Phúc Lai - Ai sẽ cán vào "điểm gãy" trước?

(Về cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine của Putler, ngày 28/09/2026)

1. Khó khăn là có thật

Trong bài trước, tôi đã phân tích việc moi quỹ PHÚC LỢI XÃ HỘI ra tiêu của Putler, việc này làm cho dự báo của một số chuyên gia, nhà quan sát quốc tế bị sai...

Nhưng ngoài việc thể hiện tính liều mạng, và cả tài giỏi của một số kẻ cầm cương kinh tế Nga, nó còn bộc lộ tử huyệt nghiêm trọng của nước này. Hóa ra nó không nhiều tiền đến cỡ đó – tức là nhiều khủng khiếp như lá rừng. Tiêu mãi cũng đến lúc hết.

Tuy vậy chỉ phân tích bên này mà không đề cập bên kia thì sẽ là thiếu khách quan. Đây là tin khá mới:

Trích : “Tổng thống Volodymyr Zelenskyy trong cuộc họp báo/gặp gỡ truyền thông vào giữa tháng Chín 2026 đã đề cập rằng Ukraine đang phải đối mặt với khoản thâm hụt ngân sách lớn (khoảng 27 tỉ USD cho quốc phòng) và ông dùng cụm từ hình tượng ‘thâm hụt vũ trụ’ (cosmic deficit) để mô tả tình trạng này. Ông cũng cho biết Ukraine đang tích cực làm việc với các đối tác quốc tế (như Liên minh Châu Âu, Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF) cũng như đề ra các cơ chế trong nước để tìm giải pháp bù đắp khoản thâm hụt này.”

Hoàn toàn không phải là tin giả đâu nhé, thật đấy. Nhưng các tài khoản pro-Putler chắc chắn sẽ vồ lấy và đẩy lên mạng sau khi bóp méo, phóng đại, thêm mắm muối... làm như Ukraine sắp sụp đổ đến nơi. Đây là kết quả kiểm tra của tôi.

+ Kyiv Independent: “Zelenskyy warns Ukraine could face ‘serious challenges’ with drones this winter amid budget deficit”. Bài báo phân tích chi tiết lời cảnh báo của ông Zelenskyy về nguy cơ thiếu hụt UAV/tên lửa vào các tháng đầu năm nếu không kịp chi trả hợp đồng trong tháng Mười và Mười một.

+ Ukrinform (Hãng thông tấn nhà nước Ukraine): “Zelenskyy warns of drone shortages in winter due to $27B budget deficit” thuật lại cuộc trao đổi của Tổng thống Zelenskyy với các nhà báo về khoản thâm hụt 27 tỉ USD và đề nghị Liên minh Châu Âu (EU) đẩy nhanh đợt giải ngân tài chính.

+ LIGA.net: “The Ministry of Finance explained the composition of the $27 billion defense budget deficit” dẫn giải thích từ Bộ Tài chính Ukraine về cơ cấu khoản thâm hụt 27 tỉ USD (khoảng 7 tỉ USD cho phụ cấp binh lính và 20 tỉ USD cho mua sắm vũ khí, UAV, tên lửa).

+ NV.ua: “Ukraine’s $27 billion budget shortfall puzzles Brussels” cập nhật diễn biến thảo luận giữa Ukraine với các đối tác Châu Âu xung quanh ngân sách quốc phòng.

Nhìn tất cả các thông tin trên, chắc chắn sẽ lạnh gáy: chỉ tầm tháng Mười 2026, tức tháng sau Ukraine sẽ đối mặt với một “điểm gãy” chiến thuật nếu không được giải ngân và nếu bế tắc hoàn toàn, có thể dẫn tới điểm gãy toàn diện (chiến lược).

2. Để xem họ giải quyết ra sao

+ Giải pháp khả thi nhất từ phía EU có thể là đẩy nhanh tiến độ giải ngân gói vay 90 tỉ EUR, đây là chiêu nhanh nhất. Tháng 4/2026, EU đã thông qua gói hỗ trợ 90 tỉ EUR dự kiến chia đều cho giai đoạn 2026 – 2027. Phương án nhanh nhất lúc này là chuyển một phần ngân sách của năm 2027 sang chi trả Ngay trong các tháng cuối năm 2026 để giải quyết khoảng trống 27 tỉ USD.

+ Có một điểm tôi cho rằng, Zelenskyy vẫn đang nhắm tới là khối tài sản đóng băng của Nga. Đến nay EU tiếp tục thảo luận cơ chế thế chấp hoặc tận dụng lợi nhuận từ khoảng 200 tỉ USD tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga đang bị phong tỏa tại kho lưu ký Euroclear (Bỉ).

