo sợi tóc khi đất nước đang trong tình trạng chiến tranh. Vậy mà anh ta không hiểu.

Hai cuộc Cách mạng: Cam 2004 và Maidan 2014 đã dẫn tới xã hội Ukraine có độc lập báo chí, có hàng ngàn tổ chức dân sự, có các phe phái chính trị đối lập (phe Poroshenko, phe các cựu tướng lĩnh, các nhóm tài phiệt cũ). Và quan trọng nhất là một lực lượng cử tri và công chúng cực kỳ nhạy cảm với các vấn đề tham nhũng và minh bạch. Phải nói rằng, rất nhiều bác ủng hộ Ukraine vẫn còn cực kỳ ngây thơ, hoàn toàn không hiểu chính trị toàn thế giới này, thường có màu xám. Thông tin cũng vậy, không lúc nào cũng hoàn toàn trắng và đen.

Câu chuyện “tham nhũng ở Ukraine” mà chính cái bọn “Toàn cảnh” ma tịt ở Ý trên đây cũng vẫn có những chi tiết “trắng”, nhưng khi được trộn vào trong cùng một nồi lẩu, nó trở thành nhờ nhờ, xám bẩn. Đó là chi tiết nhà thầu Séc ăn chênh lệch 1.000 Euro/quả đạn pháo 155 mm, cho thấy tham nhũng không chỉ nằm ở Ukraine, mà nằm ngay trong bộ máy thu mua trung gian của chính các nước NATO. Ukraine trong trường hợp này lại là nạn nhân chứ đâu còn là thủ phạm?

Ủng hộ Ukraine một cách tỉnh táo là phải nhìn thấy cả những “vùng xám” và nguy cơ thể chế trên đây. Việc dung dưỡng cho các tin đồn nhảm, vô tình hay hữu ý, chính là đang tiếp tay cho kịch bản làm suy yếu niềm tin xã hội – ngòi nổ nguy hiểm nhất có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng lật đổ ngay giữa lòng Kyiv.

Hỡi nhân loại, hãy cảnh giác!

PHÚC LAI 03.09.2026