Có một điều khá thú vị đang diễn ra trên chiến trường Ukraine, mà có lẽ vài chục năm nữa các nhà quân sự sẽ còn phải ngồi lại để nghiên cứu.
Đó là chiến dịch Vivaldi của Ukraine ở khu vực Lyman, phía bắc Donetsk.
Tên nghe rất… nghệ thuật. Vivaldi là nhà soạn nhạc người Ý, tác giả của Bốn mùa. Nhưng trên chiến trường Ukraine thì “Vivaldi” lại là một bản nhạc hoàn toàn khác: UAV bay trên trời, robot bò dưới đất, tác chiến điện tử làm nhiễu đối phương và con người ngồi cách chiến trường hàng kilomet để điều khiển tất cả.
Theo phía Ukraine, chiến dịch đã giúp họ giành lại hơn 100 km² lãnh thổ và gây cho quân Nga hơn 3.000 thương vong.
Tôi vẫn giữ nguyên nguyên tắc quen thuộc: những con số thương vong này là tuyên bố của phía Ukraine, chưa thể kiểm chứng độc lập đầy đủ. Vì vậy, không nên biến con số 3.000 thành một sự thật tuyệt đối.
Nhưng có một điều khác thì đáng chú ý hơn rất nhiều: Cách Ukraine đánh trận.
Trong chiến tranh thế kỷ XX, muốn chiếm một vị trí, cuối cùng vẫn phải đưa bộ binh vào.
Bộ binh vượt chiến hào. Xe tăng mở đường. Công binh phá mìn. Pháo binh bắn yểm trợ. Và tất nhiên, phía bên kia cũng làm y hệt. Kết quả là những cuộc chiến giằng co từng mét đất, với những chiến hào kéo dài hàng trăm kilomet.
Ukraine đang thử một cách khác. Cho robot đi trước.
UAV trinh sát nhìn từ trên cao. Drone tấn công tìm mục tiêu. Tác chiến điện tử làm mù hoặc gây nhiễu hệ thống của đối phương. Robot mặt đất rà phá mìn, vận chuyển đạn dược, tiếp tế, di tản thương binh và trong một số trường hợp mang thuốc nổ tấn công mục tiêu.
Đặc biệt, Ukraine tuyên bố đã sử dụng UAV hạng nặng để đưa các robot mặt đất vào sâu hơn 10 km phía sau tuyến Nga.
Ngày xưa muốn đưa một người lính vào hậu phương đối phương phải tìm cách cho anh ta sống sót đi tới đó. Bây giờ có thể… gửi một con robot.
Nếu robot bị bắn nổ? Thôi thì mất một con robot.
Không có giấy báo tử. Không có gia đình đau khổ. Không có người lính phải nằm lại trên một cánh đồng xa lạ. Đây là một thay đổi rất lớn về bản chất chiến tranh.
Đáng chú ý nhất ở Vivaldi không phải là một loại robot cụ thể. Mà là cách tất cả những thứ này được kết nối với nhau: UAV phát hiện mục tiêu; Dữ liệu truyền về; Hệ thống tác chiến điện tử gây nhiễu đối phương; Pháo binh hoặc drone xử lý mục tiêu; Robot mặt đất mở đường hoặc tiếp tục nhiệm vụ; Bộ binh chỉ xuất hiện khi cần thiết.
Con người vẫn là trung tâm của hệ thống, nhưng ngày càng ít phải trực tiếp đứng trong vùng nguy hiểm. Nói cách khác, người lính đang dần biến từ “người cầm súng ngoài chiến hào” thành “người điều khiển cả một hệ thống chiến đấu.”
Một thế kỷ trước, người ta nói nhiều đến số lượng quân đội, xe tăng, pháo và máy bay. Ngày nay, những thứ đó vẫn quan trọng. Nhưng bên cạnh chúng xuất hiện một thứ mới: Ai nhìn thấy trước, ai truyền thông tin nhanh hơn, ai gây nhiễu tốt hơn và ai đưa vũ khí đến mục tiêu chính xác hơn. Tuy nhiên phía sau tất cả vẫn là con người.
Cho nên nói Vivaldi là “thoát khỏi chiến tranh chiến hào” không có nghĩa là ngày mai chiến hào sẽ biến mất.
Không! Chiến hào vẫn còn đó. Nhưng cách người ta phá vỡ chiến hào đang thay đổi.
Thay vì hàng nghìn người lính cùng xông lên, người ta có thể làm mù hệ thống quan sát của đối phương, cắt hậu cần, phá sở chỉ huy, đánh vào các điểm phóng UAV, rà phá bãi mìn bằng robot rồi mới đưa bộ binh tiến lên.
Ít người hơn nhưng nhiều công nghệ hơn. Ít “xung phong biển người” hơn nhưng nhiều dữ liệu hơn.
Nhưng đừng vội nghĩ rằng đây là “bí quyết riêng của Ukraine”. Nga cũng đang phát triển UAV, robot mặt đất và tác chiến điện tử. Các nước NATO cũng đang theo dõi rất sát những gì xảy ra trên chiến trường này.
Ukraine hiện giống như một phòng thí nghiệm chiến tranh khổng lồ. Những gì hoạt động được trên chiến trường sẽ được giữ lại. Những gì thất bại sẽ bị loại bỏ. Và một thế hệ vũ khí mới đang được thử nghiệm trong điều kiện thực tế mà không một phòng thí nghiệm quân sự nào có thể mô phỏng đầy đủ.
Ngày xưa, một vị tướng ngồi trong hầm chỉ huy, trải bản đồ ra trước mặt và dùng những quân cờ nhỏ để điều quân. Bây giờ, có lẽ ông ta ngồi trước một màn hình, nhìn một chiếc UAV bay trên trời rồi nói: “Cho con robot kia đi sang trái 20 mét.” Nghe giống phim khoa học viễn tưởng, nhưng nó đang xảy ra thật.
Và vì vậy, điều đáng chú ý nhất của Vivaldi có lẽ không phải Ukraine đã chiếm lại bao nhiêu kilomet vuông, hay Nga đã mất bao nhiêu binh sĩ. Điều đáng chú ý hơn là chiến tranh đang thay đổi ngay trước mắt chúng ta. Thế kỷ XX chứng kiến xe tăng và máy bay làm thay đổi chiến trường. Thế kỷ XXI có thể là thời đại của drone, robot, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Và biết đâu vài chục năm nữa, khi các nhà sử học nhìn lại cuộc chiến Ukraine, họ sẽ không chỉ hỏi: “Ai đã chiếm được vùng đất nào?” mà sẽ hỏi một câu khác: “Đây có phải là cuộc chiến mà con người bắt đầu học cách để máy móc đi vào vùng chết thay cho mình hay không?”
Nếu câu trả lời là có, thì Vivaldi có thể chỉ mới là bản nhạc mở đầu.
LÊ DIỄN ĐỨC 27.09.2026
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.