+ Vay nợ chung hoặc đóng góp thêm. Hiện Ủy ban Châu Âu cùng các quốc gia Nordic và Baltic đang ép tiến độ để hỗ trợ khẩn cấp thông qua cơ chế vay nợ chung trên thị trường tài chính quốc tế.

Vậy những khúc mắc chính là gì? Hiện nay vướng mắc lớn nhất vẫn là minh bạch. Một số quốc gia EU, đặc biệt là những nước đang có khó khăn về tài chính, vẫn đang yêu cầu Ukraine giải trình tại sao lại thâm hụt, cơ cấu thâm hụt... mà dẫn tới chi tiêu quân sự tăng đột biến tới 17 % trong mấy tháng hè. Còn nếu ứng trước cho Ukraine 27 tỉ thâm hụt đó, sang năm sau Ukraine sẽ đối mặt với thâm hụt mới, cỡ 32 tỉ đô-la Mỹ. Riêng việc “phá gốc” 200 tỉ của Nga, vẫn vướng với Bỉ nên nhìn chung, ít hy vọng.

3. Ai nguy hơn?

3.1. Như trong bài trước tôi đã viết, Nga đã moi Quỹ phúc lợi xã hội ra tiêu, là nguy ngập. Khi quỹ này hết phần thanh khoản, nôm na là cạn tiền mặt thì những tài sản khác như bất động sản, thậm chí cổ phiếu... không dễ mà đem biến nó thành tiền mặt được.

Khi đó, tình trạng cạn tiền mặt và những thứ có thể đem tiêu được như vàng, sẽ xảy ra trên quy mô toàn xã hội, Ngân hàng Trung ương Nga sẽ mất công cụ can thiệp. Đồng rúp đối mặt nguy cơ trượt giá tự do, lạm phát nội địa bùng nổ. Như vậy “điểm gãy” của Nga mang tính nội tại và tự thân.

Theo bọn phân tích pro-Putler (lờ đi sự bế tắc trên chiến trường, cũng như thành công của chiến dịch Vivaldi mà AFU đang tiến hành) thì Nga đang tìm ra được chiến lược có thể dẫn đến chiến thắng: phát triển UAV phản lực, nôm na là cái Shahed lắp động cơ phản lực của Trung Quốc. Sự phát triển của dòng này đã và đang gây khó khăn cho hệ thống phòng không Ukraine, nếu dùng Patriot thì đắt quá, trong khi các loại drone phòng không năm trước phát triển, để lọt khá nhiều.

Tuy nhiên tôi đã phân tích cái bẫy của chuyện này:

(1) Chi phí để mang một ki-lô-gam thuốc nổ đến mục tiêu quá đắt, trong khi Nga không thể ném bom rải thảm và pháo kích. Dẫn đến việc Nga không thể thủ thắng bằng chiến lược này mà chỉ có thể duy trì tình trạng chiến tranh kéo dài, gây mệt mỏi và hy vọng xảy ra điểm gãy trong tài trợ của châu Âu phương Tây cho Ukraine mà thôi.

(2) Đúng là tăng cường bắn phá bằng Shahed phản lực, giúp Nga giảm cường độ giao chiến trên mặt đất, nhiều khả năng giảm được chi phí (trong bài trước chúng ta đã dẫn con số từ 800 triệu đến 1.000 triệu đô-la Mỹ/ngày). Cứ cho là giảm được xuống 700 hoặc cùng lắm 600 triệu đô-la Mỹ/ngày, thì nó lại dẫn đến nguy cơ vỡ mặt trận.

Những dự báo của tôi trước đây, cho rằng đến quý 3 năm 2026 sẽ diễn ra vỡ mặt trận ở nhiều điểm do thiếu nhân lực và hậu cần bị bào mòn dữ dội (thiếu xe tải) hiện đang diễn ra rồi. Như vậy kể cả có bắn phá bằng Shahed, thì điểm gãy vẫn cứ đến, nó chỉ có thể co dãn deadline từ 4 tháng rưỡi lên 5 tháng rưỡi, 6 tháng mà thôi. Và trong thời gian này, mặt trận có thể vỡ bất cứ lúc nào, ở bất cứ điểm nào.

3.2. Về phía mình, “điểm gãy” của Ukraine được dự báo là do 'thâm hụt vũ trụ'

Nó có nguyên nhân được Zelenskyy chỉ ra là chi cho binh lính và vũ khí, ôi xời, nói thế thì ai chẳng nói được. Anh chàng này vẫn cực khôn, và dường như anh ta đang nhắm tới một cái đích nào đó lớn hơn, có thể là một cái đích đáng sợ.

Thực chất, khác với Nga có “điểm gãy” xảy ra từ cấu trúc vĩ mô bên trong, điểm gãy của Ukraine hoàn toàn mang tính kỹ thuật – thủ tục hành chính từ phía các nhà tài trợ. Nếu không giải được bài toán, Ukraine có thể sẽ bị nghẽn dòng tiền cục bộ, hoặc vẫn có giải ngân nhưng không đủ, nhỏ giọt. Tuy nhiên họ không đối mặt với sụp đổ vì bộ máy dân sự vẫn được bảo đảm bởi các quỹ hỗ trợ quốc tế độc lập.

3.3. Ai sẽ được cứu?

+ Về phần mình, Nga, như Lavrov đã cay đắng thú nhận, chưa bao giờ lại ở tình trạng bị cô lập đến thế, nói trắng ra là không có đồng minh.

– Trung Quốc: Dù quan hệ “không giới hạn” với Trung Quốc có được tô hồng thế nào chăng nữa. Trung Quốc mua dầu khí, bán hàng tiêu dùng như xe hơi, đồ điện tử và thứ đốt tiền ghê nhất là linh kiện lưỡng dụng và thu về Nhân dân tệ/vàng thỏi.

Câu chuyện là, Bắc Kinh chắc chắn sẽ không bao giờ bơm tiền mặt trực tiếp, không bao giờ có chuyện viện trợ không hoàn lại và đương nhiên không bao giờ gánh khoản thâm hụt ngân sách giúp Mục-tư-khoa. Trung Quốc duy trì quan hệ trên nguyên tắc “cứ đưa tiền đây thì bán hàng, không tiền, không bán, không có giúp đỡ cái gì hết” và sẵn sàng ép giá mọi thứ Nga đang bán xuống sâu hơn nữa. Còn nếu Putler rơi vào thế đường cùng, chắc chắn Tập sẽ phủi tay.

– Với mấy ông khác như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ... mấy ông này chỉ đóng vai trò là khách hàng mua tài nguyên chiết khấu và trung gian thương mại kiếm hoa hồng. Họ rút ruột biên lợi nhuận của Nga chứ không có nghĩa vụ cứu vãn tài chính cho Kẩm-linh.

– Riêng với Bắc Kim Chi, quan hệ thật là đặc biệt. Có gì đó tương tự với quan hệ Nga-Trung, nhưng cái xứ này làm gì có gì mà bán ngoài một số vũ khí tồn kho từ thời Liên Xô. Tôi thì tin rằng vũ khí mới của Ủn cũng chỉ có số lượng hạn chế để hù dọa hàng xóm là chính thôi, nước bị cấm vận như thế có mà sản xuất lớn vào mũi. Thế nên hỗ trợ của Ủn cho Putler đặc thù hơn: có mùi thịt người, nhưng tương tự với quan hệ Tin-Tập: đưa tiền đây thì hỗ trợ, không tiền, không có bán cái gì hết, dù cả súng hay thịt.

+ Ukraine. Dù có rất nhiều khó khăn trong nội bộ, nhưng với châu Âu chiến tranh vẫn là đang sát nách, không đùa được. Nội bộ có bà này gây khó khăn thì vẫn có ông khác thông thoáng. Và do vậy với hồ sơ Ukraine của châu Âu, không phải là từ thiện, mà là sống còn, vì vậy nếu tắc thì phải khai thông bằng được. Theo tôi lộ trình sẽ là đẩy nhanh tiến độ giải ngân gói vay sớm lên khoảng 3 tháng, và khoảng quý 2 đến giữa sang năm sẽ có cơ chế giải quyết khoản 200 tỉ đóng băng chỗ Brussels. 

Vì vậy, khả năng Ukraine được giải cứu là rất cao, có thể trên 90 % nếu như không muốn nói là chắc chắn sẽ được cứu – nếu có vấn đề gì chỉ là nhanh chậm mà thôi, kiểu một vài tuần. Trong khi đó, nếu cho con số khách quan thì Nga Putler được cứu dưới 10 %, thậm chí nói thẳng ra là không có tí nào.

4. Nhận xét và kết luận

Câu chuyện trên đây có một điểm cần chú ý. Trước đây các tính toán cho thấy với lượng tiền được tài trợ, Ukraine đủ cầm cự đến giữa năm 2027. Nhưng tình hình lại đang cho thấy: Tiền cạn nhanh hơn dự báo. Điều này cũng dễ hiểu: Nó ứng với việc gia tăng cường độ bắn phá, không kích sâu vào nội địa Nga từ Ukraine. Làm gì có cái gì không phải đổi một giá tương xứng.

Lượng tiền hỗ trợ Ukraine không hề bị bốc hơi vô lý, mà đã được đổi thành mật độ và tần suất tập kích tăng vọt. Chiến dịch tấn công sâu vào hạ tầng năng lượng, kho đạn, sân bay và các cơ sở công nghiệp nằm sâu trong nội địa Nga (như vụ tập kích chuỗi lọc dầu hay các nhà máy sản xuất linh kiện) đòi hỏi lượng vốn cực lớn cho drone tầm xa, tên lửa hành trình dù được sản xuất trong nội địa và công nghệ tác chiến điện tử như lũ robot đang tấn công trong chiến dịch Vivaldi bây giờ.

Từ mấy tháng trước, dạo đầu hè khi nghe Ukraine tập kích rộ lên, tôi đã nghĩ: tốn kém lắm đây. Chuyện thâm thủng ngân sách này, không nằm ngoài hình dung của tôi, chẳng qua là tôi không viết ra ở thời điểm đó mà thôi. Không có tiêu tốn đó, thì lấy đâu ra cái thâm thủng với “điểm gãy” tiềm tàng của Nga Putler sắp xảy ra đến nơi.

Lại nói đến một số ý kiến chuyên gia quốc tế, thường khi họ nói về khả năng chấm dứt chiến tranh, khá bi quan khi nhận thấy rằng Putler sẽ không bao giờ tự dừng mà sẽ leo thang mãi. Điều đó đúng, nhưng chính tôi cũng luôn phải nhắc: Họ quên một điểm về lý thuyết lật đổ, Nga cũng là xứ có truyền thống đó, và nó chỉ xảy ra khi có điểm gãy hay một loạt các điểm gãy cùng xảy ra vào một thời gian ngắn.

Các nhà phân tích thường nghĩ phương Tây chịu đựng kém hơn Nga vì cử tri ở các thể chế dân chủ dễ mệt mỏi. Nhưng lịch sử Nga (1905, 1917, 1989, 1991) cũng lại chỉ ra quy luật: dân chúng và quân đội Nga có thể chịu đựng gian khổ khủng khiếp trong thời gian dài, nhưng hệ thống cầm quyền sẽ sụp đổ cực nhanh khi xuất hiện các chỉ dấu cho thấy “thất bại không thể đảo ngược” đang cận kề.

Khi chi phí chiến tranh vượt quá khả năng chịu đựng của nền kinh tế: ngân sách cạn kiệt, lạm phát phi mã, thiếu hụt nhu yếu phẩm... cộng thêm thất bại trên chiến trường cứ đi theo đường đồ thị xuống dốc đều. Khi đó bọn chóp bu (Siloviki và tài phiệt) sẽ buộc phải cân nhắc về khả năng tồn tại của chính bọn chúng.

Đồng thời, vỡ mặt trận trên nhiều khu vực cũng sẽ diễn ra vào giai đoạn này, các đơn vị bỏ vị trí hàng loạt, kéo về gây loạn ở nhiều địa phương. Biểu tình và dấy loạn sẽ không phải sức mạnh lật đổ, mà là công cụ, là cái cớ cho bọn chóp bu lật đổ Putler “rồi từ đó nói chuyện với đám đông phẫn nộ.”

Điểm gãy chiến tranh có thể là Lyman nơi đang diễn ra Vivaldi. Nhưng cũng có thể ở chiến trường miền nam, Zaporizhia và Kherson vùng tả ngạn, hướng Melitopol và cuối cùng là Crimea. Bán đảo đã biến thành cái bẫy tiêu tốn hậu cần của Nga như cái hố đen hút tiền, mà vẫn cứ sống dở chết dở. Có một bác nhắn: có cảm giác người Ukraine đang timing để tất cả những điểm gãy đó rơi trùng vào một thời điểm, và tôi đồng ý với bác ấy.

Nếu người Ukraine ép được các điểm gãy rơi vào cùng một cửa sổ thời gian: khi Quỹ Phúc lợi Xã hội Nga hết tiền, túi tiền của Putler cạn sạch, mặt trận phía Bắc (Lyman) vỡ trận, hành lang miền Nam bị chia cắt và Crimea rơi vào tình trạng cô lập hoàn toàn – bộ máy chỉ huy và kinh tế của Nga sẽ rơi vào trạng thái quá tải hệ thống. Đó chính là thời điểm “lý thuyết lật đổ” của tôi sẽ chuyển hóa thành thực tế, và đi vào lịch sử thế giới thế kỷ XXI.

Điểm gãy vẫn có thể là giữa tháng Hai, hoặc giữa tháng Ba, hoặc đầu tháng Tư... nhưng không lâu hơn được. Từ nay đến lúc đó, Putler có thể quẫy đạp mạnh, nhưng hắn sẽ không thoát được. Nếu từ nay đến cuối năm mà có tin Ukraine được đẩy sớm tiến trình giải ngân của gói vay chẳng hạn... thì có nghĩa là tôi đã bắt đầu hình dung đúng. Và cái mốc thời gian cũng như kết cục trên đây, cũng khả năng rất cao là sẽ đúng.

PHÚC LAI 28.09.2026